دوشنبه ۲۱ اردیبهشت ۱۴۰۵
بسیاری از بیماران میگویند دیگر توان خرید کامل نسخههای درمانی را ندارند و بخشی از داروها را حذف میکنند، اما چه داروهای کمیاب شدند؟
حمیده عبدالهی| صبح هنوز کامل جا نیفتاده است. تابلوی سبزرنگ داروخانه روشن است اما گفتوگوها بیشتر از هر چیز حول نداشتن میچرخد. نداشتن یک آمپول، یک قلم داروی قلب، یا حتی توان خرید همه نسخه. در صف کوتاه مقابل پیشخوان، بعضیها قبل از رسیدن نوبتشان قیمتها را از روی مانیتور دنبال میکنند و بعضی دیگر از همان ابتدا میپرسند: ارزانترش نیست؟ نسخهها یکییکی خوانده میشوند. چند قلم تحویل داده میشود و چند قلم با توضیح فعلاً موجود نیست یا آزاد حساب میشود، کنار گذاشته میشوند. داروخانهها این روزها فقط محل تهیه دارو نیستند، جاییاند که میشود رد تورم، کمبود و کوچک شدن سبد درمان خانوادهها را دید.
آنچه در داروخانهها دیده میشود، فقط شلوغی همیشگی یا گلایههای مقطعی نیست. کمبود برخی داروها، بالا رفتن هزینه نسخهها و خرید نصفهونیمه دارو، حالا به بخشی از مراجعه روزانه مردم تبدیل شده است. خیلیها دیگر نسخه را کامل تهیه نمیکنند. بعضی داروها از سبد خرید حذف میشود، بعضی به زمان دیگری موکول و بعضی هم با امید پیدا شدن در داروخانهای دیگر، از این پیشخوان به آن پیشخوان میروند. همزمان داروسازان هم میگویند فشار کمبود و افزایش قیمت، بیشتر از همیشه در مراجعات روزانه مردم دیده میشود.
در یکی از داروخانههای مرکز شهر، خانمی جوان نسخه را تا کرده و چند ثانیه به آن نگاه میکند. انگار هنوز مطمئن نیست چیزی از قلم نیفتاده باشد. وی به «هفت صبح» میگوید برای یک سرم، یک بسته آنتیبیوتیک و چند قلم داروی دیگر آمده بود، اما وقتی پای صندوق رسیده، عدد روی فاکتور برایش غیرمنتظره بوده، حدود ۷۰۰ هزار تومان. بخشی از داروها بیمه نخورده و آزاد حساب شده است.حساب و کتابش را با دفعات قبل مقایسه میکند. همان داروها یا مشابهشان، اینبار برایش بسیار گرانتر تمام شدهاند. همان حرفهایی که داروخانه دار به وی گفته است. اینکه بعضی اقلام در همین مدت کوتاه تغییر قیمت داشتهاند و فاصلهشان با قبل کم نیست.
میان صحبتها از کمبود هم، میرسد به تجربه چند داروخانه دیگر. برای پیدا کردن یک آنژیوکت آبی چند جا سر زده تا بالاخره پیدا کرده است. میگوید این جستوجو فقط برای داروهای خاص نیست؛ حتی بعضی اقلام ساده هم گاهی در دسترس همه داروخانهها نیست.نسخه برای او فقط یک برگه درمان نیست به خریدی تبدیل شده که هم هزینهاش بالاتر از انتظار بوده، هم کامل شدنش به چندین ساعت گشت و گذار اضافه در شهر نیاز داشته است.
داروساز یکی از داروخانههای بیمارستانی که نمیخواهد نامی از وی برده شود در گفتوگو با «هفت صبح» میگوید: وضعیت بازار دارو در یک سال گذشته وارد مرحلهای شده که همزمان دو فشار را تجربه میکند: افزایش قیمت و کمبود مقطعی. این وضعیت دیگر محدود به چند قلم داروی خاص نیست و در لایههای مختلف درمانی دیده میشود. از داروهای قلبی و متابولیک گرفته تا آنتیبیوتیکها و حتی برخی داروهای بهظاهر ساده.او توضیح میدهد که مشکل فقط نبود دارو نیست، بلکه ناپایداری در تأمین هم وجود دارد.
یعنی دارویی که امروز در داروخانه هست، ممکن است چند روز بعد نایاب شود. در این میان، برخی اقلام دارویی مثل داروهای قلبی پس از آنژیوگرافی یا داروهای کنترل چربی خون، بیشتر از بقیه تحت فشار کمبود قرار گرفتهاند. حتی داروهایی مانند لووفلوکساسین که جزو آنتیبیوتیکهای رایج هستند نیز در بازههایی با کمبود یا توزیع محدود مواجه شدهاند.او همچنین به داروی اسیکس اشاره میکند و میگوید این دارو در برخی مقاطع نهتنها کمیاب شده، بلکه اختلاف قیمت آن در بازار نیز بسیار شدید بوده است. بهطوریکه دارویی که باید با چندصد هزار تومان در دسترس باشد، در برخی داروخانهها یا بازار غیررسمی تا چند برابر قیمت عرضه شده است. این اختلاف قیمت فقط یک عدد اقتصادی نیست، بلکه مستقیماً به تصمیمگیری بیمار در ادامه درمان فشار وارد میکند.
این داروساز با اشاره به تجربه روزانه داروخانههای بیمارستانی میگوید: شکل مصرف دارو توسط بیماران تغییر کرده است. بیماران کمتر به سمت حذف کامل دارو میروند، اما ناچار نسخه را تکهتکه میخرند. یعنی اگر نسخهای شامل یک دوره کامل درمان باشد، بیمار فقط بخشی از آن را تهیه میکند و ادامه آن را به زمان دیگری موکول میکند.او توضیح میدهد: این مسئله بیشتر از آنکه یک انتخاب باشد، نتیجه فشار اقتصادی و کمبود همزمان است. در برخی موارد، بیمار بهجای تهیه کامل یک دارو، فقط بخشی از آن را میگیرد تا هزینه اولیه را کاهش دهد. همین موضوع باعث میشود درمانها در عمل ناپیوسته پیش بروند و اثرگذاری آنها در بلندمدت تحت تأثیر قرار بگیرد.به گفته او، این وضعیت حتی در داروهای بیمارستانی نیز دیده میشود. نسخههایی که پیشتر یکجا و کامل تحویل داده میشدند، حالا به چند مرحله خرید تقسیم شدهاند و این روند رفتوآمد بیماران به داروخانه را افزایش داده است.
او تأکید میکند که کمبود دارو دیگر فقط مربوط به داروهای خاص یا وارداتی نیست. حتی برخی داروهای تولید داخل و اقلام عمومی نیز در مقاطع مختلف با کسری مواجه شدهاند. داروهایی مانند ویتامین C و بکمپلکس که در دسته مکملها و اقلام عمومی قرار میگیرند، در برخی دورهها بهصورت کامل در دسترس همه داروخانهها نیستند و بیمار برای تهیه آنها مجبور به مراجعه به چند مرکز مختلف میشود.در حوزه داروهای خاصتر، مانند داروهای مرتبط با درمان ناباروری (IVF) یا برخی داروهای بیماران خاص و حتی داروهای مرتبط با سرطان، او از کمبود جدیتر صحبت میکند.
کمبودی که در برخی موارد حتی با وجود توان مالی بیمار نیز قابل جبران نیست، زیرا دارو اساساً در بازار موجود نیست. او همچنین به وضعیت بیمهها اشاره میکند و میگوید برخی داروها که پیشتر آزاد عرضه میشدند، در مقطعی تحت پوشش بیمه قرار گرفتهاند، اما این تغییرها لزوماً به معنای بهبود دسترسی پایدار نیست. در مقابل، بخشی از اقلام مانند ویتامینها همچنان خارج از پوشش بیمه باقی ماندهاند و هزینه آنها بهطور کامل بر عهده بیمار است.این داروساز وضعیت فعلی را ترکیبی از کمبود، نوسان قیمت و فشار درمانی میداند. شرایطی که به گفته او باعث شده حتی داروهای حیاتی نیز برای بیماران همیشه قابل اتکا نباشند و درمان در بسیاری موارد به مدیریت روزمره موجودی دارو تبدیل شود.
دکتر سالومه زریه، مسئول کمیته اجتماعی مجلس شورای اسلامی و از اعضای کمیته سلامت نهاد ریاستجمهوری در گفتوگو با هفتصبح با اشاره به ریشههای کمبود و گرانی دارو در کشور، تحریمها و فعالیت واسطهها را از عوامل اصلی وضعیت فعلی عنوان میکند و میگوید: بخش قابل توجهی از بازار دارو تحت تأثیر شبکههایی قرار گرفته که از شرایط موجود برای سودجویی استفاده میکنند. در حال حاضر تعداد زیادی واسطه دارویی فعال هستند که با مشاهده شرایط کمبود، اقدام به احتکار دارو میکنند.
او به وجود انبارهایی در محدوده ناصرخسرو اشاره میکند و ادامه میدهد: بسیاری از داروهای حیاتی که بیماران در شرایط بحرانی به آن نیاز دارند، در این انبارها نگهداری میشود و در بازار توزیع نمیگردد. این وضعیت نتیجه ضعف نظارت و بازرسی در حوزه دارو است.زریه همچنین با انتقاد از نبود کنترل مؤثر تاکید میکند: برخی داروها خریداری و انبار میشوند بدون آنکه نظارت کافی وجود داشته باشد. در چنین شرایطی حتی برخی افراد با ارائه گزارشهای غیررسمی، اقدام به شناسایی و جمعآوری انبارها میکنند، اما این روند شفاف و نظاممند نیست و در بسیاری از موارد صدای آن به جایی نمیرسد.
این مقام مسئول با اشاره به نبود ارتباط مؤثر میان وزارت بهداشت و سازمانهای مرتبط با تأمین دارو بیان میکند: یکی از مشکلات اساسی، عدم تعادل و ارتباط ساختاری میان حوزه درمان و غذا و دارو است. بیمارستانها باید بهصورت مستقیم از طریق شبکه رسمی تأمین دارو (غذا و دارو) نیاز خود را دریافت کنند، اما در حال حاضر این سازوکار به شکل مطلوب عمل نمیکند. وی با انتقاد از نبود نظم در توزیع دارو مدعی میشود که در برخی موارد حتی پزشکان متخصص بیماران را به تهیه دارو از خارج از شبکه رسمی مانند ناصرخسرو ارجاع میدهند که نشاندهنده آشفتگی جدی در نظام توزیع است. این وضعیت باعث شده برخی بیماران با وجود نیاز فوری، دسترسی به داروی مورد نیاز خود نداشته باشند و در معرض خطر جدی قرار گیرند.زریه در ادامه با مقایسه میزان نظارت در حوزههای مختلف تاکید میکند که در برخی بخشها مانند حوزههای نظامی و انتظامی، کوچکترین تخلف با واکنش فوری مواجه میشود، اما در حوزه دارو چنین نظارتی وجود ندارد و همین مسئله زمینه شکلگیری تخلفات گسترده را فراهم کرده است.
دکتر زریه در بخش دیگری از سخنان خود به وضعیت بیماران اشاره کرده و آن را بحرانی و انسانی توصیف میکند. او روایت میکند که بیمارانی با بیماریهای اعصاب و روان، از جمله مبتلایان به افسردگی حاد، به دلیل نرسیدن دارو، دچار تشدید بیماری شدهاند و حتی کودکان چهار ساله در خانوادهها تحت تأثیر وضعیت روانی والدین دچار افسردگی شدهاند.او با ذکر اینکه دارو تا ۲۵۰ برابر نسبت به سال گذشته افزایش قیمت داشته است به موردی تکاندهنده اشاره میکند: بیماری که برای یک آمپول حیاتی درمانی ناچار شده داراییهای خود را بفروشد. این آمپول ابتدا حدود ۴۵ میلیون تومان بوده اما در بازار آزاد تا حدود ۹۰۰ میلیون تومان نیز قیمتگذاری شده است. در این روایت، فرد بیمار مجبور شده خودرو خود را بفروشد و حتی پول پیش خانه را پس بگیرد تا بتواند هزینه دارو را تأمین کند. این در حالیست که این آمپول را هر سه ماه یکبار باید استفاده کند.
زریه همچنین به وضعیت بیماران دیابتی اشاره میکند. به گفته او قیمت انسولین بهگونهای افزایش یافته که با حقوق ماهانه بسیاری از بیماران همخوانی ندارد. هزینه انسولین به حدود ۶۰ میلیون تومان رسیده در حالی که درآمد ماهانه بیمار حدود ۲۰میلیون تومان است.مسلم است که بسیاری از بیماران دیگر توان خرید دارو ندارند و این مسئله مستقیماً جان آنها را تهدید میکند.در بخش دیگری از سخنان خود، وی ازنوسانات شدید قیمت دارو صحبت میکند که وابسته به دلار و طلا شدهاند. او روایت میکند که حدود ساعت ۹ صبح برای تهیه دارو یکی از بیماران با فردی در ناصرخسرو تماس میگیرد، فروشنده میگوید که قیمت کنونی دارو در ساعت ۹ با ساعت ۱۲ ظهر متفاوت است و با توجه به نرخ ارز و طلا تغییر میکند.به گفته زریه، برخی فروشندگان نیز اعلام کردهاند که به دلیل نوسانات، دارو را نگه میدارند و عرضه نمیکنند، زیرا اگر امروز بفروشند، فردا همان دارو را باید با قیمت بالاتر تهیه کنند و برایشان صرفه اقتصادی ندارد.
دکتر زریه در پایان، ریشه اصلی بحران را نبود نظارت، ضعف بازرسی و فقدان اراده جدی برای برخورد با شبکههای توزیع غیررسمی دارو عنوان میکند و میگوید: در صورت وجود یک نظام متمرکز و شفاف، امکان احتکار و واسطهگری از بین میرود.او با لحنی انتقادی تأکید میکند: برخی شبکههای سودجو در قالب مافیای دارو فعالیت میکنند. اگر چند مورد برخورد قاطع صورت گیرد، این چرخه متوقف خواهد شد. ادامه این وضعیت، مستقیماً سلامت و جان مردم را تهدید میکند و مسئولیت اصلی تأمین دارو باید بهصورت شفاف و متمرکز توسط دولت و نهادهای رسمی انجام شود، نه در بازارهای غیررسمی و شبکههای واسطهای.
مسئله دارو دیگر صرفاً به کمبود یا افزایش قیمت محدود نمیشود، بلکه به چالشی ساختاری در شیوه تأمین و توزیع گره خورده است. در چنین شرایطی، بیمار نه فقط با بیماری، بلکه با مسیر پیچیده دسترسی به دارو نیز مواجه است. مسیری که گاه کامل طی نمیشود و گاه با هزینهای فراتر از توان خانوار همراه است.آنچه برجسته میشود این است که پایداری نظام درمانی، در عمل با میزان دسترسی واقعی بیماران به دارو سنجیده میشود. معیاری که امروز بیش از هر زمان دیگری زیر فشار قرار گرفته و نیازمند بازنگری جدی در سازوکارهای نظارتی و اجرایی است.
خانم دیگری که برای تهیه داروهای همسرش به داروخانهای در غرب آمده، از افزایش قیمت داروهای گوارشی در ماههای اخیر میگوید. داروهایی که تا پیش از عید برای هر بسته حدود ۵۰۰ تا ۶۰۰ هزار تومان هزینه داشتند، اما حالا قیمتشان به حدود یکمیلیون و ۳۰۰ تا یکمیلیون و ۴۰۰ هزار تومان رسیده است.او از تجربه مراجعه به چند داروخانه برای تهیه داروی قلب همسرش میگوید. دارویی که بعد از آنژیوگرافی باید بهطور مداوم مصرف شود. در بسیاری از داروخانهها یا موجود نیست، یا تنها یک ورق از آن تحویل داده میشود. نتیجه این رفتوآمدها این است که نسخه در یک مرحله کامل نمیشود و پیگیری برای تهیه داروها به چند داروخانه در سطح شهر کشیده میشود.
در برخی موارد، تنها داروخانههای دولتی امکان تأمین این داروها را دارند، آن هم با محدودیت. همزمان، قیمت همین اقلام در همین داروخانهها نیز نسبت به قبل افزایش پیدا کرده و فشار هزینهای بیشتری ایجاد کرده است. او به تغییر الگوی مصرف دارو هم اشاره میکند. اینکه برخی داروها و ویتامینها دیگر مانند گذشته در نسخهها دیده نمیشوند و عمدتاً باید بهصورت آزاد تهیه شوند. همین موضوع باعث شده بخشی از هزینه درمان از پوشش بیمه خارج شود و مستقیماً به دوش بیمار بیفتد.در نهایت، تجربه او به یک وضعیت تکرارشونده ختم میشود: نسخهای که قرار است یکجا درمان را پوشش دهد، در عمل به خریدهای جداگانه، مراجعههای متعدد و انتخابهای اجباری بین داروها تبدیل شده است. نسخهای که دیگر کامل تحویل داده نمیشود.
تمام حقوق برای پایگاه خبری سرمایه فردا محفوظ می باشد کپی برداری از مطالب با ذکر منبع بلامانع می باشد.
سرمایه فردا