هشدار درباره تنگه هرمز

به گزارش سرمایه فردا، متناقض‌ترین بخش بحران کنونی، واکنش کم‌فروغ قیمت‌های آتی نفت است. تحلیلگران مورگان استنلی محاسبه کرده‌اند که اختلال در عرضه معادل نزدیک به یک میلیارد بشکه نفت رخ داده، اما قیمت‌های آتی هنوز به سطوح سال ۲۰۲۲ (پس از حمله روسیه به اوکراین) نرسیده است. راز این پدیده عجیب در دو سپر دفاعی نهفته است که تا امروز بازار را در برابر شوک قیمتی مصون نگه داشته‌اند.

نخستین سپر، افزایش بی‌سابقه صادرات نفت از آمریکاست. ایالات متحده که روزگاری بزرگ‌ترین واردکننده نفت جهان بود، در هفته منتهی به ۲۴ آوریل ۲۰۲۶ برای اولین بار از زمان جنگ جهانی دوم به یک صادرکننده خالص تبدیل شد. در تنها نُه هفته، آمریکا بیش از ۲.۵ میلیارد بشکه نفت به بازارهای جهانی تزریق کرده و حتی از عربستان سعودی نیز پیشی گرفته است. ژاپن، کره جنوبی، تایلند و دیگر کشورهای آسیایی که نفت ایران و خاورمیانه را از دست داده‌اند، اکنون مشتاق‌ترین خریداران نفت آمریکا شده‌اند.

دومین سپر، کاهش چشمگیر واردات نفت چین است. داده‌های گمرک چین نشان می‌دهد که ورود نفت خام از خاورمیانه و آمریکای شمالی در سه ماهه اول ۲۰۲۶ به ترتیب ۱۳.۱ و ۳۱.۴ درصد کاهش یافته است. محاسبه بانک مورگان استنلی نشان می‌دهد که این دو عامل با هم، معادل ۹.۳ میلیون بشکه در روز از شدت فشار بر بازار کاسته‌اند.

ماشین صادرات آمریکا به خط پایان نزدیک می‌شود

اما پرسش کلیدی اینجاست: آمریکا تا کی می‌تواند این نقش «تأمین‌کننده نهایی» را بازی کند؟ تحلیل‌ها نشان می‌دهد که ایالات متحده دارد به سقف صادراتی خود نزدیک می‌شود. هرچند ظرفیت نظری پایانه‌های صادراتی در خلیج مکزیک به ۱۰ میلیون بشکه در روز می‌رسد، ظرفیت عملی و پایدار حدود ۶ میلیون بشکه است و در کوتاه‌مدت حداکثر به ۷ میلیون بشکه می‌رسد. کمبود کشتی‌های نفتکش و نیاز به عملیات پرهزینه و زمان‌بر سوآز در دریا، مهم‌ترین موانع هستند.

این صادرات عظیم اما هزینه سنگینی بر اقتصاد داخلی آمریکا تحمیل کرده است. بر اساس گزارش اداره اطلاعات انرژی آمریکا، ذخایر استراتژیک و تجاری نفت این کشور در چهار هفته متوالی بیش از ۵۲ میلیون بشکه کاهش یافته و به زیر میانگین تاریخی خود سقوط کرده است. نتیجه این کاهش ذخایر، افزایش قیمت بنزین در جایگاه‌های سوخت است. از آغاز جنگ تاکنون، میانگین قیمت هر گالن بنزین در آمریکا بیش از یک دلار جهش کرده و از مرز ۴.۴ دلار عبور کرده است. با نزدیک شدن به فصل تابستان و اوج سفرهای جاده‌ای، انتظار می‌رود تقاضا برای بنزین بیشتر شود و فشار بر بازار داخلی تشدید گردد.

این فشارها گمانه‌زنی‌هایی را در بازار آپشن‌ها برانگیخته که دولت آمریکا ممکن است ناچار به اعمال محدودیت‌های صادراتی شود. با این حال، مقامات کاخ سفید تاکنون قاطعانه هرگونه سقف صادراتی را رد کرده و بر سیاست «صادرات بیشتر» اصرار دارند.

چین؛ کاهش واردات به معنای توقف تقاضا نیست

در سوی دیگر میدان، چین نیز با چالش خاص خود مواجه است. آمارهای سه ماهه اول ۲۰۲۶ اگرچه کاهش واردات از خاورمیانه را نشان می‌دهد، اما این کاهش به معنای توقف کامل تقاضا نیست. چین با یک راهبرد «تنوع‌بندی هوشمندانه»، واردات خود را از مسیرهای دورتر افزایش داده است: واردات از اروپا ۲۹.۳ درصد، از آمریکای جنوبی ۷۰.۸ درصد و از حوزه آسیا-اقیانوسیه ۲۹.۱ درصد بالا رفته است.

اما این استراتژی هم بی‌نقص نیست. نخست اینکه بنادر چین برای دریافت نفت از مسیرهای طولانی مانند برزیل یا آفریقا طراحی نشده‌اند و افزایش چشمگیر هزینه‌های حمل‌ونقل و بیمه، قیمت تمام‌شده هر بشکه را به شدت بالا می‌برد. دوم اینکه موسسه رتبه‌بندی اس اند پی گلوبال هشدار داده که ادامه این وضعیت، حاشیه سود پالایشگاه‌های چینی را تحت فشار شدید قرار خواهد داد و حتی ممکن است به کاهش تولید و اختلال در زنجیره تأمین فرآورده‌های نفتی این کشور منجر شود.

سناریوهای مورگان استنلی؛ از آرامش تا شوک

بانک مورگان استنلی سناریوی پایه خود را بر بازگشایی تنگه هرمز تا پایان ژوئن بنا نهاده است. در این حالت که همچنان محتمل‌ترین گزینه ارزیابی می‌شود، میانگین قیمت نفت برنت در سه ماهه دوم ۲۰۲۶ حدود ۱۱۰ دلار، در سه ماهه سوم ۱۰۰ دلار و در سه ماهه چهارم ۹۰ دلار در هر بشکه پیش‌بینی می‌شود.

اما سناریوی بدبینانه، که هر روز محتمل‌تر به نظر می‌رسد، بسیار تیره‌تر است. اگر تنگه هرمز تا ژوئیه ۲۰۲۶ نیز بسته بماند، قیمت نفت باید کاری را انجام دهد که تاکنون از آن اجتناب کرده است: جهش. در این سناریو، قیمت نفت می‌تواند تا محدوده ۱۳۰ تا ۱۵۰ دلار در هر بشکه افزایش یابد.

پیامدهای چنین افزایشی برای اقتصاد جهانی فاجعه‌بار خواهد بود. اقتصاددانان ارشد مورگان استنلی هشدار داده‌اند که تداوم قیمت نفت در بازه ۱۲۵ تا ۱۵۰ دلار، احتمال وقوع رکود در ایالات متحده را تا حدود ۲۰ درصد افزایش می‌دهد. چنین رکودی بانک‌های مرکزی را در تنگنای مضاعفی قرار می‌دهد: از یک سو باید با تورم ناشی از گرانی انرژی مقابله کنند و از سوی دیگر با رکود ناشی از کاهش قدرت خرید مصرف‌کنندگان دست و پنجه نرم کنند.

پایان خط؛ منطقه امن در حال کوچک شدن

تصویری که تحلیل مورگان استنلی ترسیم می‌کند، روشن و هشداردهنده است: بازار جهانی نفت دارد روی لبه تیغ راه می‌رود. سپرهای دفاعی متشکل از صادرات بی‌سابقه آمریکا و کاهش واردات چین، موقتی و محدود هستند. آمریکا نمی‌تواند برای همیشه با این سرعت صادرات کند؛ هم زیرساخت‌هایش محدود است و هم ذخایر داخلی‌اش رو به اتمام است. چین نیز نمی‌تواند وابستگی کامل خود به خلیج فارس را قطع کند. در چنین شرایطی، هر روزی که تنگه هرمز بسته بماند، جهان را یک گام به سناریوی ۱۵۰ دلاری و رکود اقتصادی نزدیک‌تر می‌کند. هفته‌ها و روزهای پیش رو تعیین‌کننده خواهند بود. اگر بازگشایی تا ژوئن محقق نشود، مسابقه با زمان به پایان رسیده و بازار وارد فاز جدیدی از شوک قیمتی خواهد شد.