گیاه مهاجم سنبل آبی

لیلا مرگن: فعالان محیط زیست نگرانند که سنبل آبی، آب‌بندان آغوزبن بابل را به کام مرگ بکشاند. این گونه مهاجم که قدرت رشد و تکثیر بالایی دارد، می‌تواند به راحتی به دیگر تالاب‌های استان مازندران هم سرایت کند اما مردم در مقابله با آن دست خالی مانده‌اند. مسئولان محیط زیست مازندران می‌گویند که تنها راه سریع برای مبارزه با این گیاه مهاجم، خشکاندن آب‌بندان آغوزبن به صورت موقت و مبارزه با گیاه در محل است؛ اما باوجود اتفاق نظر در این رابطه، اجرای این تصمیم در گیر و دار بوروکراسی‌های اداری متوقف مانده است.

سنبل آبی که در بدو ورودش به ایران به‌عنوان گیاهی زینتی در میدان تجریش تهران هم به فروش می‌رسید، خیلی زود به تالاب‌های طبیعی و مصنوعی ایران راه یافت و به گونه‌ای مهاجم تبدیل شد. این گونه که بومی مناطق گرمسیری آمریکای جنوبی و آمازون است، در سراسر جهان به معضلی جدی تبدیل شده، زیرا در خارج از محدوده بومی خود به‌عنوان گونه‌ای مهاجم به سرعت اکوسیستم‌های آبی را می‌بلعد و فضا را برای موجودات زنده بومی منطقه تنگ می‌کند. کسی نمی‌داند اولین بار سنبل آبی چگونه و از چه طریقی به اکوسیستم‌های طبیعی ایران راه یافت. فقط می‌دانیم ولی‌الله مظفریان، گیاه‌شناس، در سال ۱۳۹۰ برای نخستین بار این گونه را در تالاب عینک رشت گزارش می‌کند و بعد از آن، این مهمان ناخوانده به سایر تالاب‌های این استان هم راه می‌یابد.

‌شبیخون سنبل آبی به آب‌بندان آغوزبن

حالا از مازندران خبر می‌رسد که سنبل آبی به آب‌بندان آغوزبن شهرستان بابل هم شبیخون زده است. فعالان محیط زیست ساکن بابل می‌گویند که برای مبارزه با این گونه، دست خالی هستند و نمی‌دانند چه کار کنند تا کل سطح آب‌بندان توسط این گل بنفش مرگ‌آور، پوشیده نشود. سنبل آبی با قدرت تکثیر بسیار بالا در این آب‌بندان در حال رشد بوده و فعالان محیط زیست نگرانند، با سیطره کامل این گونه بر آغوزبن، زمینه نابودی جانداران آب‌بندان فراهم شود و سنبل آبی به دیگر محیط‌های تالابی استان هم سرایت کند.

یکی از نگرانی‌های اصلی فعالان محیط زیست، گردشگرانی هستند که برای دیدن گل‌های به ظاهر زیبای سنبل آبی به آب‌بندان آغوزبن مراجعه می‌کنند. بذر این گونه می‌تواند به لباس افراد بچسبد و کفش، لباس و ماشین هر گردشگر می‌تواند به عاملی برای انتقال این گونه مهاجم تبدیل شده و هزینه‌های مقابله با این زیبای خطرناک را برای محیط زیست کشور دو چندان کند. فعالان محیط زیست نسخه‌ای که بر اساس تحقیقات جهاد کشاورزی انجام شده را برای نجات آب بندان آغوزبن موثر می‌دانند و معتقدند باید از سموم کم خطر، برای کنترل سنبل آبی استفاده شود.

آلودگی دو نقطه دیگر در مازندران

روح‌الله اسماعیلی معاون محیط زیست طبیعی اداره کل حفاظت محیط زیست مازندران در گفت‌وگو با هفت‌صبح از آلودگی دو نقطه دیگر استان به این شیطان خطرناک خبر می‌دهد. یکی از انهار شهر فریدونکنار و تالاب حیدرکلا یا همان تالاب نیلوفر، آن دو نقطه‌ای هستند که حضور سنبل آبی در آنها گزارش شده است اما از آنجا که سطح این آلودگی زیاد نبوده،‌ بلافاصله با مکاتبه محیط زیست،‌ فرمانداری و اداره محیط زیست شهرستان وارد عمل می‌شوند و با کانون کوبی، این گیاه مهاجم را در آن نقاط از بین می‌برند و اکنون، این نقاط مشکلی ندارند. اسماعیلی می‌گوید که مسئله اصلی امروز مازندران، آلودگی آب‌بندان آغوزبن است اما او توضیح می‌دهد که این آب‌بندان یک مخزن ذخیره آب محلی است و استفاده از چنین پهنه‌هایی در مرکز و شرق مازندران، بسیار مرسوم و پرتعداد است.

به اعتقاد معاون محیط زیست طبیعی مازندران، آب‌بندان آغوزبن از نظر محیط زیستی اهمیت زیادی ندارد و تعداد قابل توجهی از پرندگان جذب آن نمی‌شوند. این پهنه سایت سرشماری محیط زیست نیز به حساب نمی‌آید و جزو مناطقی نیست که ذیل تالاب‌های سازمان محیط زیست مورد بررسی قرار گیرد؛ اما از این نظر که ممکن است یکسری کارکردهای اکولوژیکی داشته باشد و آلودگی را به دیگر نقاط استان منتقل کند، کنترل این پدیده برای اداره کل محیط زیست مازندران حائز اهمیت به شمار می‌رود.

سرایت سنبل آبی،‌ بلایی غیر قابل کنترل

اسماعیلی خبر می‌دهد که مهمترین دغدغه‌اش در سه تا چهار سال اخیر این بوده که اگر سنبل آبی وارد تالاب‌های مهم استان شود، مازندران هم دچار بلای گیلان می‌شود و باید میلیاردها تومان هزینه کند تا این گونه را به صورت فیزیکی حذف کند اما در نهایت امکان این کار هم وجود ندارد. او توضیح می‌دهد که اندام‌های زایشی و رویشی گیاه سنبل آبی به صورت توامان قابلیت تبدیل به یک گیاه جدید را دارند؛ به همین خاطر، مهمترین اقدامی که برای حذف این گونه باید انجام دهیم، این است که کانون سنبل آبی را حذف کنیم.

در همین راستا، مشکل تالاب آغوزبن در کارگروه مدیریت بحران، به‌عنوان یکی از بحران‌های محلی در سطح شهرستان و استان مطرح می‌شود و جلسات متعددی در این رابطه تشکیل می‌شود. سازمان بازرسی در سال ۱۴۰۲ ورود خوبی به موضوع حذف سنبل آبی می‌کند و سازمان آب منطقه‌ای را مکلف می‌کند که چون حقابه این آب بندان را به مردم می‌فروشد و منافع اقتصادی دارد، باید برای حذف این گونه مهاجم اقدامات لازم را انجام دهد. آب منطقه‌ای هم بیل مکانیکی به منطقه می‌آورد و تا حدودی موفق به جمع‌آوری سنبل آبی می‌شوند اما حذف کلی گونه انجام نمی‌شود. در ادامه هم چون قدرت تکثیر این گیاه بالاست، مجددا آب‌بند آغوزبن به شرایط قبلی می‌رسد و در حال حاضر، عملا این آب‌بندان مملو از سنبل آبی است.

آگاهی مردم محلی، اتفاقی خوب

معاون محیط زیست طبیعی مازندران تاکید می‌کند که آگاهی مردم محلی، اتفاق بسیار مثبتی است که در بابل رخ داده است زیرا همکارانش در سطح شهرستان به اندازه توانشان به جامعه محلی اطلاع‌رسانی کرده‌اند که نباید این گونه به منابع آبی دیگر منتقل شود. آنها با ادارات تابعه هم مکاتبات لازم را انجام دادند تا اگر در جایی مشاهده شد که سنبل آبی به‌عنوان گیاه زینتی به فروش می‌رسد، یا در گلفروشی شاهد حضور سنبل آبی بودند، مراتب را گزارش دهند تا نسبت به حذف این گونه اقدام شود.

به گفته اسماعیلی، راه سریع‌الوصول حذف سنبل آبی از آب بندان آغوزبن، خشک کردن این پهنه آبی است. باید یک سال آب این پهنه تخلیه شود تا اقدامات مبارزه‌ای لازم در کانون انجام شده و نسبت به حذف این گونه مطمئن شویم. سپس در سال‌های آتی آبگیری آب‌بندان انجام شود. معاون محیط زیست طبیعی مازندران از پذیرش جامعه محلی برای این راهکار پیشنهادی خبر می‌دهد و اعلام می‌کند که حتی آب منطقه‌ای هم اعلام کرده که می‌تواند نیاز آبی روستاییان را از محل دیگری تامین کند اما اجرایی شدن این راهکار، درگیر بوروکراسی‌های اداری شده و مقابله با این پدیده، یک عزم جدی می‌خواهد.

اسماعیلی توضیح می‌دهد که محیط زیست با همه دستگاه‌های مربوطه از جمله فرمانداری، استانداری، مدیریت بحران، جهاد کشاورزی و آب منطقه‌ای مکاتبات لازم را انجام داده و گوشزد کرده‌ است که موضوع کنترل سنبل آبی یک موضوع حساس بوده و اگر این گونه وارد تالاب‌های مازندران شود، دیگر هزینه‌های عادی جوابگو نبوده و دچار معضل بزرگتری می‌شویم. در حالی که حل مشکل در این مرحله بسیار راحت‌تر خواهد بود. در شرایطی که می‌توان با راهکارهای ساده‌تر و صرف هزینه‌های کمتر مانع از بروز بحران در اکوسیستم‌های آبی مازندران شد، تعلل در علاج بخشی آب‌بندان آغوزبن می‌تواند این استان را درگیر بحرانی جدی‌تر کند. فردا خیلی دیر است، از امروز باید برای حل این مشکل، گام‌های موثر برداشته شود.