لیلا مرگن: شلیکهای پس از هر اخطار اگرچه در جنگ حمله به یک هدف متخاصم به شمار میرود اما اکوسیستم خلیج فارس چندان برایش فرقی نمیکند که یک کشتی ایرانی هدف حمله دشمن قرار گرفته یا خاطیان نظم نوین خلیج فارس به سزای اعمالشان میرسند. همه شناورهایی که در جریان جنگ آسیب میبینند، اگر شدت خسارت زیاد باشد، به قعر آبهای خلیج فارس راه مییابند و این یعنی بسته به میزان آلایندههایی که با خود حمل میکنند، تبدیل به عاملی خطرساز برای بقای موجودات زنده در آبهای جنوبی ایران میشوند.
بر اساس ادعای برخی از رسانههای خارجی طی جنگ ۴۰ روزه و دوران آتشبس پس از آن، حدود ۳۵ کشتی بزرگ و زیردریایی هدف حمله قرار گرفته و ۱۰ شناور بزرگ هم غرق شدهاند. هر چند درباره این ادعای رسانههای خارجی تردیدهایی وجود دارد. به طوری که حتی درخصوص غرق شدن نیمی از این تعداد هم باید تردید کرد. به هر حال باید منتظر آمار رسمی از مسئولان کشورمان باشیم. درحال حاضر آمار دقیقی از قایقهای کوچک غرق شده نداریم ولی پرسش اصلی آن است که آیا این مغروقهها برای اکوسیستم خلیج فارس مضر هستند؟
آتشبس هم نتوانسته فضای خلیج فارس را آرام کند. طی جنگ اخیر هر روز ترامپ ادعا میکرد که نیروی دریایی ایران را به زیر آب فرستاده و ایران دیگر نیروی دریایی ندارد. کشتیهای تجاری که بدون توجه به اخطارهای ایران یا آمریکا قصد عبور از تنگه هرمز را دارند، هدف حمله قرار میگیرند. گاهی لنجها مستقر در سواحل به هدف حمله دشمن تبدیل شدهاند. قایقهای تندروی ایرانی که در تنگه هرمز تردد میکنند هم از آن اهدافی هستند که هر چند روز یک بار، خبر حمله به آنها به گوش میرسد. اگر این اخبار صحت داشته باشد، تاکنون حجم بالایی از مغروقهها در کف خلیج فارس جمع شدهاند و این یعنی خطری جدی در کمین آبهای جنوب ایران نشسته است.
بررسی خبرهای ایام جنگ نشان میدهد که رسانههای خارجی مدعی لیست بلند بالایی از کشتیهای آسیب دیده و غرق شده در خلیج فارس طی جنگ رمضان هستند. بر اساس این اخبار تعدادی کشتی بزرگ و زیردریایی در خلیج فارس هدف حمله قرار گرفتهاند و تعدادی شناور بزرگ که عمدتا نظامی هستند از کار افتادهاند. در میان جستوجوها در منابع خارجی برای کشتیهای آسیب دیده، نام تعداد زیادی نفتکش یا تانکر حمل نفت دیده میشود. آمار قایقهای کوچک هدف حمله قرار گرفته هم احتمالا بسیار بیشتر از کشتیهای بزرگ است؛ ولی در لابهلای اخبار نمیتوان به عدد دقیقی در این رابطه دست پیدا کرد. همه تجهیزاتی که روی آب هستند، پس از غرق شدن به سمت بستر خلیج فارس حرکت میکنند اما آیا ماندن این مغروقهها در اکوسیستم خلیج فارس، میتواند مخاطرات محیط زیستی داشته باشد؟
محمدرضا فاطمی، استاد دانشگاه و اکولوژیست دریا در گفتوگو با هفت صبح توضیح میدهد که خوشبختانه در جریان جنگ اخیر، هیچ گزارشی از غرق شدن نفتکشها منتشر نشده است. دشمن کشتی تجاری یا نظامی بزرگی را هم نزده است که غرق شود و به کف دریا برود. اگرچه آمریکا ادعا کرده، ولی تا به حال گزارش در این رابطه به صورت رسمی منتشر نشده است. به گفته فاطمی، هرآنچه از کشتیهای نظامی هدف قرار گرفته، در ساحل و در بارانداز بوده که با حمله دشمن از کار افتاده است. اثر این حملات در صورتی که به مخزن کشتی برسد، میتواند سواحل را آلوده کند. البته تاکنون گزارش رسمی از آلودگی ناشی از هدف قرار گرفتن کشتیها منتشر نشده و لکههای نفتی که یک ماه پیش در سواحل لاوان و خارک مشاهده شد هم متعلق به مخازن نفتی بوده که روی خشکی هدف حمله دشمن قرار گرفتهاند و نفت آنها به دریا راه یافته است.
این اکولوژیست دریا، خروج قایقهای غرق شده در قعر آبهای خلیج فارس را کاملا وابسته به عمق قرار گرفتن آنها معرفی میکند و خروج آنها از اعماق بالای ۵۰ متر را غیراقتصادی توصیف میکند. به اعتقاد او با ابزار و امکاناتی که ما داریم، پیدا کردن محل غرق شدن قایقها فعلا وجود ندارد و از آنجا که مقدار سوخت این شناورها بسیار کم بوده و عموما مخزن سوختشان بعد از اصابت پرتابه، منهدم شده و از بین میرود. حتی اگر این سوخت از بین نرفته باشد هم با قایق به کف دریا منتقل میشود ولی میزان نشت از آن بسیار کم خواهد بود. سوخت مخزن قایق نمیتواند یک لکه بزرگ نفتی روی سطح آب ایجاد کند تا این لکه به سمت ساحل حرکت کند. در نتیجه هر تعداد قایق در خلیج فارس غرق شود، مشکلی برای این اکوسیستم ایجاد نمیکند.
فاطمی آلودگی ناشی از کشتیهای بزرگ را بیشتر از قایقهای تندرو توصیف میکند زیرا این کشتیها روغن و مواد نفتی بیشتری حمل میکنند و میتوانند این مواد را به دریا منتقل کنند اما میزان خسارات ناشی از غرق شدن چنین کشتیهایی در مقایسه با نفتکشها به مراتب کمتر است. این استاد دانشگاه تاکید میکند که اگر نفتکشی با مخازن پر غرق شده باشد، حتما دارای مخاطرات محیط زیستی جدی است و باید از قعر دریا خارج شود؛ ولی تاکنون گزارش رسمی درباره هدف قرار گرفتن نفتکشها منتشر نشده است. او گلوله، مواد منفجره و ناریههای رها شده در دریا را هم آلایندههایی معرفی میکند که به تدریج با اجسام دریایی پوشانده میشوند و به همراه کشتیها و قایقهای غرق شده، تبدیل به یک زیستگاه مصنوعی در کف خلیج فارس میشوند.
کشتیهای آسیب دیده در آبهای جنوب فقط شامل آنهایی نمیشود که غرق شدهاند بلکه رصد اخبار نشان میدهد که برخی از کشتیها پس از آسیب دیدن روی آب باقی میمانند. فاطمی در این رابطه توضیح میدهد که در حال حاضر هیچ کشتی سرگردانی بر روی آب نداریم و کشتیهایی که مورد اصابت قرار گرفتهاند، از محل عرشه آسیب دیده و موتور آنها سالم است. چنین کشتیهایی عموما با یدک کش به سواحل منتقل شدهاند. این کشتیها در ساحل تعمیر میشوند زیرا قیمت یک کشتی خیلی زیاد است. تعمیر آنها آلودگی محیط زیستی نگران کنندهای برای خلیج فارس ایجاد نمیکند.
به گفته این استاد دانشگاه، در خلیج فارس اوراق کردن کشتی (اسکراپ) به دلیل آلودگیهای زیادی که ایجاد میکند؛ ممنوع بوده و فقط میتوان چنین کاری را در دریای عمان انجام داد. اوراق سازی کشتی، خردههای آهن و چوب، بقایای نفتی، عناصر سنگین و روغنهایی که در خَن کشتی (اتاقکی است در ته بدنه یک کشتی یا قایق که در آن آب جمع میشود تا بعدا بتوان آن را به بالا پمپ کرد) وجود دارد را به آبها منتقل میکند و باعث آلودگی میشود. به همین خاطر در خلیج فارس واحدی تجاری که بتواند کشتیها را اوراق کند، وجود ندارد. فاطمی اضافه میکند که تعمیر کشتیهایی که عرشه آنها آسیب دیده هم در بندر کنگ یا بنادر فعال دیگر در کارخانه ساخت کشتی و در کنار ساحل، بسته به شدت آسیب دیدگی، انجام میشود.
عددها استخراج شده از رسانههای خارجی درباره غرق شدن کشتیها در محدوده خلیج فارس از سوی امید صدیقی مدیرکل دفتر بررسی و مقابله با آلودگیهای دریایی سازمان حفاظت محیط زیست تایید یا تکذیب نمیشود. او در گفتوگو با هفت صبح، خطر نشت سوخت از کشتیهای غرق شده را مهمترین مخاطره ناشی از جنگ برای آبهای جنوبی ایران توصیف میکند و بر این باور است که کشتیهای حمل نفت و تانکر برای سلامت اکوسیستم دریایی خیلی خطرناکند اما بر اساس اطلاعات او، هیچ نفتکشی در آبهای خلیج فارس دچار آسیب نشده است.
به گفته صدیقی، مخاطره ناشی از غرق شدن قایقهای تندرو از نظر محیط زیستی خیلی کمتر است زیرا میزان سوخت آنها کم بوده ولی به نسبت خودش آلودگی ایجاد میکند. سوخت قایقهای تندرو عمدتا بنزین است و این ماده فرار، در زمان وقوع حادثه به سرعت تبخیر میشود؛ با این وجود، آنها هم ریسک آلودگی دارند. مدیرکل دفتر بررسی و مقابله با آلودگیهای دریایی سازمان حفاظت محیط زیست از تدوین گزارشی توسط اداره کل استان هرمزگان در رابطه با آلودگیهای ایجاد شده ناشی از کشتیها خبر میدهد که بر اساس این لیست، خسارات اولیه این رویداد برآورد شده است و نتیجه به کارگروه ویژه خسارت جنگ تحویل میشود.
به گفته صدیقی، این برآورد اولیه، کل خسارت محیط زیستی وارد شده به خلیج فارس نیست و برای تعیین تمام این خسارات، پروژهای تعریف میشود که بهطور کامل ارزیابی خسارات را انجام میدهد. او اعلام برآورد اولیه خسارت ناشی از غرق شدن کشتیها را نیز در حیطه وظایف علی محمد طهماسبی بیرگانی مسئول بازرسی، ارزیابی عملکرد و رسیدگی به شکایات سازمان حفاظت محیطزیست معرفی میکند.
طهماسبی که مسئول کارگروه ویژه برآورد خسارات جنگ نیز هست، در گفتوگو با هفت صبح، تعیین برآورد اولیه کلی را تایید میکند اما یادآور میشود که هنوز خسارت بهصورت کامل محاسبه نشده است؛ به همین دلیل اطلاعات برآورد اولیه منتشر نمیشود. پس از تکمیل مستندات، اطلاع رسانی انجام میشود. میزان خسارت هرچه باشد، پس از پایان جنگ، باید فکری به حال تجهیزاتی کرد که در منازعات اخیر به قعر آبها رفتهاند. اکوسیستم شکننده خلیج فارس آنقدر نفس ندارد که با حجم زیادی از آلایندههای جدید به حیات خود ادامه دهد؛ به همین خاطر پس از پایان جنگ باید از توان و همکاریهای بینالمللی برای حل مشکل آلودگیهای ناشی از جنگ استفاده کنیم.
قیمت موبایل در ماههای اخیر چنان افزایش یافته که بسیاری از خانوادهها خرید گوشی جدید…
درحالی که مردم مرغ گران میخرند مرغداران از زیان ۲۵۰ میلیارد تومانی روزانه سخن میگویند…
تحلیلگران معتقدند توافق بزرگ و کامل نزدیک نیست، اما جنگ تمام عیار هم نزدیک نیست.…
پردیس مثل سابق دیگر آن شرایط را ندارد. وضعیت فعلی ایجاب میکند که سرمایهگذاران کمی…
شکاف میان تصمیمگیران و نسل جدید در ماجرای کافهها عمیقتر شده است از یک سو…
برخی نوازندگان معتقدند نگاه بخشی از جامعه هنوز موسیقی خیابانی را با تکدیگری و فعالیت…