یکشنبه ۳۰ فروردین ۱۴۰۵
دادههای دهه گذشته نشاندهنده یک تغییر بنیادین در ساختار بازار جهانی انرژی است. مرکز ثقل تقاضای نفت از غرب به شرق، از اروپا و آمریکا به چین و هند منتقل شده است.
به گزارش سرمایه فردا، دهه گذشته شاهد یک تغییر بنیادین در ساختار بازار جهانی نفت بوده است. دادههای جدید نشان میدهد که مرکز ثقل تقاضای نفت خام به سرعت در حال حرکت به سمت شرق است. در حالی که بسیاری از کشورهای غربی با کاهش یا رکود مصرف مواجه شدهاند، آسیا به موتور اصلی رشد تقاضای نفت در جهان تبدیل شده است. این گزارش به تحلیل ابعاد این تغییرات و پیامدهای آن برای آینده بازار انرژی میپردازد.
بر اساس آمار تغییرات تقاضای نفت خام در بازه ۲۰۱۴ تا ۲۰۲۴، چین با رشد ۴ درصدی در صدر جدول قرار دارد. این رقم در شرایطی ثبت شده که اقتصاد چین در این دهه تحولات عظیمی را پشت سر گذاشته و صنعتیسازی، شهرنشینی و افزایش ناوگان خودروهای شخصی، همگی به افزایش مصرف نفت دامن زدهاند.
نکته جالب این است که چین همزمان بزرگترین واردکننده نفت جهان نیز هست. این کشور برای تأمین انرژی عظیم صنایع خود و پاسخ به نیاز روزافزون ۱.۴ میلیارد نفر جمعیتش، به شدت به واردات نفت وابسته است. رشد ۴ درصدی تقاضا در یک دهه، نشاندهنده این واقعیت است که چین نه تنها از بحرانهای جهانی انرژی عبور کرده، بلکه مسیر توسعه خود را با سرعت ادامه داده است.
هند با رشد ۳.۸ درصدی تقاضای نفت، در جایگاه دوم این رتبهبندی قرار دارد. این کشور با بیش از ۱.۴ میلیارد نفر جمعیت، یکی از سریعترین اقتصادهای در حال رشد جهان را دارد. صنعتیسازی شتابان، افزایش چشمگیر تعداد خودروها و توسعه زیرساختهای حملونقل، همگی عواملی هستند که تقاضای نفت در هند را به شدت افزایش دادهاند.
نکته مهم اینکه هند مانند چین، از ذخایر نفتی قابل توجهی برخوردار نیست و بیش از ۸۰ درصد نفت مورد نیاز خود را وارد میکند. این وابستگی، هند را به یکی از بازیگران کلیدی بازار جهانی نفت تبدیل کرده است.
پس از چین و هند، کره جنوبی با رشد ۱.۶ درصدی و روسیه با ۱.۳ درصد افزایش در تقاضای نفت قرار دارند. کره جنوبی به عنوان یکی از صنعتیترین اقتصادهای آسیا، با وجود جمعیت نسبتاً کوچک، مصرف انرژی بالایی دارد. رشد ۱.۶ درصدی تقاضا در این کشور نشاندهنده توسعه مستمر صنایع سنگین و پتروشیمی است.
روسیه اما در شرایط متفاوتی قرار دارد. رشد ۱.۳ درصدی تقاضا در این کشور، علیرغم تحریمهای گسترده غرب علیه صنعت نفت روسیه، نشاندهنده انعطافپذیری اقتصاد این کشور و تغییر جهت صادرات انرژی به سمت بازارهای آسیایی است. جالب اینکه روسیه همزمان با افزایش تقاضای داخلی، صادرات نفت خود را نیز به چین و هند افزایش داده است.
برخلاف آسیا، بسیاری از کشورهای غربی در دهه گذشته با کاهش یا رکود تقاضای نفت مواجه بودهاند. ایالات متحده که روزگاری بزرگترین مصرفکننده نفت جهان بود، رشد محدودی معادل ۰.۵ درصد را تجربه کرده است. این رقم در حالی ثبت میشود که آمریکا همزمان به یکی از بزرگترین تولیدکنندگان نفت جهان نیز تبدیل شده است.
کشورهای اروپایی وضعیت متفاوتتری دارند. آلمان، فرانسه، ایتالیا و بریتانیا همگی در دهه گذشته کاهش تقاضای نفت را تجربه کردهاند. این روند ناشی از چند عامل است: نخست، سیاستهای سختگیرانه زیستمحیطی و حرکت به سمت انرژیهای تجدیدپذیر. دوم، افزایش بهرهوری انرژی و کاهش مصرف سوخت در خودروها. سوم، کاهش نسبی جمعیت در برخی کشورهای اروپایی.
ژاپن نیز که روزگاری دومین اقتصاد بزرگ جهان بود، با کاهش تقاضای نفت مواجه شده است. جمعیت سالخورده و کاهش رشد اقتصادی، از مهمترین دلایل این روند هستند.
اقتصادهای آسیایی در دهه گذشته سریعتر از هر منطقه دیگری رشد کردهاند. چین و هند به عنوان موتورهای اصلی این رشد، نیازمند انرژی فزاینده برای تأمین صنایع، حملونقل و مصرف خانگی هستند. حتی کشورهای جنوب شرق آسیا مانند ویتنام، اندونزی و تایلند نیز رشد قابل توجهی در مصرف انرژی داشتهاند.
آسیا شاهد رشد بیسابقه فروش خودرو در دهه گذشته بوده است. چین امروز بزرگترین بازار خودرو جهان است و هند نیز به سرعت در حال تبدیل شدن به یکی از بزرگترین بازارهای خودرو است. هر خودرو به معنای مصرف روزانه سوخت و در نتیجه افزایش تقاضای نفت است.
برخلاف اروپا که با جدیت به دنبال کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی است، بسیاری از کشورهای آسیایی هنوز نفت را به عنوان منبع اصلی انرژی خود حفظ کردهاند. زیرساختهای انرژی در این کشورها عمدتاً بر پایه نفت و گاز طراحی شده و گذار به انرژیهای تجدیدپذیر با سرعت کمتری در حال انجام است.
آسیا با بیش از ۴.۵ میلیارد نفر جمعیت، پرجمعیتترین قاره جهان است. چین و هند به تنهایی بیش از ۲.۸ میلیارد نفر جمعیت دارند. افزایش سطح رفاه و درآمد در این کشورها به معنای افزایش سرانه مصرف انرژی و در نتیجه افزایش تقاضای نفت است.
با کاهش تقاضا در غرب و افزایش آن در شرق، مسیر تجارت نفت جهان نیز تغییر کرده است. نفت خلیج فارس که زمانی عمدتاً به اروپا و آمریکا میرفت، اکنون عمدتاً به چین، هند و سایر کشورهای آسیایی صادر میشود. این تغییر مسیر، امنیت انرژی کشورهای آسیایی را به ثبات خلیج فارس گره زده است.
چین و هند امروز بزرگترین مشتریان کشورهای نفتی خلیج فارس هستند. این موضوع به آنها قدرت چانهزنی قابل توجهی در معاملات نفتی داده است. بسیاری از قراردادهای نفتی بلندمدت با قیمتهای ترجیحی و شرایط ویژه برای این دو کشور منعقد میشود.
اروپا که وابستگی خود به نفت روسیه را کاهش داده، اکنون برای تأمین انرژی به بازارهای جهانی وابسته شده است. این وابستگی، اروپا را در برابر نوسانات قیمت و اختلالات عرضه آسیبپذیر کرده است. جنگ اخیر در خاورمیانه و بسته شدن تنگه هرمز، این آسیبپذیری را به خوبی نشان داد.
با افزایش تقاضا در آسیا و محدودیت عرضه در سطح جهانی، رقابت بر سر منابع انرژی در سالهای آینده تشدید خواهد شد. چین و هند به عنوان بزرگترین واردکنندگان، در صف اول این رقابت قرار دارند و کشورهای غربی برای تأمین انرژی خود با چالشهای بیشتری مواجه خواهند شد.
دادههای دهه گذشته نشاندهنده یک تغییر بنیادین در ساختار بازار جهانی انرژی است. مرکز ثقل تقاضای نفت از غرب به شرق، از اروپا و آمریکا به چین و هند منتقل شده است. چین با رشد ۴ درصدی و هند با ۳.۸ درصدی، موتورهای اصلی این تغییر بودهاند. کره جنوبی و روسیه نیز رشدهای قابل توجهی داشتهاند، در حالی که بسیاری از کشورهای غربی با کاهش یا رکود تقاضا مواجه بودهاند.
این تغییرات پیامدهای مهمی برای آینده بازار انرژی دارد. مسیرهای تجارت نفت دگرگون شده، نفوذ چین و هند در بازار نفت افزایش یافته و اروپا بیش از پیش آسیبپذیر شده است. در عین حال، رقابت بر سر منابع انرژی در سالهای آینده تشدید خواهد شد.
برای ایران که در قلب بزرگترین منطقه تولید نفت جهان قرار دارد، این تغییرات فرصتها و چالشهای جدیدی ایجاد میکند. افزایش تقاضا در آسیا به معنای بازارهای جدید برای نفت ایران است، اما در عین حال، وابستگی آسیا به خلیج فارس، امنیت این آبراه را به مسئلهای حیاتی برای اقتصاد جهانی تبدیل کرده است. در شرایط کنونی جنگ خاورمیانه و بسته شدن تنگه هرمز، این وابستگی بیش از هر زمان دیگری آشکار شده است.
تمام حقوق برای پایگاه خبری سرمایه فردا محفوظ می باشد کپی برداری از مطالب با ذکر منبع بلامانع می باشد.
سرمایه فردا