پایگاه خبری سرمایه فردا

داده‌های دهه گذشته نشان‌دهنده یک تغییر بنیادین در ساختار بازار جهانی انرژی است. مرکز ثقل تقاضای نفت از غرب به شرق، از اروپا و آمریکا به چین و هند منتقل شده است.

در حالی که شاخص بورس طی ماه‌های اخیر جهش یک‌میلیونی را تجربه کرده و بسیاری از نمادها رشد چشمگیر داشته‌اند، سهام صبا انرژی با مدیریت علی پناهی نه‌تنها همراه این موج نشده، بلکه در مسیر نزولی و فرسایشی گرفتار مانده است. سقوط ارزش سهام، ابهام در نحوه انتصاب مدیرعامل، بی‌توجهی به تذکرات نظارتی و استفاده از حلقه مشاوران مسئله‌دار، مجموعه‌ای از پرسش‌های جدی را درباره عملکرد این هلدینگ وابسته به وزارت کار ایجاد کرده؛ هلدینگی که سرمایه میلیون‌ها بازنشسته در آن خوابیده و کوچک‌ترین خطا در مدیریت آن، مستقیماً اعتماد عمومی را نشانه می‌گیرد.

فرمان تازه ترامپ علیه نفت‌کش‌های ونزوئلا تنها مادورو را هدف نگرفته، بلکه بازار جهانی نفت، اروپا و حتی شرکت‌های نفتی آمریکایی را درگیر کرده است؛ اقدامی که بیش از آنکه اقتصادی باشد، بخشی از راهبرد ژئوپلیتیک واشنگتن برای بازآرایی قدرت در بازار انرژی محسوب می‌شود.

پس از شش سال ثبات ریالی در قیمت بنزین، دولت با اجرای طرح سه‌قیمتی، گام تازه‌ای در مسیر اصلاح یارانه‌ها برداشت؛ تصمیمی که نه تنها معادلات اقتصادی را تغییر می‌دهد، بلکه بازتابی از تلاش برای مدیریت مصرف، کاهش فشار بودجه‌ای و مهار قاچاق سوخت است.

بازار جهانی نفت و گاز در آستانه تحولات بزرگ قرار دارد؛ از ورود پرقدرت شل به آب‌های آنگولا و تلاش این کشور برای احیای صنعت نفت پس از خروج از اوپک، تا هشدار آژانس بین‌المللی انرژی درباره موج بی‌سابقه عرضه LNG و پیامدهای آن بر قیمت و امنیت انرژی، و در نهایت قرارداد ۴ میلیارد دلاری چین برای ساخت سازه‌های دریایی در قطر که نقطه عطفی در همکاری‌های انرژی خاورمیانه و شرق آسیا محسوب می‌شود.

در حالی‌که زیرساخت‌های انرژی در روسیه، صربستان، شرق مدیترانه و هند تحت فشار تحریم‌ها، حملات هدفمند و وابستگی‌های ساختاری قرار گرفته‌اند، کشورها با رویکردهای متفاوتی در پی حفظ تاب‌آوری، کاهش وابستگی و بازتعریف جایگاه خود در بازار جهانی انرژی هستند. از توقف پالایشگاه‌ها تا احداث خطوط لوله جدید و اکتشاف در آب‌های عمیق، رقابت برای امنیت انرژی وارد مرحله‌ای تازه شده است.

در بحبوحه تحولات ژئوپلیتیک و فناوری، انرژی به نقطه تلاقی منافع ملی، رقابت‌های جهانی و آینده‌نگری اقتصادی تبدیل شده است. هشدار مشترک آمریکا و قطر به اروپا درباره مقررات پایداری، کاهش هزینه‌های تولید نفت شیل با هوش مصنوعی، اتحاد استراتژیک واشنگتن و کانبرا علیه سلطه چین بر عناصر نادر، و تلاش دولت آمریکا برای بازسازی ذخایر نفتی، همگی نشانه‌هایی از بازآرایی قدرت در جهان انرژی هستند.

اتحادیه اروپا با تصویب پیش‌نویس آیین‌نامه‌ای جدید، واردات نفت و گاز از روسیه را تا سال ۲۰۲۸ به‌طور کامل متوقف خواهد کرد و این قاره را به دژ ممنوعه انرژی روسیه بدل می‌کند. هم‌زمان، هند نیز تحت فشار آمریکا برای کاهش خرید نفت روسیه قرار گرفته و پالایشگاه‌های بزرگ این کشور از جمله ریلاینس، به‌دنبال جایگزینی منابع خاورمیانه‌ای هستند. در حالی‌که اروپا مسیر قطع کامل را برگزیده، هند میان تهدید تعرفه‌ها و حفظ منافع مصرف‌کنندگان خود، در حال سنجش گام‌های بعدی است.

سرمایه‌گذاری گسترده چین در انرژی‌های تجدیدپذیر، این کشور را به بزرگ‌ترین تولیدکننده انرژی پاک جهان تبدیل کرده است—جایگاهی که نه‌تنها حاصل ظرفیت داخلی، بلکه نتیجه نفوذ فزاینده پکن در زنجیره‌های تأمین جهانی و پروژه‌های زیرساختی در اقتصادهای نوظهور، به‌ویژه در آفریقاست. با مشارکت در ۸۴ پروژه انرژی در قاره سیاه طی چهار سال اخیر، چین اکنون نقشی راهبردی در گذار انرژی آفریقا ایفا می‌کند؛ هرچند ابهام در سازوکارهای مالی همچنان نگرانی‌های جدی برای پایداری این نفوذ ایجاد کرده است.