نقشه راه هوشمصنوعی ایران
به گزارش سرمایه فردا، معاونت علمی با اجرای طرح «هاتف»، یک زنجیره کامل برای تبدیل ایده به محصول طراحی کرده است. در مرحله نخست، هستههای پژوهشی و ایدههای نوآورانه که در دانشگاهها و توسط نخبگان و هیئت علمی شکل میگیرند، با هدایت معاونت به شرکتهای فناور تبدیل میشوند. این شرکتها سپس در پارکهای فناوری، با بهرهگیری از طرح «نوشناس»، به شرکتهای دانشبنیان ارتقا مییابند. هدف این زنجیره، ایجاد مسیری روشن و منسجم برای تبدیل دانش به محصول است.
از نوآوری تا قابلیت فراتر از یک محصول
اما مسیر با تولید محصول پایان نمییابد. بهگفته معاونت علمی، «نوآوری» یعنی فناوری بتواند خلق اثر کند؛ اثر اقتصادی، اجتماعی و اقتداری. اما این نیز کافی نیست. گام بعدی، عبور از نوآوری به «قابلیت» است. قابلیت به معنای تکرارپذیری است؛ یعنی یک موفقیت بتواند بارها و بارها تکرار شود. معاونت علمی بهصراحت اعلام کرده است که از فناوری و نوآوری عبور کرده و به دنبال ایجاد قابلیتهای پایدار در کشور است. در این چارچوب، شرکتهای دانشبنیانی که نتوانند دانش خود را بهطور مستمر تکثیر و بهروز کنند، دیگر در این پارادایم جدید جای نخواهند داشت.
یکی از مهمترین قابلیتهایی که معاونت علمی در پی ایجاد آن است، هوش مصنوعی است. ستاد هوش مصنوعی با حضور معاون اول رئیسجمهور بهطور منظم تشکیل میشود و هدف آن، تبدیل هوش مصنوعی به یک قابلیت ملی و تکرارپذیر است. در این مسیر، زیرساخت پردازش هوش مصنوعی در کشور که تا دو سال پیش وجود نداشت، در مدت کوتاهی آماده شده است. با این حال، چالش اصلی، فاصله میان علم و کاربرد است. رتبه علمی ایران در این حوزه بالاست، اما کاربردپذیری هنوز در مراحل اولیه قرار دارد. برای رفع این چالش، معاونت علمی به دنبال ایجاد آزمایشگاههای صحتسنجی و سندباکسهای (محیطهای آزمایشی) امن است تا از ورود کدهای دارای سوگیری (بایاس) و فریبنده جلوگیری شود.
معاونت علمی در مرداد ماه بهطور رسمی از پارادایم جدید خود با عنوان «قدرتبنیان» رونمایی کرد. در این رویکرد، قابلیت بهعنوان پارامتر اصلی ارزیابی شرکتهای دانشبنیان و فعالیتهای فناورانه تعریف میشود. هدف، توقف کارهای نمایشی و سطحی است. بهگفته مسئولان، رویکرد نمایشی یا «تئاتر نوآوری» دیگر در این اکوسیستم جایی ندارد. در عوض، فعالیتها باید اصیل، پیوسته، منسجم و دارای اثرگذاری طولانیمدت باشند. این به معنای آن است که حمایتها از یک محصول دانشبنیان، با گذشت زمان منقضی میشود و فناوریهای قدیمی، دیگر جایگاهی در این پارادایم نخواهند داشت.
آموزشپایهای برای قابلیت فناوری
معاونت علمی با تأکید بر اینکه کشور قدرتمند در علم و فناوری باید از مدارس شروع شود، بر لزوم تغییر در نظام آموزشی تأکید دارد. بهگفته این نهاد، آموزش باید بهگونهای طراحی شود که خلاقیت و فرآیند دانشبنیانی از کودکی در دانشآموزان نهادینه شود. این رویکرد، در کنار حمایت از شرکتهای دانشبنیان، مراکز نوآوری، کارخانههای نوآوری و رسانهها، میتواند اکوسیستم نوآوری کشور را به یک سیستم پایدار و تکرارپذیر تبدیل کند.
برنامه معاونت علمی، با طراحی زنجیره هاتف، عبور از فناوری به قابلیت و تأکید بر نقش هوش مصنوعی بهعنوان یک قابلیت ملی، یک نقشه راه روشن برای آینده اکوسیستم نوآوری کشور ترسیم میکند. این برنامه با رویکردی بلندمدت و منسجم، در پی ایجاد یک نظام است که در آن، شرکتهای دانشبنیان نهتنها میتوانند بهطور مستمر دانش خود را تکثیر کنند، بلکه با تکیه بر قابلیتهای ملی مانند هوش مصنوعی، به خلق اثر اقتصادی، اجتماعی و اقتداری دست یابند.