جام جهانی ۲۰۲۶ با قهرمانی اسپانیا، وداع تلخ مسی، درخشش نسل جدید، رکوردهای تاریخی، فناوری، حاشیههای سیاسی و پرسشهای جدی درباره آینده فوتبال، محیطزیست و نقش فیفا به پایان رسید.
افشین امیرشاهی: دیشب پرونده جام جهانی ۲۰۲۶ با برگزاری دیدار فینال بسته شد. اسپانیا با پیروزی یک بر صفر مقابل آرژانتین در فینال جام جهانی ۲۰۲۶، برای دومین بار قهرمان جهان شد. لاروخا در بیشتر دقایق بازی تیم برتر میدان بود و با مالکیت توپ و خلق موقعیتهای متعدد، دفاع آرژانتین را تحت فشار قرار داد. درخشش امیلیانو مارتینز بارها مانع گلزنی اسپانیا شد، اما فران تورس در دقیقه ۱۰۶ وقتهای اضافه روی پاس نیکو ویلیامز قفل بازی را شکست. آرژانتین که از دقیقه ۹۳ با اخراج انزو فرناندز ۱۰ نفره شده بود، در دقایق پایانی با رهبری لیونل مسی برای جبران تلاش کرد، اما فرصتهایش به گل تبدیل نشد. بدین ترتیب، اسپانیا جام را بالای سر برد و رؤیای دومین قهرمانی پیاپی آرژانتین و خداحافظی باشکوه مسی با جام جهانی محقق نشد.
اشکهای پایان؛ مسی با رؤیای دومین جام جهانی وداع کرد
لیونل مسی پس از شکست یک بر صفر آرژانتین مقابل اسپانیا در فینال جام جهانی ۲۰۲۶، نتوانست اشکهایش را پنهان کند. کاپیتان آلبیسلسته از لحظه دریافت مدال نقره تا ورود به رختکن گریست و با تشویق هواداران روبهرو شد. این شکست میتواند آخرین حضور او در جام جهانی باشد. پایانی تلخ برای اسطورهای که با وجود افتخارات بیشمار، این بار در فتح دومین جام جهانی ناکام ماند.
رودری بهترین بازیکن، سیمون بهترین گلر
قهرمانی اسپانیا در جام جهانی ۲۰۲۶ با کسب مهمترین جوایز انفرادی کامل شد. رودری بهدلیل نقش کلیدی در قهرمانی لاروخا، عنوان بهترین بازیکن جام را از آن خود کرد و فرران تورس نیز با گل سرنوشتسازش در فینال، بهترین بازیکن دیدار پایانی شد. اونای سیمون با دریافت تنها یک گل در طول مسابقات، دستکش طلایی را به دست آورد و رکوردی تاریخی در بسته نگه داشتن دروازه ثبت کرد. پائو کوبارسی، مدافع ۱۹ ساله اسپانیا، عنوان بهترین بازیکن جوان جام را کسب کرد. تنها جایزهای که به اسپانیا نرسید.
امباپه؛ آقای گل و رکورددار جدید جام جهانی
کیلیان امباپه با ۱۰ گل، کفش طلای جام جهانی ۲۰۲۶ را به دست آورد و برای دومین دوره متوالی بهترین گلزن مسابقات شد. ستاره فرانسه با عبور از رکورد ۲۱ گل لیونل مسی، با ۲۲ گل در سه دوره حضور، به بهترین گلزن تاریخ جامهای جهانی تبدیل شد. مسی با ۸ گل در جایگاه دوم جدول گلزنان ایستاد.
ترامپ کنار نرفت و جشن قهرمانی اسپانیا تحتالشعاع قرار داد
جشن قهرمانی اسپانیا در جام جهانی ۲۰۲۶ با حاشیهای غیرمنتظره همراه شد. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا پس از اهدای مدالها برخلاف روال معمول سکوی قهرمانی را ترک نکرد و در مرکز جشن بازیکنان باقی ماند. رودری، کاپیتان اسپانیا با اشاره دست از او خواست فضا را برای بالا بردن جام خالی کند، اما ترامپ همچنان کنار بازیکنان ایستاد و حتی در حلقه شادی آنها حضور داشت. این اتفاق باعث شد لحظه تاریخی قهرمانی لاروخا تحتتأثیر قرار گیرد. پیش از این نیز ترامپ در جشن قهرمانی چلسی در جام جهانی باشگاهها رفتار مشابهی انجام داده بود و بار دیگر خبرساز شد.
تفاوتهای جام جهانی امسال با دورههای قبل
اما درجام جهانی ۲۰۲۶ شاهد بزرگترین جام جهانی تاریخ بودیم. از روزی که فیفا تصمیم گرفت جام جهانی را با ۴۸ تیم، ۱۰۴ مسابقه و میزبانی مشترک آمریکا، کانادا و مکزیک برگزار کند، مشخص بود این دوره با همه ادوار گذشته تفاوت خواهد داشت. ۱۶ شهر میزبان، چهار منطقه زمانی، میلیونها هوادار و صدها هزار کیلومتر جابهجایی، جام جهانی ۲۰۲۶ را به بزرگترین پروژه تاریخ فوتبال تبدیل کرد که هم رکوردهای تازهای ثبت کرد و هم پرسشهای جدیدی پیش روی فوتبال جهان گذاشت.
اینکه بزرگتر شدن جام جهانی بهنفع فوتبال است یا فقط درآمد فیفا را افزایش میدهد؟ برگزاری مسابقات در سه کشور و سفرهای گسترده با شعارهای محیطزیستی فیفا سازگار است؟ ضمن این که قیمتهای بسیار بالای بلیت، جام جهانی را از دسترس بسیاری از هواداران خارج کرد. در این دوره نیز فناوری و هوش مصنوعی به کمک داروی آمد که به نظر میرسد بخشی از جذابیت فوتبال را کاهش داده است.
آخرین جام جهانی اسطورهها
اگر این جام یک داستان اصلی داشته باشد، بیشک نام آن «لیونل مسی» است. برای میلیونها هوادار، جام جهانی ۲۰۲۶ آخرین حضور اسطوره آرژانتینی در بزرگترین صحنه فوتبال جهان به شمار میرود. هرچند که مسی در فینال نتوانست به پیروزی برسد، اما بسیاری از تماشاگران فقط برای دیدن آخرین نمایش او راهی ورزشگاهها شدند. بازیکنی که سالها چهره فوتبال جهان بود و این بار در آخرین فصل حضورش، همچنان یکی از مهمترین سوژههای رسانههای دنیا باقی ماند. صد البته که آخرین جام جهانی نامهای بسیار بزرگی چون لیونل مسی، کریستیانو رونالدو، نیمار، لوکا مودریچ، محمد صلاح، مانوئل نویر ، احتمالا رودری و بسیاری از بازیکنان نسل طلایی بلژیک نیز به شمار میرود.
اما با رفتن این نامهای بزرگ، فوتبال جهان احتمالا وارث تازهای پیدا کرده است. لامین یامال، نوجوان اسپانیایی با نمایشهای درخشان خود، از یک استعداد نوظهور به ستارهای جهانی تبدیل شد و بسیاری از کارشناسان، او را نماد نسل جدید فوتبال معرفی کردند. تقابل مسی و یامال در دیدار فینال به نوعی میتواند نماد انتقال فوتبال از یک نسل به نسل دیگر باشد.در میان ستارهها، کیلیان امباپه با کیفیت بازیهایش و گلهایی که به ثمر رساند به همه ثابت کرد که چرا یکی از بزرگترین بازیکنان عصر حاضر است. او با گلهای پیاپی، نام خودش را در تاریخ این رقابتها ماندگار کرد. سرعت، قدرت و تاثیرگذاری امباپه، یکی از مهمترین روایتهای جام بود.
در این میان، جام جهانی فقط متعلق به ستارهها نبود. ملتها نیز داستانهای خود را نوشتند. مراکش با بازیهای درخشانش ثابت کرد موفقیت تاریخیاش در دوره قبل اتفاقی نبوده است و با عملکردی بسیار ممتاز، جایگاه فوتبال آفریقا را بیش از پیش تثبیت کرد. نروژ نیز با بازگشتی امیدوارکننده و درخشش ارلینگ هالند، دوباره خود را در جمع قدرتهای فوتبال جهان مطرح کرد. تیمهای کوچکتر نیز نشان دادند فاصله میان مدعیان و دیگر کشورها هر سال کمتر میشود و دیگر هیچ مسابقهای از پیش تعیینشده نیست.
در این دوره فناوری نیز نقش پررنگی در این جام داشت. استفاده گسترده از نسخههای پیشرفته آفساید نیمهخودکار، توپ هوشمند، هوش مصنوعی در تحلیل صحنهها و تجهیزات نوین داوری، شکل دیگری به مدیریت مسابقات بخشید. اگرچه این فناوریها به افزایش دقت تصمیمها کمک کردند، اما همچنان برخی صحنههای جنجالی، بحثهای قدیمی درباره نقش VAR و داوری را زنده نگه داشته است.
جام جهانی ۲۰۲۶ در حوزه اقتصاد نیز رکوردهای تازهای بر جای گذاشت. ورزشگاهها تقریباً در تمام مسابقات مملو از تماشاگر بودند، درآمدهای فیفا به بالاترین سطح تاریخ رسید و بازار تبلیغات، حق پخش و فروش محصولات رسمی رشد کمسابقهای را تجربه کرد. با این حال، افزایش چشمگیر قیمت بلیتها نیز اعتراض بسیاری از هواداران را برانگیخت و برخی مسابقات بهویژه دیدارهای حساس با قیمتهایی برگزار شد که حضور در ورزشگاه را برای بسیاری از علاقهمندان دشوار کرد.
برخوردهای سیاسی با ایران
حاشیههای سیاسی نیز از این جام دور نماند. بحثهای مربوط به ویزا، مهاجرت، حضور مقامات سیاسی، اظهارنظرهای جنجالی و روابط فیفا با دولت آمریکا، روی این بخش از فعالیتهای فیفا در جام جهانی تاثیر گذاشت. ممنوعیتهای غیرقانونی که برای تیم ملی فوتبال ایران انجام شد، بحث بخشش کارت قرمز یک بازیکن تیم ملی فوتبال آمریکا براساس درخواست دونالد ترامپ و مواردی از این دست، بیطرفی فیفا در سیاست را به چالش کشید. درواقع فوتبال همچنان از تحولات سیاسی جهان تاثیر میپذیرد و بزرگترین رویداد ورزشی دنیا نمیتواند از این فضا جدا باشد.
فیفا، جام جهانی و حفظمحیط زیست
عملکرد جیانی اینفانتینو، رئیس فیفا نیز به یکی از سوژههای رسانهها تبدیل شد. او برای حضور در مسابقات مختلف، دهها ساعت با جت اختصاصی سفر کرد و تقریباً از همه شهرهای میزبان بازدید داشت. این مسئله توجه طرفداران حفظ محیط زیست را به خودش جلب کرد. چون این مدل سفرهای اینفانتینو با وعدههای فیفا درباره کاهش انتشار گازهای گلخانهای، تعارض داشت و به انتقادهای گسترده انجامید. حتی میتوان گفت که جام جهانی ۲۰۲۶ از منظر محیطزیست نیز زیر ذرهبین قرار گرفت. برگزاری مسابقات در سه کشور، سفرهای گسترده تیمها، هواداران و مسئولان و هزاران پرواز داخلی و بینالمللی، باعث شد که هزینه زیستمحیطی چنین تورنمنتی بسیار بیشتر شود. از این رو فاصله میان شعارهای فیفا درباره توسعه پایدار و واقعیت برگزاری بزرگترین جام جهانی تاریخ، همچنان قابل توجه است.
اما جام جهانی مانند همیشه صرفا در زمین فوتبال جریان نداشت. اشک و لبخند بازیکنان، شکست و پیروزی تیمها، خیابانهای آذینبسته با پرچم کشورها، هوادارانی که هزاران کیلومتر سفر کردند و کودکانی که با تماشای ستارههای محبوبشان رویای فوتبالیست شدن را در سر پروراندند، بخش جداییناپذیر این جشن جهانی بودند. جام به قهرمان رسید، اما داستانهای این تورنمنت در حافظه فوتبال جهان زنده خواهد ماند. تا چهار سال دیگر، جهان دوباره چشمانتظار بزرگترین جشن فوتبال خواهد نشست.
