آمریکا زیرساختهای ایران را هدف گرفت و ایران میدان نبرد را به سراسر منطقه کشاند این موضوع نشانه ضعف تفاهمنامه قبلی است.
به گزارش سرمایه فردا، ششمین شب متوالی حملات آمریکا به ایران، نقطه عطفی در جنگی بود که تا پیش از این به طور عمده بر اهداف نظامی متمرکز بود. حمله به پلها، فرودگاه، ایستگاه راهآهن، شبکه برق و تأسیسات بندری در جنوب ایران، از نگاه بسیاری از ناظران نشانه ورود درگیری به مرحلهای تازه است؛ مرحلهای که زیرساختهای حیاتی به بخشی از میدان نبرد تبدیل شدهاند. همزمان، ایران با حمله به اهداف آمریکایی در منطقه، تشدید فشار بر تنگه هرمز و گزارشهایی درباره آمادهباش حوثیهای یمن برای انسداد بابالمندب در دریای سرخ، تلاش کرده است دامنه جنگ را از خلیج فارس به سراسر منطقه گسترش دهد؛ روندی که میتواند امنیت انرژی، تجارت جهانی و آینده مذاکرات تهران و واشنگتن را با چالشهای تازهای روبهرو کند.
از اهداف نظامی تا زیرساختهای حیاتی
فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام) اعلام کرد ششمین موج حملات خود علیه ایران را با مشارکت جنگندهها، پهپادها و شناورهای جنگی انجام داده و «دهها هدف نظامی» شامل سامانههای پدافند هوایی، مراکز دیدهبانی ساحلی، زیرساختهای لجستیکی نظامی و توانمندیهای دریایی ایران را هدف قرار داده است. سنتکام همچنین اعلام کرد این عملیات با هدف «کاهش بیشتر توانمندیهای نظامی ایران» و پاسخ به حملات اخیر علیه کشتیرانی تجاری در تنگه هرمز انجام شده است. اما روایت منتشرشده از سوی رسانههای خبری و مقامهای محلی، تصویری متفاوت ارائه میدهد.
بر اساس این گزارشها، چند پل در استان هرمزگان، فرودگاه ایرانشهر، یک ایستگاه راهآهن، تأسیسات برق و بخشهایی از زیرساختهای حملونقل جنوب کشور نیز هدف حمله قرار گرفتهاند. تصاویر منتشرشده از پل «گریوه» در نزدیکی بندرخمیر نیز نشان میدهد بخشی از عرشه پل بر اثر اصابت موشک فرو ریخته و مسیر ارتباطی آن به شدت آسیب دیده است. فهرست اهداف اعلامشده نشان میدهد دامنه حملات از مراکز نظامی فراتر رفته است. برج کنترل دریایی بندر چابهار، پل راهبردی «آقتکهخان» در شهرستان آققلا، شش پل در استان هرمزگان، فرودگاه ایرانشهر و برخی تأسیسات برق از جمله نقاطی هستند که در گزارشهای منتشرشده از آنها به عنوان اهداف حملات آمریکا نام برده شده است.
دونالد ترامپ نیز چند روز پیش از آغاز این موج حملات هشدار داده بود که در صورت بازنگشتن ایران به مذاکرات، پلها، نیروگاههای برق و دیگر زیرساختهای حیاتی ایران هدف قرار خواهند گرفت؛ موضوعی که اکنون با حملات اخیر، ابعاد عملی به خود گرفته است. پیشتر نیز کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد هشدار داده بود که حمله عمدی به زیرساختهای غیرنظامی، در صورت اثبات فقدان ضرورت نظامی، میتواند با قواعد حقوق بشردوستانه بینالمللی در تعارض باشد. مقامهای استان هرمزگان اعلام کردند در این حملات دستکم هفت نفر جان خود را از دست دادهاند.
چابهار بندری که هدف قرار گرفت
یکی دیگر از نقاط مهمی که گزارشها از هدف قرار گرفتن آن حکایت دارد، بندر چابهار است؛ تنها بندر اقیانوسی ایران که نقشی کلیدی در تجارت خارجی کشور، دسترسی افغانستان به آبهای آزاد و اتصال کریدورهای ترانزیتی منطقه ایفا میکند. تصاویر منتشرشده از حملات، آسیب دیدن یکی از برجهای دیدهبانی این بندر را نشان میدهد. پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، نیز با انتشار تصویری در شبکه اجتماعی ایکس مدعی شد یکی از برجهای نظارت دریایی بندر چابهار بر اثر حملات اخیر فرو ریخته است. این تصویر پیش از آن نیز در شبکههای اجتماعی منتشر شده بود. رسانههای رسمی ایران وقوع سومین دور حمله به این مجموعه را تأیید کردند، اما درباره فروریختن برج توضیحی ندادند.
برج کنترل دریایی چابهار یکی از مهمترین مراکز هدایت تردد کشتیهای تجاری در این بندر محسوب میشود و ایران نمونههای مشابهی از این سامانه را در دیگر بنادر مهم خود نیز در اختیار دارد. هدف قرار گرفتن چنین تأسیساتی، علاوه بر جنبه نظامی، میتواند بر مدیریت ترافیک دریایی و فعالیتهای تجاری این بندر نیز تأثیر بگذارد. چابهار همچنین از منظر ژئوپلیتیکی جایگاه ویژهای دارد. این بندر با مشارکت و سرمایهگذاری هند توسعه یافته و یکی از مهمترین مسیرهای دسترسی افغانستان و آسیای مرکزی به آبهای آزاد محسوب میشود. از همین رو، هرگونه اختلال در فعالیت آن تنها بر اقتصاد ایران اثر نمیگذارد، بلکه بر معادلات تجاری منطقه نیز تأثیرگذار است.
پاسخ ایران؛ از سوریه تا خلیج فارس زیر آتش
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام کرد در پاسخ به حملات آمریکا، اهدافی را در عمان، کویت، بحرین و سوریه هدف قرار داده است. سپاه پاسداران اعلام کرد حمله به پایگاه «التنف» سوریه در واکنش به کشته شدن شماری از نیروهای ایرانی در ایرانشهر انجام شده است. در این عملیات یک سامانه راداری، چند فروند بالگرد و تعدادی از نیروهای آمریکایی هدف قرار گرفتهاند. همزمان، ارتش جمهوری اسلامی نیز از حمله پهپادی به پایگاه «الصخیر» بحرین خبر داد و اعلام کرد پهپادهای انهدامی «آرش» محل استقرار هواپیماهای گشت دریایی «پی-۸» و بالگردهای آمریکایی را هدف قرار دادهاند.
دولت کویت نیز اعلام کرد یکی از تأسیسات تولید برق و آبشیرینکن این کشور در جریان حملات آسیب دیده و بخشی از واحدهای تولید برق از مدار خارج شده است. مقامهای کویتی از شهروندان خواستهاند برای جلوگیری از فشار بر شبکه برق، مصرف انرژی را کاهش دهند. قطر نیز از رهگیری موشکهای شلیکشده به سمت این کشور خبر داد و اعلام کرد سامانههای پدافندی موفق به رهگیری اهداف شدهاند، ولی گزارشهتی محلی از شنیده شدن چند انفجار در پایگاه الحدید خبر دادهاند.
در حملهای دقیق دیگری نیز رادار کنترل دریایی در صخرههای سلامه و رادار کنترل هوایی آمریکا مستقر در منطقه غنم عمان را هدف قرار گرفت و منهدم شد. سپاه در ادامه بیانیه خود همچنین تأکید کرد که «کنترل کامل» تنگه هرمز را در اختیار دارد و تا زمانی که حملات آمریکا ادامه یابد، اجازه عبور هیچ محموله نفت و گاز از این آبراه را نخواهد داد. این موضعگیری، علاوه بر بعد نظامی، حامل پیامی اقتصادی نیز هست و نشان میدهد تهران همچنان از تنگه هرمز به عنوان مهمترین اهرم فشار خود در برابر آمریکا و متحدانش استفاده میکند.
چین و پاکستان؛ آخرین تلاش برای احیای دیپلماسی
همزمان با تشدید درگیریهای نظامی، چین و پاکستان بار دیگر تلاش کردند مسیر دیپلماسی را زنده نگه دارند. وانگ یی، وزیر امور خارجه چین، و محمد اسحاقدار، همتای پاکستانی او، در دیداری در شانگهای با ابراز نگرانی از وخامت اوضاع، خواستار توقف فوری درگیریها و ازسرگیری مذاکرات میان تهران و واشنگتن شدند. وزارت خارجه چین در بیانیهای اعلام کرد دو طرف تأکید کردهاند که توافق مقدماتی ایران و آمریکا که یک ماه پیش برای پایان دادن به جنگ حاصل شده بود، نتیجه ماهها رایزنی و تلاش دیپلماتیک بوده و نباید از میان برود.
وانگ یی این توافق را «دستاوردی که به سختی به دست آمده» توصیف کرد و گفت: «صلح پیش چشم ماست؛ نباید در آخرین مانع شکست بخوریم و مهمتر از آن، نباید دستاوردهای خود را از دست بدهیم.» چین و پاکستان طی ماههای گذشته از مهمترین میانجیهای گفتوگو میان تهران و واشنگتن بودهاند و ازسرگیری جنگ، تلاشهای دیپلماتیک آنها را با چالش جدی روبهرو کرده است. پکن که بزرگترین واردکننده نفت جهان به شمار میرود، ادامه بسته ماندن تنگه هرمز را تهدیدی مستقیم برای امنیت انرژی و رشد اقتصادی خود میداند و به همین دلیل، علاوه بر حمایت از ادامه مذاکرات، خواستار بازگشایی سریع این آبراه راهبردی شده است. اسلامآباد نیز اعلام کرده است که تلاشهای خود را برای جلوگیری از گسترش جنگ و بازگرداندن طرفین به میز مذاکره ادامه خواهد داد.
احتمال گشوده شدن جبهه دوم
در حالی که نبرد بر سر تنگه هرمز همچنان ادامه دارد، نشانههایی از احتمال گسترش دامنه درگیری به دریای سرخ نیز دیده میشود؛ موضوعی که در صورت تحقق، میتواند یکی از مهمترین مسیرهای تجارت دریایی جهان را وارد بحران کند. خبرگزاری رویترز به نقل از منابع آگاه گزارش داده است که ایران از رهبران جنبش انصارالله یمن خواسته در صورت حمله آمریکا به زیرساختهای حیاتی ایران، برای هدف قرار دادن کشتیهای عبوری از دریای سرخ آماده باشند.
به گفته این منابع، این پیشنهاد در نشستهای مقامات ارشد ایران مطرح و به حوثیها منتقل شده است، هرچند تهران و انصارالله تاکنون بهطور رسمی آن را تأیید نکردهاند. یک منبع نزدیک به حوثیها نیز به رویترز گفته است که موشکها و پهپادهای این گروه در نزدیکی تنگه بابالمندب، جنوبیترین ورودی دریای سرخ، مستقر شده و در انتظار دستور هستند. بابالمندب حلقه اتصال دریای سرخ به خلیج عدن و اقیانوس هند است و بخش مهمی از تجارت اروپا و آسیا از این مسیر عبور میکند. اگر این گذرگاه نیز همانند تنگه هرمز مسدود شود، پیامدهای آن تنها محدود به خاورمیانه نخواهد بود و بازارهای جهانی انرژی، حملونقل دریایی و زنجیره تأمین کالا را نیز تحت تأثیر قرار خواهد داد.
