دوشنبه ۸ تیر ۱۴۰۵
بریکس، این گروهِ نوظهورِ اقتصادی، سالهاست که بهعنوان یک «بلوکِ ضدغربی» در برابر نظام مالیِ برتون وودز قد علم کرده است. اما آیا بریکس واقعاً میتواند جایگزینی برای دلار و نظمِ مالیِ غرب باشد؟ سرپرست دبیرخانه هماهنگی امور بریکس، در گفتگویی اختصاصی، از تفاوتِ بنیادینِ «سازمان» و «گروه»، از رویکردِ اصلاحیِ بریکس، و از دستاوردهایِ پنهانِ عضویتِ ایران در این گروه میگوید.
به گزارش سرمایه فردا، کوروش جعفری، سرپرست دبیرخانه هماهنگی امور بریکس، در ابتدا با تأکید بر تفاوتِ بنیادینِ «گروه» و «سازمان» در حقوقِ بینالملل، گفت: «بریکس برخلافِ تصورِ رایج، یک سازمان بینالمللی نیست، بلکه یک گروه از کشورهاست که بدونِ سندِ تأسیس، گرد هم آمدهاند تا به منافعِ ملیِ خود دست یابند.» این تفاوت، کارکردِ بریکس را از سازمانهایِ کلاسیکِ بینالدولی متمایز میکند و به آن انعطافِ بیشتری میبخشد. بهگفتهیِ جعفری، بریکس با نگاهی اصلاحگرایانه نسبت به نظامِ برتون وودز (شاملِ بانکِ جهانی، صندوقِ بینالمللیِ پول و سازمانِ تجارتِ جهانی) شکل گرفته است.
یکی از مهمترینِ پرسشها دربارهٔ بریکس، امکانِ ایجادِ یک ارزِ مشترک برای کاهشِ وابستگی به دلار است. جعفری در پاسخ، با تأکید بر اختلافِ نظرِ اعضا، گفت: «ایجادِ پولِ واحد در بریکس، در حالِ حاضر بسیار دشوار است؛ چراکه مواضع، منافع و دیدگاههایِ هر یک از کشورهایِ عضو (مانندِ روسیه، چین، هند، برزیل و آفریقایِ جنوبی) در این زمینه متفاوت است.» او افزود: «نکتهٔ مهم، تقابلِ دو پارادایمِ جهانی است: از یک سو، بریکس با نگاهِ اصلاحگرایانه و از سوی دیگر، ترامپ با شعارِ «آمریکا اول» که بر حفظِ هژمونیِ دلار اصرار دارد. آمریکا برای جلوگیری از اتحادِ پولیِ بریکس، از تمامِ ابزارهایِ اقتصادی، امنیتی و دیپلماتیکِ خود استفاده خواهد کرد.»
جعفری با تأکید بر تفاوتِ «پروژهمحوری» و «پروسهمحوری»، گفت: «بریکس یک سازمانِ پروسهمحور است؛ یعنی دستاوردهایِ آن در بلندمدت ظهور میکنند. انتظارِ نتیجهٔ فوری از بریکس، مثلِ انتظارِ میوه از درختی است که تازه کاشتهایم.» او با اشاره به تجربهٔ دو سالِ عضویتِ ایران، دستاوردهایی مانندِ «محکومیتِ جنگِ ۱۲ روزه علیه ایران در نشستِ سرانِ بریکس» و «خروجِ ایران از انزوایِ بینالمللی» را از جملهٔ موفقیتهایِ اولیه برشمرد. بهگفتهیِ او، ایران در سالِ ۲۰۲۶ در بیش از ۳۰۰ رویداد و نشستِ بریکس شرکت کرده است که این خود، بهنوعی «شکستنِ انزوایِ دیپلماتیک» محسوب میشود.
جعفری یکی از مهمترینِ دستاوردهایِ اخیرِ بریکس را «تأسیسِ بورسِ غلاتِ کشورهایِ عضو» دانست که در نشستِ اخیرِ وزرایِ کشاورزی در هند (خردادِ ۱۴۰۵) تصویب شد. او گفت: «با توجه به اینکه یک سومِ صادرات و نیمی از وارداتِ محصولاتِ کشاورزیِ ایران با کشورهایِ بریکس انجام میشود، این بورس، میتواند بهعنوانِ یک سازوکارِ کارآمد، قیمتِ غلات را تعیین کرده و امکانِ استفاده از سیستمِ تهاتر و ارزهایِ ملی را برایِ مبادلاتِ کشاورزی فراهم کند.» این اقدام، در شرایطی که ایران با تحریمهایِ گسترده مواجه است، یک «آوردهٔ مهم» برایِ امنیتِ غذاییِ کشور محسوب میشود.
جعفری در پاسخ به این سوال که آیا بریکس میتواند تحریمها را بیاثر کند، گفت: «بریکس یک پلتفرمِ تسهیلگر است که ورودِ ایران به نظامِ بینالمللیِ تجارت و روابطِ خارجی را آسانتر میکند.» او با اشاره به اینکه طرفهایِ اصلیِ تجاریِ ایران (روسیه، چین، هند، برزیل و آفریقایِ جنوبی) همگی عضوِ بریکس هستند، افزود: «بریکس میتواند زمینهسازِ کاهشِ اثرِ تحریمها و تعلیقِ بخشی از آنها در آینده باشد.» بهگفتهیِ او، با حرکتِ جهان از تکقطبی به چندقطبی، جایگاهِ بریکس تقویت خواهد شد و این، به نفعِ کشورهایی مانندِ ایران خواهد بود.
جعفری در پایان، چشماندازِ بریکس را بهعنوانِ یک «بلوکِ اصلاحگر» در نظمِ مالیِ جهانی ترسیم کرد و گفت: «بریکس قرار نیست جایگزینِ دلار شود، اما میتواند با ترویجِ استفاده از ارزهایِ ملی، تهاتر و ارزهایِ دیجیتال، سهمِ دلار را در تجارتِ جهانی کاهش دهد.» او تأکید کرد که موفقیتِ بریکس، به تواناییِ اعضا در «هماهنگیِ منافعِ ملی» و «مدیریتِ فشارهایِ آمریکا» بستگی دارد. بهنظر میرسد بریکس، در مسیرِ تحققِ این اهداف، راهی طولانی در پیش دارد، اما گامهایِ اولیه، نویدبخشِ آیندهای متفاوت برایِ کشورهایِ عضو است.
لید:
در ادامه گفتگو با کوروش جعفری، سرپرست دبیرخانه هماهنگی امور بریکس، به بررسی دستاوردهای عینی عضویت ایران در این گروه، از جمله نشستهای سیاسی، دیپلماسی چندجانبه، و نقش بانک توسعه نوین (NDB) در تأمین مالی پروژههای کلان پرداختیم. جعفری با اشاره به اینکه بریکس یک گروه «چندوجهی» با سه ستون سیاسی-امنیتی، اقتصادی-مالی و مردممحور است، تأکید کرد که عضویت ایران در بریکس، ضمن خروج از انزوای بینالمللی، بستر مناسبی برای همکاریهای تجاری، ارزی و سرمایهگذاری با کشورهای عضو فراهم کرده است. در ادامه، مشروح این گفتگو را میخوانید.
جعفری با اشاره به نشست وزرای خارجه بریکس در اردیبهشتماه ۱۴۰۵ در هند، آن را «نقطه عطفی در تاریخ مناسبات بریکس» خواند و گفت: «در این نشست، وزیر امور خارجه ایران با نخستوزیر و وزیر خارجه هند، وزرای خارجه کشورهای عضو (چین، روسیه، برزیل، آفریقای جنوبی، مصر، اتیوپی، اندونزی و امارات) و همچنین با ۱۰ کشور شریک (مانند کوبا، بلاروس، تایلند، ازبکستان و قزاقستان) دیدار و گفتگو کرد.» بهگفتهی او، این دیدارها، فرصتی بینظیر برای تبیین «مظلومیت و حقانیت جمهوری اسلامی ایران در برابر تجاوز آمریکا و اسرائیل» فراهم کرد.
جعفری با تأکید بر اینکه «بریکس یک تریبون بینالمللی برای بیان مواضع ایران» است، افزود: «نمایندگان ایران در این نشست، با استناد به اصول حقوق بینالملل و منشور ملل متحد، دفاع مشروع خود را در برابر حملات نظامی، کاملاً منطبق با موازین حقوقی اثبات کردند. این رویکرد، بازتاب گستردهای در رسانههای هند و جهان داشت.» او خاطرنشان کرد: «اگر این نشست برگزار نمیشد، کجا میتوانستیم بگوییم که به ما حمله شده، تجاوز صورت گرفته و اصول حقوق بینالملل نقض شده است؟»
جعفری با اشاره به اختلافنظر یکی از اعضا (که بدون ذکر نام، به امارات اشاره کرد) در انتشار بیانیه نهایی، گفت: «یکی از کشورهای عضو، با درک نادرست از دفاع مشروع ایران، تلاش کرد مانع از صدور بیانیه شود. اما در نهایت، وزیر خارجه هند بهعنوان رئیس جلسه، بیانیهای با محوریت «اشتراکات اعضا» صادر کرد که مواضع ایران در آن منعکس شد.» او این اقدام را یک پیروزی دیپلماتیک برای ایران دانست.
یکی از مهمترین بخشهای گفتگو، به «بانک توسعه نوین» (New Development Bank) اختصاص داشت. جعفری توضیح داد: «بانک توسعه نوین، زیرمجموعه بریکس است و پنج کشور موسس (برزیل، روسیه، هند، چین و آفریقای جنوبی) در آن عضو هستند. عضویت در بریکس، بهمعنای عضویت خودکار در این بانک نیست و ایران فرایند جداگانهای را برای پیوستن به آن آغاز کرده است.» او با ابراز خرسندی از دریافت موافقتهای اصولی از کشورهای موسس، افزود: «این بانک میتواند در شرایط تحریم، از پروژههای زیرساختی و توسعهای ایران حمایت مالی کند.»
جعفری با اشاره به تلاشهای بانک مرکزی برای افزایش استفاده از ارزهای ملی در مبادلات با کشورهای عضو، گفت: «بریکس بهدنبال کاهش وابستگی به دلار از طریق توسعه سیستمهای تهاتر، ارزهای دیجیتال و توافقات دوجانبه ارزی است. این رویکرد، به ویژه در شرایط تحریم، میتواند به تسهیل تجارت خارجی ایران کمک کند.»
جعفری با اشاره به اینکه ایران بهعنوان «بزرگترین اقتصاد خارج از سازمان تجارت جهانی (WTO)» فعالیت میکند، گفت: «بریکس در حال تدوین موافقتنامههای تجاری مشابه WTO است که میتواند خلأ ناشی از عدم عضویت ایران در این سازمان را پر کند.» او افزود: «بیش از ۹۹ درصد تجارت جهانی بین اعضای WTO انجام میشود و ایران با استفاده از ظرفیتهای تجاری بریکس، میتواند حجم مبادلات خود را با کشورهای عضو (که اکنون طرفهای اصلی تجاری ایران هستند) افزایش دهد.»
جعفری در پایان، چشمانداز بریکس را «حرکت به سمت یک نظم مالی و سیاسی چندقطبی» توصیف کرد و گفت: «بریکس یک گروه «چندوجهی» است که در سه حوزه سیاست، اقتصاد و مردممحوری فعالیت میکند. حضور ایران در این گروه، علاوه بر دستاوردهای سیاسی و امنیتی، میتواند به تقویت جایگاه تجاری، جذب سرمایهگذاری خارجی و تسهیل مبادلات پولی و مالی منجر شود.» او تأکید کرد: «با وجود کارشکنیهای برخی اعضا، بریکس در مسیر تحقق اهداف خود حرکت میکند و ایران باید از این فرصت برای دستیابی به حداکثر منافع ملی بهرهبرداری کند.»
تمام حقوق برای پایگاه خبری سرمایه فردا محفوظ می باشد کپی برداری از مطالب با ذکر منبع بلامانع می باشد.
سرمایه فردا