چه شد که گروه‌هایی از مردم این همه ثروتمند شدند که خودروی ۱۱۰ میلیارد تومانی میخرند و این همه پول دست چه کسانی است؟

‌‌‌‌‌‌افشین امیرشاهی: به این خبر توجه کنید؛ خودرو ژاپنی «لکسوس ال‌ایکس ۶۰۰» با قیمت باورنکردنی ۱۱۰ میلیارد تومان به فروش گذاشته شد.  نکته عجیب‌تر،  ظرفیت فروش این خودرو در سریع‌ترین زمان تکمیل شد. ما دقیقا در چه کشوری زندگی می‌کنیم؟ چه کسی فکرش را می‌کرد که یک روز بشنویم لکسوس با این عدد و رقم به فروش می‌رسد. انگار کسی در حال شوخی کردن با ما است. جالب‌تر اینکه تکمیل ظرفیت فروش خودرو در زودترین زمان ممکن است. انگار نه انگار که کشور درگیر تورم، تحریم، رکود و فشار اقتصادی است.

واقعاً ۱۱۰ میلیارد تومان یعنی چه؟ با این پول می‌شود در یکی از بهترین مناطق تهران خانه خرید. می‌شود چند واحد آپارتمان در شهرهای دیگر تهیه کرد. حتی تصور نشستن پشت فرمان ماشینی که ۱۱۰ میلیارد تومان می‌ارزد دست و دل آدم را می‌لرزاند. کافی است که یک تصادف کوچک داشته باشیم و مثلا خسارتی به یک گلگیر یا چراغ ماشین بخورد و هم اندازه قیمت یک خودروی معمولی ضرر و زیان داشته باشد.

چه کسانی خریدار این خودروها هستند؟ در همان روزی که عده‌ای برای ثبت‌نام خودروهای اقتصادی ساعت‌ها پشت سایت‌ها معطل می‌شوند یا برای وام چند صد میلیونی ضامن جور می‌کنند، گروه دیگری بدون نگرانی برای خرید خودروی ۱۱۰ میلیاردی صف می‌بندند. انگار دو دنیای کاملاً جداگانه در ایران وجود دارد. در یک دنیا، خانواده‌ای که هنوز بین خرید پراید کارکرده یا موتور قسطی مردد است. طرف دیگر، کسی که شاید فقط برای حفظ سرمایه‌اش به دلیل شرایط اقتصادی کشور لکسوس می‌خرد.

البته که خود این ماشین در بازار جهانی چنین قیمتی ندارد. لکسوس در کشورهای دیگر یک شاسی‌بلند لوکس است. خودرویی که مثل کشور ما یک کالای افسانه‌ای به شمار نمی‌رود. فقط در ایران است که برخی خودروها، قیمت‌هایی عجیب و افسانه‌ای پیدا کرده‌اند. دلیلش را می‌خواهید؟ ممنوعیت واردات و بازار محدود و رانتی. صد البته که شرایط جنگی و تحریم و ناکارآمدی مدیران هم در این وضعیت تاثیر دارد.

اما برگردیم به مسئله مهم‌تر یعنی ممنوعیت واردات خودرو. سال‌های طولانی است که می‌گویند ممنوعیت واردات قرار است بازار خودرو را کنترل کند و به تولید داخلی کمک کند. نتیجه چه شد؟ پراید میلیاردی شده است. خودروهای معمولی به آرزوی طبقه متوسط تبدیل شدند و حالا هم لکسوس ۱۱۰ میلیاردی مثل طلا و دلار خرید و فروش می‌شود.سیاست ممنوعیت واردات چنین بلایی سر قیمت‌ها می‌آورد. خودرو می‌شود کالای سرمایه‌ای. خیلی‌ها به جای این که از خودرو به عنوان وسیله رفت‌وآمد استفاده کنند به خودروهایشان به چشم وسیله سرمایه‌گذاری و حفظ ارزش دارایی‌هایشان نگاه می‌کنند و در نتیجه مانند سکه، دلار، ارز و ملک آن را می‌خرند و می‌فروشند. چون می‌خواهند پول‌هایشان حفظ بماند. چون مطمئن‌اند اگر امروز نخرند، شاید فردا دیگر اصلاً امکان خریدش وجود نداشته باشد.

برای من این سوال وجود دارد که چه شد گروه‌هایی از مردم این همه ثروتمند شدند و این همه پول دست چه کسانی است؟ طرف باید مدیر دولتی باشد؟ یا پیمانکار، وارد کننده، صاحب رانت؟ کدام قشر این همه پول به دست می‌آورد؟ واقعیت این است که در اقتصاد ایران، ثروت‌های بزرگی وجود دارد که بخش زیادی از جامعه حتی تصورش را هم نمی‌کند. ثروت‌هایی که در سایه تورم و محدودیت و رانت هر روز بزرگ‌تر می‌شوند.

مثلاً برخی خودروها از مسیر سهمیه‌های خاص یا امتیازهای ویژه وارد می‌شوند و بعد با اختلاف قیمتی عجیب در بازار فروخته می‌شوند. همین تفاوت قیمت‌هاست که بازار خودرو را به معدن طلا تبدیل کرده است. کسی که این رانت را داشته باشد پولدار می‌شود.البته منظورمان اینجا فقط خودرو نیست. منظور اصلی درواقع تصویری است که اقتصاد ایران به مردم نشان می‌دهد. از یک طرف آمار فقر، مهاجرت، کاهش قدرت خرید و سختی معیشتی را مشاهد می‌کنیم و  از طرف دیگر فروش فوری خودروهای فوق‌لوکس در مدتی بسیار کوتاه را به نظاره می‌نشینیم. در این میان لکسوس ۱۱۰ میلیاردی را می‌توانیم یکی از  نمادهای شکاف بزرگی در نظر بگیریم که هر روز در جامعه بیشتر دیده می‌شود.