در راستای مثمر ثمر بودن اقدام تنبیهی بانک مرکزی موثر است، در گام اول تدوین برنامه‌ای به منظور اصلاح دلایل بروز اضافه برداشت از سوی بانک‌ها باید ‌باشد، در غیر این صورت، ایجاد محدودیت در ساتنای بانک‌های دارای اضافه‌برداشت نه‌تنها نتیجه مثبت نداشته، بلکه نتیجه عکس داشته و منجر به افزایش ریسک شهرت در این بانک‌ها نیز خواهد شد

میثم حقیقی:بانک مرکزی در راستای اصلاح ناترازی شبکه بانکی، طی یک اقدام تنبیهی در تاریخ ۲۷ بهمن ۱۴۰۴ ساتنای بانک‌های ناتراز را به کمتر از ۲ میلیارد ریال محدود نمود. از آنجایی که کسری ذخایر وقتی رخ می‌دهد که بانک نتواند به دلایل زیر، تعهدات روزانه‌اش را با ذخایر نزد بانک مرکزی پوشش دهد، مجبور به اضافه‌برداشت می‌شود.

۱) خروج ناگهانی سپرده‌ها: هرگونه برداشت گسترده مشتریان که می‌تواند به دلایلی چون خروج سپرده به منظور کسب سود و منفعت بیشتر در سایر بانک‌ها، شایعه، بی‌اعتمادی و یا نیاز فصلی، منجر به انتقال منابع این بانک به بانک‌های رقیب شده و عملاً ذخایر این بانک برای تسویه بین‌بانکی کاهش  می‌یابد.

۲) عدم تطابق سررسید: کوتاه‌مدت بودن سررسید سپرده‌ها در مقایسه با بلندمدت‌ بودن سررسید تسهیلات، منجر به ناتوانی بانک در تامین نقدینگی لازم در لحظه، برای پاسخ به نیازهای مشتریان به وجه نقد شده و عملاً ذخایر این بانک برای تسویه نیازهای کوتاه‌مدت کاهش می‌یابد. در کنار این موضوع، پرداخت سود سپرده‌ها در مقاطع خاص، تسویه‌های سنگین بین‌بانکی (ساتنا/پایا) و نرا نیز بایدمحدودیت دسترسی به منابع بین‌بانکی را اضافه نمود که نیاز مقطعی به ذخایر را بالا برده که بعضاً منجر به اضافه برداشت می‌شوند.

۳) اعطای بی‌رویه تسهیلات: در صورت اعطای تسهیلات به میزان بیش از توان منابع پایدار، منجر به خروج منابع و به تبع آن، مصرف سریع ذخایر برای تسویه پرداخت‌ها می‌شود. در کنار این موضوع، عدم‌وجود جریان ورودی نقد ناشی از بازپرداخت تسهیلات (مطالبات غیرجاری) و منجمد بودن دارایی‌ها و سرمایه‌گذاری‌های غیرنقد را نیز باید اضافه نمود.

▫️هرم پولی یک مدل ساده برای نشان دادن ساختار خلق پول در اقتصاد است؛ با این مفهوم که پول از کجا شروع شده و چطور در سیستم بانکی چند برابر می‌شود. در رأس این هرم، پولی که مستقیماً توسط بانک مرکزی ایجاد می‌شود و “پایه پولی” نامیده می‌شود، قرار دارد و شامل «اسکناس و سکه در دست مردم و ذخایر بانک‌ها نزد بانک مرکزی» است. در لایه‌های پایین‌تر، “پول بانکی (سپرده‌ها)” قرار دارد که توسط بانک‌های تجاری از طریق اعطای وام و تسهیلات خلق می‌شود؛ به‌گونه‌ای که هرچه بانک‌ها بیشتر وام و تسهیلات بدهند، سپرده بیشتری ایجاد شده و ضریب فزاینده پولی بزرگ‌تر می‌شود.

▫️حال وقتی یک بانک به دلایل مختلف پیش‌گفته، دچار کمبود ذخایر شده و مجبور به اضافه برداشت از بانک مرکزی شود، به این مفهوم است که «ذخایر این بانک نزد بانک مرکزی افزایش یافته، پایه پولی به تبع آن، بزرگ‌تر شده که در صورت تداوم، منجر به رشد نقدینگی و ایجاد فشار تورمی می‌شود.» چرا که اگر پایه پولی از طریق اضافه‌برداشت بانک‌ها نزد بانک مرکزی رشد کند، بانک‌ها توان خلق سپرده بیشتری پیدا کرده که به چند برابر شدن نقدینگی منجر شده که اثر تورمی دارد.

بنابراین آنچه در راستای مثمر ثمر بودن اقدام تنبیهی بانک مرکزی موثر است، در گام اول تدوین برنامه‌ای به منظور اصلاح دلایل بروز اضافه برداشت از سوی بانک‌ها باید ‌باشد، در غیر این صورت، ایجاد محدودیت در ساتنای بانک‌های دارای اضافه‌برداشت نه‌تنها نتیجه مثبت نداشته، بلکه نتیجه عکس داشته و منجر به افزایش ریسک شهرت در این بانک‌ها نیز خواهد شد که حتی می‌تواند به افزایش رقابت ناسالم در شبکه بانکی، افزایش هزینه‌های مالی شبکه بانکی و بروز پدیده دومینویی ناترازی منجر شود.