به گزارش سرمایه فردا، پنجمین هفته جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در حالی سپری میشود که جزیره خارک به کانون اصلی توجهات نظامی و رسانهای تبدیل شده است. این جزیره کوچک در آبهای خلیج فارس، قلب تپنده صادرات نفت ایران و یکی از حساسترین نقاط استراتژیک منطقه است. برای درک اهمیت این جزیره و علت تمرکز حملات دشمن بر آن، باید نگاهی دقیق به زیرساختها، ظرفیتها و نقش آن در اقتصاد ایران داشت. این گزارش به بررسی ابعاد مختلف این جزیره استراتژیک میپردازد.
برخلاف تصور بسیاری، خود جزیره خارک نفت تولید نمیکند. این جزیره نقش یک مرکز تجمیع و انتقال را ایفا میکند. مقداری از نفت از میادین فراساحلی از طریق خط لوله به آن منتقل میشود، اما بخش عمده نفت صادراتی ایران از میادین نفتی داخل خشکی تأمین و سپس از طریق خطوط لوله به خارک ارسال میگردد.
این ویژگی، خارک را به یک نقطه آسیبپذیر اما حیاتی تبدیل کرده است. اگرچه خود جزیره منبع تولید نفت نیست، اما گلوگاه اصلی صادرات است. هرگونه اختلال در آن، به معنای قطع شدن شریان اصلی درآمدهای ارزی کشور خواهد بود.
—
در طول سال گذشته، ۳۴۴ نفتکش از جزیره خارک حرکت کردهاند که مجموعاً ۵۷۲ میلیون بشکه نفت حمل کردند. این یعنی به طور متوسط روزانه ۱.۵۶۷ میلیون بشکه نفت از این جزیره به مقاصد مختلف در جهان صادرات شده است. با این حساب، جزیره خارک حدود ۹۵ درصد از کل صادرات نفت خام ایران را به خود اختصاص داده است.
این رقم، اهمیت خارک را به خوبی نشان میدهد. عملاً تمام صادرات نفت ایران از این یک نقطه میگذرد. اگر خارک آسیب ببیند، صادرات نفت ایران به کمتر از ۵ درصد ظرفیت فعلی کاهش خواهد یافت. این یعنی ضربهای که میتواند اقتصاد ایران را برای ماهها فلج کند.
در جزیره خارک، ۵۵ مخزن ذخیرهسازی و اختلاط نفت خام وجود دارد. مجموع ظرفیت این مخازن حدود ۳۴.۲۵ میلیون بشکه است. میزان پر بودن این مخازن معمولاً بین ۳۳ تا ۶۶ درصد در نوسان است. یعنی در شرایط عادی، بین ۱۱ تا ۲۳ میلیون بشکه نفت در این مخازن ذخیره شده است.
این ذخایر، نقش بافر را ایفا میکنند. اگر صادرات به هر دلیلی قطع شود، این ذخایر میتوانند برای مدتی نیازهای داخلی را تأمین کنند. اما در عین حال، آنها را به هدفی جذاب برای حملات دشمن تبدیل کرده است. انفجار این مخازن، نه تنها خسارتهای اقتصادی هنگفتی به بار میآورد، بلکه میتواند فاجعهای زیستمحیطی در خلیج فارس ایجاد کند.
جزیره خارک دارای ۹ اسکله عملیاتی برای بارگیری نفتکشها است. مهمترین آنها، اسکلههای جزیرهای در ساحل غربی خارک هستند که «آذرپاد» نامیده میشوند. این اسکله میتواند همزمان سه ابرنفتکش (VLCC) با ظرفیت ۲ میلیون بشکه هر کدام را بارگیری کند.
اسکله «T» در سمت شرقی جزیره نیز ظرفیت بالایی دارد. این اسکله میتواند تا دو ابرنفتکش، دو نفتکش سوئزمکس (هرکدام ۱ میلیون بشکه)، یک آفرامکس (۷۳۰ هزار بشکه) و یک هندیمکس (۳۵۰ هزار بشکه) را همزمان پذیرش کند.
علاوه بر این، جزیره یک اسکله کوچک در گوشه جنوبشرقی دارد که گاز مایع و نفتا را صادر میکند. این تنوع اسکلهها، به ایران اجازه میدهد تا با انواع مختلف نفتکشها کار کند و صادرات خود را با حداکثر ظرفیت انجام دهد.
پایانه جاسک که در سال ۲۰۲۱ در امتداد دریای عمان و درست در جنوب تنگه هرمز راهاندازی شد، به عنوان یک مسیر جایگزین برای صادرات نفت طراحی شده است. این پایانه در شهر جاسک نیست، بلکه در منطقهای استراتژیک در امتداد دریای عمان قرار دارد.
نکته جالب توجه این است که در همین ماه، دو نفتکش در این پایانه بارگیری کردهاند. این اتفاق، در نوع خود قابل تأمل است، زیرا پیش از آغاز جنگ اخیر، معمولاً سالانه تنها یک نفتکش در آنجا بارگیری میشد. افزایش فعالیت این پایانه، نشاندهنده تلاش ایران برای تنوعبخشی به مسیرهای صادراتی و کاهش وابستگی به خارک است.
با این حال، ظرفیت پایانه جاسک در مقایسه با خارک بسیار محدود است. برای جایگزینی کامل خارک، سالها زمان و سرمایهگذاری هنگفتی نیاز است.
طی هشت سال گذشته، از سال ۲۰۱۸ تاکنون، ۲۱۵۵ حرکت نفتکش از خارک ثبت شده است. این نفتکشها در مجموع ۳.۱۸۷ میلیارد بشکه نفت حمل کردهاند که به طور متوسط معادل ۱.۱ میلیون بشکه در روز است.
این آمار نشان میدهد که خارک نه تنها در حال حاضر، که در بلندمدت نیز نقش ثابتی در صادرات نفت ایران داشته است. کاهش جزئی نرخ صادرات در این دوره، ناشی از تحریمها و محدودیتهای بینالمللی بوده، اما خارک همچنان به عنوان اصلیترین دروازه صادراتی ایران باقی مانده است.
جزیره خارک، قلب استراتژیک صادرات نفت ایران است. با ۹۵ درصد سهم در صادرات، ۵۵ مخزن ذخیرهسازی با ظرفیت ۳۴ میلیون بشکه، ۹ اسکله عملیاتی و سابقه بارگیری بیش از ۲۰۰۰ نفتکش در هشت سال گذشته، این جزیره نقش بیبدیلی در اقتصاد کشور ایفا میکند.
پایانه جاسک که به عنوان مسیر جایگزین طراحی شده، هنوز ظرفیت جایگزینی خارک را ندارد. به همین دلیل، خارک همچنان آسیبپذیرترین و در عین حال حیاتیترین نقطه استراتژیک ایران است. دشمن به خوبی این اهمیت را درک کرده و حملات خود را بر این جزیره متمرکز کرده است.
اما ایران نیز از این آسیبپذیری آگاه است. استحکامات دفاعی خارک در هفتههای اخیر به شدت افزایش یافته و جزیره به یک قلعه تسخیرناپذیر تبدیل شده است. در روزهایی که جنگ ادامه دارد، خارک نماد قدرت و تابآوری اقتصاد ایران در برابر فشارهای دشمن است
تجربه جهان نشان میدهد که محیط زیست در دوران پساجنگ یا پسابحران، یا به حاشیه…
بلیت اکران آنلاین با احتساب مالیات به عددی رسیده که برای بسیاری از خانوادهها قابل…
تیمهای سحر با حضور در مناطق بحرانزده در زمان جنگ به آسیبدیدگان کمک میکنند تا…
کارشناسان میگویند استفاده از گونههای بومی و مقاوم به کمآبی میتواند کیفیت فضای سبز پایتخت…
پرونده قتل مشکوک یک کشاورز با نبود ادله قطعی و ناتوانی در اجرای قسامه به…
تصویری از بحران فعلی اقتصاد جهانی پیچیده است. آنچه امروز میتوان گفت این است که…