عملیات نامتقارن ایران علیه آمریکا؛ از رادارها تا آواکس‌ها

به گزارش سرمایه فردا، پنجمین هفته جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در حالی سپری می‌شود که استراتژی نظامی ایران با نگاهی فراتر از دفاع صرف، ابعاد جدیدی به خود گرفته است. کلی گریکو، متخصص سیاست دفاعی و نیروی هوایی آمریکایی، در تحلیلی که توجه بسیاری از ناظران نظامی را به خود جلب کرده، پرده از یک واقعیت مهم برداشته است: ایران در حال اجرای یک کارزار نامتقارن برای تضعیف توان هوایی آمریکاست. از ۲۸ فوریه تاکنون، ایران زیرساخت‌های راداری و ارتباطات ماهواره‌ای را در بیش از ۷ پایگاه آمریکا در بحرین، قطر، کویت، عربستان سعودی و امارات هدف قرار داده است. این گزارش نگاهی دارد به ابعاد این کارزار و پیامدهای آن برای آینده جنگ.

کارزار سیستماتیک علیه زیرساخت‌های قدرت هوایی

کلی گریکو در تحلیل خود تأکید می‌کند که اهداف انتخاب‌شده توسط ایران، تصادفی نیستند. از ۲۸ فوریه تاکنون، ایران سامانه‌های راداری، پایانه‌های ارتباطات ماهواره‌ای، هواپیماهای سوخت‌رسان و حالا هم یک آواکس را هدف قرار داده است. این یک حملهٔ سیستماتیک به زیرساخت‌هایی است که قدرت هوایی آمریکا را عملیاتی می‌کند.

در نگاه اول، ممکن است این حملات پراکنده و نامرتبط به نظر برسند. اما تحلیل‌گران نظامی می‌دانند که هر یک از این اهداف، حلقه‌ای از زنجیره پیچیده قدرت هوایی آمریکا هستند. رادارها چشم‌های سیستم پدافندی هستند. ارتباطات ماهواره‌ای، گوش‌ها و اعصاب شبکه فرماندهی را تشکیل می‌دهند. هواپیماهای سوخت‌رسان، شریان حیاتی هستند که جنگنده‌ها را در آسمان زنده نگه می‌دارند. و آواکس‌ها، مغز متفکر و فرمانده نبرد هوایی به شمار می‌روند.

ایران با هدف قرار دادن این زنجیره، نشان داده که درک عمیقی از نقاط آسیب‌پذیر قدرت هوایی آمریکا دارد و با دقت جراحانه، هر یک از این نقاط را یکی پس از دیگری هدف قرار می‌دهد.

حملات به پایگاه‌های آمریکا در منطقه

از ۲۸ فوریه تاکنون، ایران زیرساخت‌های راداری و ارتباطات ماهواره‌ای را در بیش از ۷ پایگاه آمریکا در بحرین، قطر، کویت، عربستان سعودی و امارات هدف قرار داده است. این پایگاه‌ها، ستون‌های اصلی حضور نظامی آمریکا در منطقه هستند و هر یک نقش حیاتی در عملیات‌های هوایی علیه ایران ایفا می‌کنند.

در بحرین، مقر ناوگان پنجم آمریکا هدف حملات قرار گرفت. در قطر، پایگاه هوایی العدید که مقر هوایی فرماندهی مرکزی آمریکاست، بارها مورد اصابت واقع شد. در کویت، پایگاه‌های علی‌السالم و بوهرینگ آسیب دیدند. در عربستان سعودی، پایگاه هوایی شاهزاده سلطان که میزبان پیشرفته‌ترین سامانه‌های راداری و پدافندی است، چندین بار هدف قرار گرفته است. و در امارات، تأسیسات ارتباطی و راداری آسیب دیده‌اند.

این حملات، نشان‌دهنده گستره عملیاتی ایران و توانایی آن در ضربه زدن به اهداف حساس در سراسر منطقه است. هیچ پایگاه آمریکایی در هیچ نقطه از خلیج فارس، از گزند حملات ایران در امان نبوده است.

ضربه به آواکس و سوخت‌رسان‌ها؛ شریان‌های حیاتی جنگ هوایی

دیروز ایران بار دیگر پایگاه هوایی «شاهزاده سلطان» را هدف قرار داد. در این حمله، یک هواپیمای آواکس و چند هواپیمای سوخت‌رسان KC-۱۳۵ آسیب دیدند. همین پایگاه پیش‌تر هم در ۱۳ مارس هدف قرار گرفته بود؛ زمانی که پنج فروند KC-۱۳۵ روی باند دچار آسیب شدند.

کلی گریکو تأکید می‌کند که این اهداف، اتفاقی نیستند. هواپیماهای سوخت‌رسان و آواکس، لایهٔ لجستیک و فرماندهی کل جنگ هوایی هستند. بدون آواکس، جنگنده‌ها نمی‌دانند دشمن کجاست و کجا را باید هدف قرار دهند. بدون سوخت‌رسان‌ها، آنها پس از چند ساعت پرواز، ناچار به بازگشت به پایگاه خواهند بود. هدف قرار دادن این دو لایه، یعنی فلج کردن توان تهاجمی و دفاعی نیروی هوایی آمریکا در منطقه.

آسیب‌پذیری ناوگان آمریکا؛ آواکس‌های پیر و سوخت‌رسان‌های فرسوده

نکته مهمی که گریکو به آن اشاره می‌کند، آسیب‌پذیری ذاتی ناوگان هوایی آمریکا است. نیروی هوایی آمریکا تنها ۱۶ فروند هواپیمای E-۳ (آواکس) در اختیار دارد که نزدیک به ۴۰ درصد آن‌ها در این منطقه مستقر شده‌اند. هیچ جایگزینی فعلاً در حال تولید نیست. نمونه اولیه E-۷ A که قرار است جایگزین E-۳ شود، حدود سال ۲۰۲۸ معرفی می‌شود. بوئینگ آخرین فروند E-۳ را در سال ۱۹۹۲ تحویل داده است. یعنی این هواپیماها بیش از ۳۰ سال قدمت دارند و جایگزینی برای آنها وجود ندارد.

ناوگان هواپیماهای سوخت‌رسان KC-۱۳۵ نیز مربوط به دوران جنگ سرد است. این هواپیماها که همین حالا تحت فشار شدید قرار دارند، قطعات یدکی آنها از انبارهای قدیمی تأمین می‌شود. با هر ضربه به این ناوگان، عملاً بخشی از توان هوایی آمریکا به طور غیرقابل بازگشتی از دست می‌رود.

این آسیب‌پذیری‌ها، فرصتی طلایی در اختیار ایران قرار داده است. ایران با هدف قرار دادن همین نقاط ضعف، دارد بهره‌برداری راهبردی از آسیب‌پذیری‌های ساختاری دشمن می‌کند.

کارزار متناسب با توانایی‌های واقعی ایران

گریکو در پایان تحلیل خود تأکید می‌کند که ایران دقیقاً به دنبال هدف قرار دادن رادارهایی است که تهدیدها را شناسایی می‌کنند، هواپیماهای سوخت‌رسانی که جنگنده‌ها را در هوا نگه می‌دارند، و آواکس‌هایی که هدایت نبرد را بر عهده دارند. این یک کارزار مقابله با قدرت هوایی است که متناسب با توانایی‌های واقعی ایران طراحی شده و آسیب‌های آن واقعی و ملموس است.

ایران با این کارزار نشان داده که به خوبی نقاط قوت و ضعف خود و دشمن را می‌شناسد. به جای رویارویی مستقیم با برتری هوایی آمریکا که غیرممکن است، نقاط آسیب‌پذیر زنجیره قدرت هوایی دشمن را هدف قرار می‌دهد. رادارها، ارتباطات، سوخت‌رسان‌ها و آواکس‌ها، همه حلقه‌هایی هستند که با از کار افتادن هر یک، کل زنجیره مختل می‌شود.

این استراتژی، که می‌توان آن را «جنگ نامتقارن هوایی» نامید، در پنج هفته گذشته نتایج ملموسی داشته است. کاهش توان عملیاتی نیروی هوایی آمریکا در منطقه، افزایش زمان واکنش، کاهش دقت حملات و افزایش آسیب‌پذیری جنگنده‌ها، همه نشانه‌هایی از موفقیت این کارزار هستند.

پیروزی هوشمندانه ایران در جنگ نامتقارن

تحلیل کلی گریکو، متخصص سیاست دفاعی و نیروی هوایی آمریکایی، تصویری روشن از استراتژی نظامی ایران در پنج هفته گذشته ارائه می‌دهد. ایران در حال اجرای یک کارزار نامتقارن برای تضعیف توان هوایی آمریکاست. از ۲۸ فوریه تاکنون، ایران زیرساخت‌های راداری و ارتباطات ماهواره‌ای را در بیش از ۷ پایگاه آمریکا در منطقه هدف قرار داده است. هواپیماهای آواکس و سوخت‌رسان KC-۱۳۵ که شریان‌های حیاتی جنگ هوایی هستند، آسیب جدی دیده‌اند.

این کارزار، متناسب با توانایی‌های واقعی ایران طراحی شده و آسیب‌های آن واقعی و ملموس است. ناوگان آواکس آمریکا که تنها ۱۶ فروند دارد و بیش از ۳۰ سال قدمت آن است، جایگزینی ندارد. ناوگان سوخت‌رسان KC-۱۳۵ نیز مربوط به دوران جنگ سرد است و قطعات یدکی آن از انبارهای قدیمی تأمین می‌شود. ایران با هدف قرار دادن همین نقاط آسیب‌پذیر، دارد بهره‌برداری راهبردی از ضعف‌های ساختاری دشمن می‌کند.

در روزهایی که جنگ ادامه دارد و دشمن از بیرون دروازه‌ها را می‌کوبد، شاید مهم‌ترین درس این باشد که قدرت واقعی، نه در موشک‌های پیشرفته، که در هوشمندی و درک نقاط ضعف دشمن نهفته است. و ایران، این درس را به خوبی آموخته است.