به گزارش سرمایه فردا، پنجمین هفته جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در حالی سپری میشود که تحولی مهم در عرصه حقوقی و راهبردی کشور در حال شکلگیری است. برخی نهادهای ذیربط در ایران از جمله مجلس شورای اسلامی با فوریت در حال بررسی موضوع خروج از معاهده منع گسترش تسلیحات هستهای (NPT) هستند. جمعبندی در کشور در حال قطعی شدن است که هیچ دلیلی برای باقی ماندن در این معاهده وجود ندارد. این گزارش نگاهی دارد به ابعاد این تصمیم، دلایل آن و پیامدهای راهبردی برای آینده پرونده هستهای ایران.
معاهده منع گسترش تسلیحات هستهای (NPT) که در سال ۱۹۶۸ برای امضا گشوده شد، یکی از پایههای اصلی رژیم عدم اشاعه هستهای در جهان است. این معاهده کشورها را به دو گروه هستهای و غیرهستهای تقسیم میکند. کشورهای غیرهستهای متعهد میشوند که به دنبال ساخت سلاح هستهای نروند و فعالیتهای هستهای خود را تحت نظارت آژانس بینالمللی انرژی اتمی قرار دهند. در مقابل، کشورهای هستهای متعهد میشوند که به سمت خلع سلاح هستهای حرکت کنند و کشورهای غیرهستهای را در دستیابی به فناوری صلحآمیز هستهای یاری رسانند.
ایران در سال ۱۹۷۰ به این معاهده پیوست و از آن زمان، فعالیتهای هستهای خود را تحت نظارت آژانس بینالمللی انرژی اتمی قرار داده است. بازرسان آژانس به طور منظم از تأسیسات هستهای ایران بازدید میکنند و گزارشهای خود را به شورای حکام ارائه میدهند. این نظارتها، بخشی از تعهدات ایران در چارچوب NPT است.
بر اساس اطلاعات منتشر شده، چند عامل مهم، ایران را به سمت خروج از NPT سوق داده است. نخست، رفتار آژانس بینالمللی انرژی اتمی در قبال حملات به تأسیسات هستهای ایران. طبق NPT، آژانس باید شرایط حفاظت و حمایت از بهرهمندی ایران از فناوری صلحآمیز هستهای و لوازم آن را فراهم کند. اما در پنج هفته جنگ، رافائل گروسی، رئیس آژانس، نه تنها از تأسیسات هستهای ایران در برابر حملات دفاع نکرد، که به طور ضمنی دشمن را تشویق به بهرهمندی از سلاح هستهای علیه ایران نمود.
دوم، حمله دشمن آمریکایی-اسرائیلی به تأسیسات هستهای ایران بدون هیچگونه ممانعت و محکومیت آژانس. در حالی که ایران تحت نظارت کامل آژانس فعالیت میکند و بارها اعلام کرده که به دنبال سلاح هستهای نیست، دشمن با خیال راحت به تأسیسات هستهای ایران حمله کرده است. این حملات، بیکیفر مانده و آژانس حتی یک بیانیه محکومیت علیه متجاوز صادر نکرده است.
این رفتار دوگانه، این پرسش را ایجاد کرده است که ماندن در NPT چه سودی برای ایران دارد؟ اگر آژانس نتواند از تأسیسات هستهای ایران در برابر حملات دشمن دفاع کند و حتی به طور ضمنی متجاوز را تشویق نماید، دیگر توجیهی برای باقی ماندن در این معاهده باقی نمیماند.
نکته مهمی که باید به آن توجه کرد، تفکیک میان خروج از NPT و حرکت به سمت ساخت سلاح هستهای است. منابع آگاه تأکید کردهاند که خروج از NPT به معنای رفتن به سمت سلاح هستهای نیست. هدف اصلی این اقدام، جلوگیری از ادامه جاسوسیهای آمریکا و اسرائیل در پوشش بازرسان آژانس است.
در سالهای اخیر، بازرسان آژانس بارها به اتهام جاسوسی برای سرویسهای اطلاعاتی غرب متهم شدهاند. آنها با پوشش بازرسی، اطلاعات دقیقی از تأسیسات هستهای ایران جمعآوری کرده و آن را در اختیار دشمن قرار میدهند. این اطلاعات، سپس در حملات نظامی علیه ایران استفاده میشود. خروج از NPT، ایران را از این تعهد نظارتی آزاد میکند و امکان دسترسی بازرسان خارجی به تأسیسات هستهای را محدود مینماید.
خروج ایران از NPT، پیامدهای راهبردی عمیقی خواهد داشت. نخست، محدود شدن نظارتهای آژانس بر فعالیتهای هستهای ایران. این محدودیت، امنیت تأسیسات هستهای را افزایش میدهد و از دسترسی اطلاعاتی دشمن به آنها جلوگیری میکند.
دوم، افزایش قدرت چانهزنی ایران در مذاکرات آینده. خروج از NPT، ایران را از تعهدات بینالمللی آزاد میکند و این موضوع میتواند به عنوان اهرم فشاری در مذاکرات با غرب مورد استفاده قرار گیرد.
سوم، واکنشهای بینالمللی. خروج ایران از NPT، با واکنشهای تند غرب مواجه خواهد شد. آمریکا و کشورهای اروپایی احتمالاً تحریمهای جدیدی علیه ایران اعمال خواهند کرد و پرونده هستهای ایران به شورای امنیت سازمان ملل ارجاع داده میشود.
چهارم، تأثیر بر روابط با روسیه و چین. مسکو و پکن که تاکنون از ایران در برابر فشارهای غرب حمایت کردهاند، ممکن است با خروج ایران از NPT موضع متفاوتی اتخاذ کنند. این دو کشور خود از اعضای NPT هستند و ممکن است نتوانند از تصمیم ایران حمایت علنی کنند.
تجربه کشورهای دیگر نشان میدهد که خروج از NPT، الزاماً به معنای پایان همکاریهای هستهای نیست. کره شمالی در سال ۲۰۰۳ از NPT خارج شد و پس از آن به سمت ساخت سلاح هستهای حرکت کرد. اما این یک مسیر منحصربهفرد بود و لزوماً الگوی ایران نخواهد بود.
اسرائیل هرگز به NPT نپیوسته است و با داشتن دهها کلاهک هستهای، هیچگاه تحت نظارت آژانس قرار نگرفته است. پاکستان و هند نیز از NPT خارج شدهاند یا هرگز به آن نپیوستهاند. این کشورها، بدون عضویت در NPT، توانستهاند برنامههای هستهای خود را توسعه دهند.
ایران نیز میتواند مسیر سوم را انتخاب کند: خروج از NPT بدون حرکت به سمت سلاح هستهای. این گزینه، ایران را از تعهدات نظارتی آزاد میکند، اما همچنان فعالیتهای صلحآمیز هستهای را ادامه میدهد.
بررسی موضوع خروج از NPT در نهادهای ذیربط ایران، نشاندهنده تغییر جدی در رویکرد کشور نسبت به تعهدات بینالمللی است. رفتار دوگانه آژانس بینالمللی انرژی اتمی، تشویق ضمنی دشمن به حمله به تأسیسات هستهای ایران، و حملات بیکیفر آمریکا و اسرائیل، همه عواملی هستند که توجیه ماندن در NPT را از بین بردهاند.
خروج از NPT به معنای رفتن به سمت سلاح هستهای نیست. هدف اصلی، جلوگیری از ادامه جاسوسیهای آمریکا و اسرائیل در پوشش بازرسان آژانس و افزایش امنیت تأسیسات هستهای کشور است. در شرایطی که دشمن با استفاده از اطلاعات جمعآوریشده توسط بازرسان، به تأسیسات هستهای ایران حمله میکند، ادامه این وضعیت غیرقابل قبول است.
در روزهایی که جنگ ادامه دارد و تأسیسات هستهای کشور هدف حملات قرار گرفتهاند، تصمیم به خروج از NPT میتواند گامی مهم در جهت افزایش امنیت ملی و حفظ دستاوردهای هستهای ایران باشد. این تصمیم، اگرچه با هزینههای سیاسی و دیپلماتیک همراه خواهد بود، اما در شرایط کنونی، ضرورتی انکارناپذیر به نظر میرسد.
تجربه جهان نشان میدهد که محیط زیست در دوران پساجنگ یا پسابحران، یا به حاشیه…
بلیت اکران آنلاین با احتساب مالیات به عددی رسیده که برای بسیاری از خانوادهها قابل…
تیمهای سحر با حضور در مناطق بحرانزده در زمان جنگ به آسیبدیدگان کمک میکنند تا…
کارشناسان میگویند استفاده از گونههای بومی و مقاوم به کمآبی میتواند کیفیت فضای سبز پایتخت…
پرونده قتل مشکوک یک کشاورز با نبود ادله قطعی و ناتوانی در اجرای قسامه به…
تصویری از بحران فعلی اقتصاد جهانی پیچیده است. آنچه امروز میتوان گفت این است که…