به گزارش سرمایه فردا، چهارمین هفته جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در حالی سپری میشود که ابعاد فاجعه فراتر از نفت و گاز، به امنیت غذایی جهان نیز کشیده شده است. شبکه خبری TRT در گزارشی هشداردهنده، پرده از بحرانی برداشته که شاید تاکنون کمتر به آن پرداخته شده است: جنگ در خلیج فارس، عرضه جهانی غذا را فلج میکند. دلیل این هشدار، نقشی است که کشورهای حاشیه خلیج فارس به عنوان تأمینکنندگان اصلی مواد اولیه کودهای شیمیایی ایفا میکنند. کود شیمیایی، مایه حیات کشاورزی نوین است، به ویژه در کشورهای کمدرآمدی که با کمبود مواد غذایی دست و پنجه نرم میکنند. اما حالا با بسته شدن تنگه هرمز و هدف قرار گرفتن تأسیسات انرژی منطقه، این زنجیره حیاتی نیز قطع شده است. این گزارش نگاهی دارد به ابعاد این بحران و پیامدهای آن برای امنیت غذایی جهان.
کودهای شیمیایی، به ویژه کودهای نیتروژنی مانند اوره، نقش حیاتی در تولید محصولات کشاورزی در سراسر جهان ایفا میکنند. بدون این کودها، بازده محصولات زراعی به شدت کاهش مییابد و تأمین غذای جمعیت رو به رشد جهان با مشکل جدی مواجه میشود. کشورهای کمدرآمد که از نظر فناوری کشاورزی پیشرفته نیستند، بیش از سایرین به این کودها وابسته هستند.
بر اساس گزارش فائو (سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد)، حدود ۵۰ درصد از افزایش بازده محصولات کشاورزی در نیم قرن اخیر، مدیون استفاده از کودهای شیمیایی است. در کشورهای در حال توسعه، این وابستگی حتی بیشتر است و کمبود کود میتواند به معنای کمبود غذا برای میلیونها نفر باشد.
کشورهای حاشیه خلیج فارس، به ویژه قطر، عربستان سعودی، امارات متحده عربی و کویت، از بزرگترین تولیدکنندگان و صادرکنندگان مواد اولیه کودهای شیمیایی در جهان هستند. این کشورها با بهرهگیری از منابع عظیم گاز طبیعی خود، سالانه میلیونها تن اوره و سایر کودهای نیتروژنی تولید و به بازارهای جهانی صادرات میکنند.
تنگه هرمز، شاهراه حیاتی این تجارت است. پیش از جنگ، روزانه هزاران تن از این مواد اولیه از طریق این آبراه به بازارهای مصرف در آسیا، آفریقا و اروپا ارسال میشد. اما با بسته شدن تنگه هرمز به دست ایران و هدف قرار گرفتن تأسیسات انرژی منطقه، این جریان حیاتی به شدت کاهش یافته است.
در جریان جنگ، حملات متقابل ایران و اسرائیل به تأسیسات انرژی منطقه، تأسیسات تولید کودهای شیمیایی را نیز در بر گرفته است. ایران در پاسخ به حملات به پارس جنوبی، تأسیسات انرژی قطر، عربستان، امارات و کویت را هدف قرار داد. این حملات، شامل مجتمعهای پتروشیمی و واحدهای تولید اوره نیز میشود که قلب صنعت کودسازی منطقه هستند.
شهر صنعتی راس لفان در قطر، که بزرگترین تأسیسات تولید گاز طبیعی مایع و پتروشیمی در جهان است، بارها هدف حملات قرار گرفته است. پتروشیمی جبیل در عربستان و مجتمعهای پتروشیمی امارات نیز از حملات در امان نماندهاند. این تأسیسات، نه تنها برای اقتصاد کشورهای میزبان، که برای امنیت غذایی جهان حیاتی هستند.
شبکه TRT در گزارش خود تأکید کرده است که این بحران به ویژه کشورهای کمدرآمد را تحت تأثیر قرار خواهد داد. کشورهای آفریقایی، جنوب آسیا و حتی برخی کشورهای آمریکای لاتین که به شدت به واردات کود از خلیج فارس وابسته هستند، با کمبود شدید این مواد اولیه مواجه خواهند شد.
هشدارهای قبلی سازمان ملل درباره ناامنی غذایی در آفریقا، حالا با این بحران جدید، رنگ واقعیت به خود گرفته است. در حالی که پیش از جنگ، بیش از ۳۰۰ میلیون نفر در آفریقا با ناامنی غذایی دست و پنجه نرم میکردند، با کمبود کود و کاهش تولید محصولات کشاورزی، این رقم میتواند به سرعت افزایش یابد.
کشورهایی مانند مصر، نیجریه، کنیا و اتیوپی که بخش بزرگی از محصولات کشاورزی خود را به کودهای وارداتی متکی هستند، در خط مقدم آسیبپذیری قرار دارند. افزایش قیمت جهانی مواد غذایی که پیش از این نیز به دلیل جنگ اوکراین و بحران انرژی در حال افزایش بود، با این بحران جدید تشدید خواهد شد.
کمبود کودهای شیمیایی، کاهش تولید محصولات کشاورزی را در پی خواهد داشت. کاهش تولید، به معنای افزایش قیمت مواد غذایی است. این افزایش قیمت، در حالی رخ میدهد که بسیاری از کشورها با تورم بیسابقه دست و پنجه نرم میکنند.
بر اساس گزارش بانک جهانی، هر ۱۰ درصد افزایش قیمت کود، قیمت گندم را حدود ۳ تا ۵ درصد افزایش میدهد. با توجه به افزایش بیش از ۵۰ درصدی قیمت کود از ابتدای جنگ، میتوان انتظار داشت که قیمت گندم و سایر غلات در ماههای آینده به شدت افزایش یابد.
این افزایش قیمت، فشار مضاعفی بر بودجه خانوارهای کمدرآمد وارد میکند. در بسیاری از کشورهای آفریقایی و آسیایی، مردم بیش از ۵۰ درصد درآمد خود را صرف غذا میکنند. افزایش قیمت مواد غذایی به معنای کاهش مصرف، افزایش سوءتغذیه و در موارد حاد، گرسنگی است.
پویان مظفری، کارشناس مسائل اقتصادی، در تحلیل خود به این نکته اشاره کرده است که عملاً در کنار مسائل امنیت انرژی و امنیت غذایی، موضوع اوراق، اصلیترین پاشنه آشیل اقتصاد جهانی در این درگیری نظامی است. ایران با بستن تنگه هرمز و ایجاد بحران در تأمین کودهای شیمیایی، نه تنها امنیت انرژی، که امنیت غذایی جهان را نیز هدف قرار داده است.
این استراتژی، نشاندهنده درک عمیق ایران از آسیبپذیریهای اقتصاد جهانی است. اقتصادهای توسعهیافته و در حال توسعه، هر دو به زنجیرههای تأمین جهانی وابسته هستند. اختلال در این زنجیرهها، میتواند به بحرانهای اقتصادی و اجتماعی گستردهای منجر شود. ایران با به کارگیری این استراتژی، هزینه جنگ را برای دشمنان خود و متحدانشان به شدت افزایش داده است.
جنگ خلیج فارس و گرسنگی جهانی
گزارش شبکه TRT، پرده از یک واقعیت تلخ برداشته است: جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، عرضه جهانی غذا را فلج میکند. کودهای شیمیایی، مایه حیات کشاورزی نوین هستند، به ویژه در کشورهای کمدرآمدی که با کمبود مواد غذایی دست و پنجه نرم میکنند. اما حالا با بسته شدن تنگه هرمز و هدف قرار گرفتن تأسیسات انرژی منطقه، این زنجیره حیاتی نیز قطع شده است.
کشورهای آفریقایی، جنوب آسیا و آمریکای لاتین که به شدت به واردات کود از خلیج فارس وابسته هستند، در خط مقدم آسیبپذیری قرار دارند. افزایش قیمت مواد غذایی، کاهش تولید محصولات کشاورزی و در نهایت گرسنگی میلیونها نفر، بخشی از هزینههایی است که جهان بابت این جنگ میپردازد.
در روزهایی که تنگه هرمز به دست ایران بسته است و تأسیسات انرژی منطقه هدف حملات قرار میگیرند، شاید مهمترین درس این باشد که جنگ، هرگز راه حل نیست. و هر که برنده میدان باشد، بازنده اصلی، مردم عادی هستند که نه در تصمیمگیریهای جنگی نقش دارند و نه توان مقابله با پیامدهای آن را. امنیت غذایی، حق اولیه همه انسانهاست و هرگونه تهدید آن، جنایتی است علیه بشریت.
تجربه جهان نشان میدهد که محیط زیست در دوران پساجنگ یا پسابحران، یا به حاشیه…
بلیت اکران آنلاین با احتساب مالیات به عددی رسیده که برای بسیاری از خانوادهها قابل…
تیمهای سحر با حضور در مناطق بحرانزده در زمان جنگ به آسیبدیدگان کمک میکنند تا…
کارشناسان میگویند استفاده از گونههای بومی و مقاوم به کمآبی میتواند کیفیت فضای سبز پایتخت…
پرونده قتل مشکوک یک کشاورز با نبود ادله قطعی و ناتوانی در اجرای قسامه به…
تصویری از بحران فعلی اقتصاد جهانی پیچیده است. آنچه امروز میتوان گفت این است که…