سه شنبه ۱۵ اردیبهشت ۱۴۰۵
از امروز، متقاضیان ارز میتوانند بدون مراجعه به صرافی و صرفاً با استفاده از کارت ملی خود، از دو بانک ملت و تجارت تا سقف هزار دلار (یا معادل آن به یورو) ارز خریداری کنند. قیمت دلار و یورو در این بانکها، مانند صرافی ملی، متناسب با قیمت در حاشیه بازار است و روزانه تغییر میکند. این تسهیلات، ارز مسافرتی نیست و متقاضیان ارز مسافرتی همچنان میتوانند ۵۰۰ یورو (یا معادل آن به سایر ارزها) را با قیمت ارز در مرکز مبادله دریافت کنند. در این گزارش، نگاهی میاندازیم به جزئیات این طرح جدید و تفاوت آن با ارز مسافرتی.
به گزارش سرمایه فردا، بانک مرکزی در اقدامی جدید، فرآیند خرید ارز را برای متقاضیان تسهیل کرده است. از امروز (۱۵ اردیبهشت ۱۴۰۵)، دو بانک ملت و تجارت به عنوان بانکهای عامل، امکان خرید ارز (دلار و یورو) را با استفاده از کارت ملی فراهم کردهاند. سقف این خرید روزانه یا ماهانه؟ هنوز جزئیات دقیق اعلام نشده، اما به نظر میرسد که این سقف به ازای هر کارت ملی در یک بازه زمانی مشخص (مثلاً ماهانه) محاسبه میشود. نکته مهم این است که قیمت ارز در این بانکها، «شناور» است و بر اساس نرخهای حاشیه بازار (نزدیک به نرخ بازار آزاد) تعیین میشود، نه نرخ مرکز مبادله (که معمولاً پایینتر است). بنابراین، خرید ارز از این بانکها برای افرادی مناسب است که به دنبال دریافت ارز سریع و بدون تشریفات (و بدون نیاز به ارائه مدارک مسافرتی) هستند. اما برای کسانی که قصد سفر دارند، گزینه بهتری وجود دارد: «ارز مسافرتی» با نرخ ترجیحی در مرکز مبادله. در ادامه، جزئیات هر کدام را توضیح میدهیم.
بسیاری از مردم ممکن است گمان کنند که ارز خریداریشده از بانک ملت و تجارت همان «ارز مسافرتی» است. اما اینطور نیست. دو نوع ارز متفاوت وجود دارد.
نوع اول؛ ارز مسافرتی: این ارز با نرخ «مرکز مبادله» (نرخ رسمی، حدود ۴۰ تا ۵۰ هزار تومان پایینتر از بازار آزاد) ارائه میشود. سقف آن ۵۰۰ یورو (یا معادل آن به سایر ارزها) برای هر نفر در سال است. متقاضیان باید مدارک سفر (بلیط، ویزا، و مدارک هتل) را به بانک ارائه دهند و ارز را صرفاً برای هزینههای سفر دریافت میکنند. این ارز برای زائران، دانشجویان و بیمارانی که برای درمان به خارج سفر میکنند، در نظر گرفته شده است. نوع دوم؛ ارز بانکی (بدون نیاز به مدارک سفر): این ارز با نرخ «حاشیه بازار» (نزدیک به نرخ بازار آزاد، حدود ۱۵۰ تا ۱۸۰ هزار تومان) ارائه میشود. سقف آن هزار دلار (یا یورو) برای هر کارت ملی است (احتمالاً به صورت ماهانه یا سهماهه). متقاضیان نیازی به ارائه مدارک سفر ندارند و صرفاً با کارت ملی میتوانند ارز خریداری کنند. این ارز برای افرادی مناسب است که به ارز برای مقاصد غیرمسافرتی (مثل سرمایهگذاری، خرید کالا از خارج، یا واریز به حسابهای خارجی) نیاز دارند.
ایجاد امکان خرید ارز با کارت ملی، یک «رگولاتوری هوشمندانه» است. قبلاً، افرادی که به ارز نیاز داشتند (برای مثال برای خرید از آمازون یا پرداخت شهریه آنلاین)، مجبور بودند به صرافیهای غیرمجاز مراجعه کنند و با نرخهای بسیار بالاتر (و ریسک کلاهبرداری) ارز تهیه کنند. اکنون، با این طرح، آنها میتوانند از دو بانک معتبر، ارز مورد نیاز خود را با نرخ شفاف و رقابتی تهیه کنند. با این حال، نرخ این ارز (که نزدیک به نرخ بازار آزاد است) برای بسیاری از مردم گران است. مثلاً برای خرید هزار دلار، باید حدود ۱۸۰ میلیون تومان پرداخت کنید. این رقم برای یک خانواده طبقه متوسط، بسیار سنگین است. بنابراین، این تسهیلات بیشتر به درد بازاریان و فعالان اقتصادی میخورد، نه مردم عادی. مردم عادی هنوز همان ارز مسافرتی ۵۰۰ یورویی را ترجیح میدهند که با نرخ ارزانتر (حدود ۵۰ هزار تومان) ارائه میشود. با این تفاوت که دریافت آن، نیازمند مدارک سفر است و فقط برای هزینههای سفر قابل استفاده است. پس اگر سفری در کار نباشد، راهی جز خرید ارز گران از بانک (یا صرافیهای غیرمجاز) نیست. این، یک شکاف بزرگ است که بانک مرکزی باید برای پر کردنش چارهای بیندیشد. شاید بتواند با افزایش سقف ارز مسافرتی (مثلاً به ۲ هزار یورو) و حذف شرط ارائه مدارک سفر برای مبالغ پایین (مثلاً تا ۵۰۰ دلار)، نیاز مردم عادی را نیز تأمین کند. اما این کار، نیازمند تخصیص ارز بیشتر است و در شرایط کمبود منابع، بعید به نظر میرسد. بنابراین، فعلاً باید با همین دو نوع ارز کنار بیاییم. یکی ارزان، با کلی شرط و شروط. دیگری گران، بدون شرط. انتخاب با خودتان است. بسته به نیاز و بودجهتان. زندگی، همیشه انتخاب است. چه خوب، چه بد. انتخاب میکنیم و بعد، با عواقبش زندگی میکنیم. مهم این است که آگاهانه انتخاب کنیم. نه از روی ناچاری. ناچاری، آدم را به تصمیمات اشتباه میکشاند. و اشتباه، هزینه دارد. شاید بتوانیم از این هزینهها جلوگیری کنیم. اگر اطلاعات کافی داشته باشیم. پس بخوانید، بپرسید، تحقیق کنید. و بعد تصمیم بگیرید. موفق باشید.
برای خرید ارز از بانک ملت و تجارت، به چه مدارکی نیاز دارید؟ طبق اعلام بانک مرکزی، فقط «کارت ملی» کافی است. نیازی به ارائه مدارک سفر (بلیط، ویزا) یا مدارک شغلی نیست. فرآیند به این صورت است که متقاضی به شعب منتخب بانک ملت و تجارت مراجعه میکند، کارت ملی خود را ارائه میدهد، و مبلغ ریالی معادل هزار دلار (بر اساس نرخ روز) را به حساب بانک واریز میکند. سپس، ارز (دلار یا یورو) به صورت اسکناس به متقاضی تحویل داده میشود یا به حساب ارزی وی واریز میگردد. سقف این تسهیلات، هزار دلار (یا معادل آن به یورو) برای هر کارت ملی است. اما آیا این سقف، روزانه است؟ ماهانه؟ سهماهه؟ هنوز شفاف نیست. اما اگر سقف سالانه باشد (مثلاً هزار دلار در سال)، آنگاه تأثیر آن ناچیز خواهد بود. بانک مرکزی باید هر چه سریعتر این ابهام را رفع کند. همچنین، لیست شعب منتخب بانک ملت و تجارت که این خدمت را ارائه میدهند، باید اعلام شود. مردم نباید برای پیدا کردن یک شعبه، سرگردان شوند. شفافیت، کلید موفقیت هر طرح اقتصادی است. بدون شفافیت، سوءاستفاده و فساد رشد میکند. و در شرایط فعلی، کمبود شفافیت، بدترین آفت است.
این طرح، یک گام مثبت در جهت «شفافسازی بازار ارز» و «کاهش وابستگی به صرافیهای غیرمجاز» است. با این حال، دو نکته مهم وجود دارد. اول، نرخ ارز در این بانکها شناور است و روزانه تغییر میکند. متقاضیان باید قبل از مراجعه، نرخ روز را از وبسایت بانک استعلام کنند تا دچار سردرگمی نشوند. دوم، سقف هزار دلار برای بسیاری از فعالان اقتصادی (که نیاز به ارز بیشتری دارند) کافی نیست. بانک مرکزی باید در آینده، سقف را افزایش دهد یا طرحی برای ارائه ارز به شرکتهای کوچک و متوسط (با ارائه مجوز) تدوین کند. همچنین، باید سازوکاری پیشبینی شود تا از خرید ارز توسط دلالان و سفتهبازان جلوگیری شود. به عنوان مثال، بانکها میتوانند سابقه خرید ارز هر کارت ملی را در سامانه ثبت کنند و در صورت خرید مکرر و غیرعادی، با متقاضی برخورد کنند. بدون این نظارت، ممکن است افراد با کارت ملی دیگران (مثل کارت مادر، پدر، همسر و فرزندان) ارز جمعآوری کرده و در بازار آزاد با سود بفروشند. این، دقیقاً همان چیزی است که بانک مرکزی باید از آن جلوگیری کند. امیدواریم که تمهیدات لازم اندیشیده شده باشد. وگرنه، این طرح نیز به «منبع رانت جدید» تبدیل خواهد شد. و رانت، همیشه به نفع اقلیت است و به ضرر اکثریت. مردم دوباره ضرر میکنند. و باز هم اعتمادشان از بین میرود. و باز هم فاصله بین حاکمیت و ملت بیشتر میشود. فاصلهای که پر کردنش، سالها طول میکشد. شاید هرگز پر نشود. حیف.
طرح خرید ارز با کارت ملی از دو بانک ملت و تجارت (تا سقف هزار دلار)، یک اقدام مثبت و نوآورانه از سوی بانک مرکزی است که میتواند دسترسی مردم به ارز را تسهیل کند و وابستگی به صرافیهای غیرمجاز را کاهش دهد. با این حال، نرخ شناور و بالای این ارز (نزدیک به نرخ بازار آزاد) و سقف محدود هزار دلار، دو نقطه ضعف اصلی این طرح هستند. برای مردم عادی که به دنبال ارز مسافرتی ارزان هستند، همچنان مرکز مبادله با نرخ ترجیحی (و شرط ارائه مدارک سفر) بهترین گزینه است. برای بازاریان و فعالان اقتصادی که نیاز به ارز بیشتر و بدون تشریفات دارند، این طرح میتواند مفید باشد، اما همچنان با محدودیت مواجه است. بانک مرکزی باید در گامهای بعدی، سقف ارز را افزایش دهد، نرخ را رقابتیتر کند، و نظارت دقیقی بر خریدها اعمال نماید تا از سوءاستفاده دلالان جلوگیری شود. در مجموع، این طرح را میتوان «شروع یک مسیر» دانست، نه «پایان یک راه». مسیری که اگر درست طی شود، میتواند بازار ارز ایران را شفافتر، عادلانهتر و کارآمدتر کند. مسیری که به جای فرار سرمایه، جذب سرمایه را تشویق میکند. به جای قاچاق ارز، تجارت قانونی را و به جای سفتهبازی، تولید را و به جای فقر، رفاه را توصیه میکند.
تمام حقوق برای پایگاه خبری سرمایه فردا محفوظ می باشد کپی برداری از مطالب با ذکر منبع بلامانع می باشد.
سرمایه فردا