پکن با تشکیل سازمان همکاری هوش مصنوعی جهان تلاش میکند قواعد فناوری آینده را شکل دهد؛ رقابت چین و آمریکا از تراشهها به میدان حکمرانی هوش مصنوعی کشیده شد
رامتین لطیفی: نشست هوش مصنوعی چین با پیامهای آشکار ژئوپلیتیکی همراه بود. رئیسجمهور چین روز جمعه در جریان کنفرانس جهانی هوش مصنوعی در شانگهای از کشورها خواست برای توسعه این فناوری همکاری کنند و اجازه ندهند یک کشور به تنهایی بر آینده هوش مصنوعی جهان مسلط شود؛ اظهاراتی که بسیاری آن را کنایهای مستقیم به ایالات متحده و تلاش واشنگتن برای محدود کردن دسترسی چین به فناوریهای پیشرفته ارزیابی کردند.
چین در این کنفرانس مجموعهای از فناوریهای پیشرفته، از مدلهای هوش مصنوعی گرفته تا رباتهای انساننما، را به نمایش گذاشت تا نشان دهد در حال نزدیک شدن به سطح توانمندیهای آمریکا در یکی از مهمترین فناوریهای قرن بیستویکم است. پکن و واشنگتن سالهاست وارد رقابتی گسترده برای برتری فناوری شدهاند و هر دو طرف، پیشرفتهای طرف مقابل را نه تنها دستاوردهای علمی، بلکه بخشی از تلاش برای محدود کردن نفوذ خود در آینده اقتصاد، امنیت و قدرت جهانی میدانند.
در شرایطی که مدلهای هوش مصنوعی چینی در بازارهای جهانی در حال گسترش هستند، پکن تلاش میکند خود را بهعنوان یکی از رهبران نظم جدید جهانی هوش مصنوعی معرفی کند؛ نظمی که علاوه بر توسعه فناوری، شامل تعیین استانداردها، قوانین و چارچوبهای حکمرانی این فناوری نیز خواهد بود. در مرکز این راهبرد، ائتلاف جدیدی قرار دارد که چین روز پنجشنبه از تشکیل آن خبر داد؛ نهادی با عنوان «سازمان همکاری هوش مصنوعی جهان» که با حضور نمایندگان ۲۹ کشور شکل گرفته و آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد نیز از جمله حاضران در مراسم آغاز آن بود.
هوش مصنوعی نباید نمایش یک کشور باشد
شی جینپینگ در سخنرانی خود در کنفرانس جهانی هوش مصنوعی در شانگهای، از کشورها خواست «فرصت تاریخی» ناشی از توسعه هوش مصنوعی متنباز را بپذیرند و همکاریهای بینالمللی در این زمینه را افزایش دهند. او تاکید کرد چین تلاش کرده است دسترسی عادلانهتر کشورهای در حال توسعه به ظرفیتهای هوش مصنوعی را تقویت کند تا جهان با «بیعدالتیهای تاریخی جدید» مواجه نشود. رئیسجمهور چین گفت پکن به همکاری با کشورهای آفریقا، آمریکای لاتین و آسیا برای توسعه ظرفیتهای هوش مصنوعی ادامه خواهد داد.
شی با بیان اینکه توسعه هوش مصنوعی نباید در اختیار یک کشور خاص باشد، اظهار کرد: «توسعه هوش مصنوعی نباید یک اجرای تکنفره توسط یک کشور باشد، بلکه باید یک سمفونی از همکاریهای بینالمللی باشد.» او همچنین هشدار داد کشورها نباید مفهوم امنیت ملی را در حوزه هوش مصنوعی بیش از اندازه گسترش دهند یا امنیت یک کشور را بر امنیت سایر کشورها ترجیح دهند؛ سخنانی که بهطور آشکار به سیاستهای محدودکننده آمریکا علیه فناوریهای چینی اشاره داشت.
سازمان همکاری هوش مصنوعی جهان چیست؟
«سازمان همکاری هوش مصنوعی جهان» یا «وایکو» بهطور رسمی در ۱۶ ژوئیه تشکیل شد؛ هرچند چین از سال گذشته تلاش برای ایجاد یک ائتلاف جهانی در حوزه هوش مصنوعی را آغاز کرده بود. هدف اعلامشده این سازمان، تقویت همکاریهای بینالمللی و کمک به تدوین مقررات مشترک درباره هوش مصنوعی است؛ قوانینی که به گفته پکن باید تضمین کند این فناوری در خدمت انسانها قرار گیرد و خطرات احتمالی آن کنترل شود.
مقر این سازمان در شانگهای قرار دارد و ۲۹ کشور بنیانگذار آن شامل شماری از کشورهای مهم جنوب جهانی هستند؛ کشورهایی مانند اندونزی، برزیل، مالزی، آفریقای جنوبی، سنگال، روسیه و پاکستان در میان اعضای اولیه قرار دارند. تحلیلگران معتقدند چین میتواند از این ائتلاف برای تاثیرگذاری بر نحوه تدوین سیاستهای جهانی هوش مصنوعی، بهویژه در نهادهایی مانند سازمان ملل متحد، استفاده کند. این اقدام همچنین بخشی از تلاش گستردهتر پکن برای ارائه خود بهعنوان نماینده کشورهای در حال توسعه در برابر سلطه فناوری غرب محسوب میشود.
چرا ائتلاف هوش مصنوعی چین اهمیت دارد؟
هوش مصنوعی یکی از ستونهای اصلی سیاست صنعتی چین در سالهای اخیر بوده است. پکن سرمایهگذاری گستردهای برای ایجاد یک زنجیره کامل داخلی انجام داده است؛ از تولید تراشه و توسعه زیرساختهای محاسباتی گرفته تا استفاده تجاری و عمومی از مدلهای هوش مصنوعی. این سیاست، چین و آمریکا را وارد جنگی موسوم به «جنگ تراشهها» کرده است؛ رقابتی که تنها درباره فناوری مصرفی نیست، بلکه به آینده قدرت نظامی، امنیت ملی و توان اقتصادی دو کشور مرتبط است. تراشههای پیشرفته، پایه اصلی توسعه سامانههای هوش مصنوعی و تجهیزات نظامی مدرن محسوب میشوند و هر دو کشور تلاش میکنند کنترل بیشتری بر زنجیره تامین این فناوری داشته باشند.
اگرچه چین همچنان در دسترسی به پیشرفتهترین نیمهرساناهای جهان از آمریکا عقبتر است، اما در برخی حوزهها مزیتهایی دارد. این کشور در تامین انرژی مورد نیاز مراکز عظیم داده که برای آموزش و اجرای مدلهای هوش مصنوعی ضروری هستند، توانمندی بالایی دارد. چین اکنون بیش از دو برابر آمریکا برق تولید میکند و انتظار میرود با سرمایهگذاری گسترده دولت در شبکه انرژی، این فاصله افزایش یابد. علاوه بر این، چین در تولید بسیاری از مواد معدنی کمیاب مورد نیاز برای ساخت تراشهها، جایگاه مسلطی در جهان دارد؛ موضوعی که به یکی از ابزارهای مهم ژئوپلیتیکی پکن تبدیل شده است.
جنگ تراشهها
واشنگتن در سالهای اخیر محدودیتهای گستردهای برای صادرات فناوریهای پیشرفته به چین اعمال کرده و دلیل این اقدام را نگرانیهای امنیتی اعلام کرده است. اما پکن این سیاستها را تلاش آمریکا برای جلوگیری از پیشرفت چین در حوزه هوش مصنوعی و فناوریهای راهبردی میداند. در ماه مه، وزارت بازرگانی آمریکا محدودیتهای صادراتی مربوط به ارسال تراشههای حساس به شرکتهای چینی یا شرکتهای وابسته به آنها را تمدید کرد. چین نیز در واکنش، صادرات برخی فناوریهای دومنظوره و مواد معدنی حیاتی به شرکتهای آمریکایی را محدود کرد. این درگیری نشان میدهد رقابت هوش مصنوعی میان دو قدرت بزرگ تنها یک مسابقه علمی یا اقتصادی نیست؛ بلکه بخشی از رقابت گستردهتر برای تعیین قواعد قدرت در قرن جدید است.
پکن به دنبال تعیین قوانین آینده هوش مصنوعی
کشورهای جهان تاکنون با چالش بزرگی برای هماهنگ کردن قوانین خود با سرعت رشد هوش مصنوعی مواجه بودهاند. نگرانیها درباره استفاده نظامی از هوش مصنوعی، نقش این فناوری در جنگها، تاثیر آن بر بازار کار، امنیت دادهها و امکان سوءاستفاده از سامانههای هوشمند، بحثهای گستردهای را درباره ضرورت ایجاد چارچوبهای نظارتی جهانی به وجود آورده است. اکنون ورود چین به این عرصه با برگزاری کنفرانس جهانی هوش مصنوعی و ایجاد «وایکو» میتواند به پکن نقش پررنگتری در شکلدهی به سیاستهای آینده هوش مصنوعی بدهد.
لی چیانگ، نخستوزیر چین، نخستین بار در ژوئیه ۲۰۲۵ طرح تشکیل سازمان همکاری هوش مصنوعی جهان را مطرح کرد. در آن زمان، برخی تحلیلگران معتقد بودند پکن در حال تغییر مسیر است؛ از صادرات زیرساختهای هوش مصنوعی چین به سمت ایجاد نهادهای جهانی و تدوین سیاستهایی که بازتابدهنده منافع این کشور باشد. کارشناسان میگویند چین از تجربه اینترنت درس گرفته است. پکن سالها نسبت به ساختار اینترنت جهانی که ریشههای آن به آمریکا بازمیگردد و بر مدلهای غیرمتمرکز استوار است، نگرانی داشته و تلاش کرده فضای دیجیتال داخلی خود را کنترل کند. اکنون چین تلاش میکند پیش از آنکه قواعد جهانی هوش مصنوعی تثبیت شود، در شکلدهی به این قواعد نقش اصلی را داشته باشد.
