جنگ در خاورمیانه و بنبست مذاکرات ایران و آمریکا، پیامدهای عمیق و گستردهای بر اقتصاد جهانی داشته است. در ژاپن، بازده اوراق قرضه به بالاترین سطح ۲۹ ساله رسیده و بانک مرکزی را مجبور به توقف سیاست پولی فوقانبساطی میکند. در آمریکا، تورم دوباره اوج گرفته و فدرال رزرو مجبور به افزایش مجدد نرخ بهره خواهد شد.
بازارهای مالی جهان روز دوشنبه شاهد دو رویداد تاریخی و به هم پیوسته بودند که ریشه در بحران ژئوپلیتیک خاورمیانه دارد. از یک سو، بازده اوراق قرضه ۱۰ ساله دولت ژاپن به بالاترین سطح خود در ۲۹ سال گذشته (نزدیک به ۲.۸ درصد) رسید. از سوی دیگر، شاخص دلار آمریکا (DXY) به قویترین سطح خود در شش هفته اخیر (بالای ۹۹.۳) صعود کرد. محرک اصلی این دو رویداد، تشدید تنشهای ایران و آمریکا، تداوم بسته بودن تنگه هرمز و هشدارهای تند ترامپ به ایران پس از سفر نافرجامش به چین است. این گزارش به تحلیل این دو رکورد و پیامدهای آنها برای اقتصاد جهانی میپردازد.
بازده اوراق قرضه ژاپن در ۲۹ سال اخیر بیسابقه شد
اوراق قرضه ۱۰ ساله دولت ژاپن (JGB) روز دوشنبه بازدهی حدود ۲.۸ درصدی را تجربه کرد که بالاترین سطح از سال ۱۹۹۷ (۲۹ سال پیش) تاکنون محسوب میشود. دلیل این افزایش بیسابقه، تشدید نگرانیها از «تورم وارداتی» در ژاپن است. ژاپن یکی از بزرگترین واردکنندگان نفت خام و گاز طبیعی جهان است. با بسته شدن تنگه هرمز و تداوم قیمت نفت بالای ۱۰۰ دلار (و در روزهای اخیر نزدیک به ۱۰۹ دلار)، هزینه واردات انرژی ژاپن به شدت افزایش یافته است. این افزایش هزینه، به تدریج به سایر کالاها و خدمات سرایت میکند و نرخ تورم را در ژاپن (که سالها در تله کاهش قیمت گرفتار بود) به سطوح بالایی میرساند. بر اساس دادههای اخیر، شاخص قیمت مصرفکننده (CPI) و شاخص قیمت تولیدکننده (PPI) ژاپن روند صعودی قابل توجهی داشته است.
کازویوکی ماسو، عضو هیئت مدیره بانک مرکزی ژاپن (BOJ)، هفته گذشته به صراحت اعلام کرد که «با توجه به ریسکهای تورمی فزاینده ناشی از جنگ، نرخهای بهره باید هرچه زودتر افزایش یابد.» این اظهارات، یک تغییر موضع مهم از سوی BOJ است که سالها سیاست «نرخ بهره منفی» و «کنترل منحنی بازده» را دنبال میکرد. کاهش شدید ارزش ین (واحد پول ژاپن) در برابر دلار نیز فشار بر BOJ را افزایش داده است، زیرا ین ضعیفتر، هزینه واردات انرژی و مواد اولیه را بیشتر میکند و تورم را تشدید مینماید. بنابراین، سرمایهگذاران در حال قیمتگذاری افزایش نرخ بهره توسط بانک مرکزی ژاپن در آینده نزدیک هستند. این افزایش نرخ بهره در ژاپن، یک «شوک بزرگ» به بازارهای مالی جهان است، زیرا پایان عصر «پول ارزان» در سومین اقتصاد بزرگ جهان را نشان میدهد.
شاخص دلار به قویترین سطح ۶ هفته اخیر رسید
همزمان، شاخص دلار آمریکا (DXY) که ارزش دلار را در برابر سبدی از ارزهای مهم (یورو، ین، پوند و…) میسنجد، به بالای سطح ۹۹.۳ صعود کرد و به قویترین سطح خود در شش هفته اخیر رسید. دلیل این افزایش، انتشار دادههای تورم آمریکا (CPI و PPI) در هفته گذشته بود که نشان داد «شوک قیمتی انرژی در حال سرایت به تورم گستردهتر در اقتصاد آمریکا است.» به عبارت دیگر، گرانی بنزین و سوخت، هزینه حمل و نقل را افزایش داده و این افزایش هزینه به تدریج به قیمت تمام شده سایر کالاها (مواد غذایی، پوشاک، لوازم خانگی و…) منتقل میشود.
در نتیجه، معاملهگران در بازارهای آتی، اکنون «احتمال کاهش نرخ بهره توسط فدرال رزرو در سال جاری را کاملاً منتفی دانسته و در عوض بر احتمال افزایش نرخ بهره تا پیش از پایان سال شرطبندی کردهاند.» این یک تغییر ۱۸۰ درجهای نسبت به پیشبینیهای ابتدای سال (که انتظار ۳ تا ۴ بار کاهش نرخ بهره را داشتند) است. دلار قویتر، برای کشورهای در حال توسعه (از جمله ایران) که بدهی دلاری دارند یا به واردات وابسته هستند، بسیار گرانتر و پرمخاطرهتر میشود. همچنین دلار قویتر، فشار بیشتری بر قیمت طلا و سایر کالاهای قیمتگذاری شده به دلار وارد میکند.
دور باطل جنگ و تورم
ترامپ پس از ترک چین (بدون دستیابی به پیشرفت قابل توجه در مذاکرات تجاری یا گامی برای بازگشایی تنگه هرمز)، به ایران هشدار داد که «هرچه سریعتر اقدام کند، در غیر این صورت با پیامدها روبرو خواهد شد.» این هشدار، فضای ژئوپلیتیک را ملتهبتر کرده و انتظارات تورمی را افزایش داده است. سرمایهگذاران اکنون در انتظار انتشار صورتجلسه آخرین نشست کمیته بازار باز فدرال (FOMC) و همچنین دادههای اولیه شاخص مدیران خرید (PMI) آمریکا هستند تا نشانههای بیشتری درباره چشمانداز سیاست پولی و فعالیت اقتصادی به دست آورند. انتظار میرود فدرال رزرو لحن خود را بسیار «شاهین» (انقباضی) حفظ کند و هرگونه صحبت از کاهش نرخ بهره را به تعویق بیندازد.
جمعبندی؛ جهان در آستانه یک انقباض پولی هماهنگ
خلاصه آنکه جنگ در خاورمیانه و بنبست مذاکرات ایران و آمریکا، پیامدهای عمیق و گستردهای بر اقتصاد جهانی داشته است. در ژاپن، بازده اوراق قرضه به بالاترین سطح ۲۹ ساله رسیده و بانک مرکزی را مجبور به توقف سیاست پولی فوقانبساطی میکند. در آمریکا، تورم دوباره اوج گرفته و فدرال رزرو مجبور به افزایش مجدد نرخ بهره خواهد شد. در اروپا نیز وضعیت مشابه است. جهان در آستانه یک «انقباض پولی هماهنگ» (همزمانی افزایش نرخ بهره توسط بانکهای مرکزی بزرگ) قرار دارد که میتواند به رکود اقتصادی عمیقتری منجر شود. برای سرمایهگذاران، این فضا به معنای «فشار فروش بر داراییهای ریسکی (سهام، رمزارزها)» و «فرار به سمت داراییهای امن (دلار، طلا، نقره و اوراق قرضه کوتاهمدت)» است. نوسانات شدید و غیرقابل پیشبینی در تمام بازارهای مالی (از سهام تا ارزهای دیجیتال) تا زمان مشخص شدن مسیر مذاکرات و سیاستهای پولی، ادامه خواهد یافت. سرمایهگذاران باید بسیار محتاط باشند.
