به گزارش سرمایه فردا، جی دی وی معاون رئیسجمهور آمریکا اعلام کرده که ترامپ نمیخواهد تجربه جنگ عراق تکرار شود. به همین دلیل ابتدا به مذاکره فکر می کند. همین مسئله باعث شد که مذاکره بین ایران و آمریکا با وجود شایعات و کارشکنی ها دوباره در مسلط عمان از سر گرفته شود.
در حالی که جهان در انتظار نشانههایی از کاهش تنش میان تهران و واشنگتن است، خبرها حاکی از آن است که دور جدید مذاکرات میان ایران و آمریکا قرار است فردا جمعه در عمان برگزار شود. تغییر محل مذاکره از ترکیه به عمان، توجه تحلیلگران سیاسی را به خود جلب کرده است. اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت خارجه ایران در آخرین ساعات سهشنبه شب تأیید کرد که مذاکرات با آمریکا طی چند روز آینده انجام میشود.
هرچند از ابتدا نام کشورهایی چون ترکیه و عمان بهعنوان گزینههای میزبانی مطرح بود اما تا همین اواخر مکان نهایی در هالهای از ابهام قرار داشت. همزمان کاخ سفید نیز اعلام کرد برنامه دیدار نماینده آمریکا با طرف ایرانی تغییری نکرده؛ آن هم در شرایطی که تنشهای میدانی از جمله سرنگونی یک پهپاد ایرانی توسط جنگنده آمریکایی، فضا را ملتهبتر کرده بود. در این میان، تحرکات دیپلماتیک تهران شدت گرفت.
عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران در تماسهایی جداگانه با همتایان خود در ترکیه، قطر و عمان از تلاشهای این کشورها برای کاهش تنش قدردانی کرد. گفتوگوی تلفنی وزیر خارجه ایران با سه همتای خارجی خود در حالی است که آمریکا و مقامهای جمهوری اسلامی قرار است روز جمعه با هم دیدار کنند. این تماسها درست در زمانی انجام شد که خبرها از انتقال محل نشست از استانبول به عمان حکایت داشت؛ انتقالی که به گفته منابع آگاه با موافقت واشنگتن همراه بوده است.
گزارش وبسایت آکسیوس ابعاد تازهای از این جابهجایی را روشن میکند. به گفته این منابع، ایران خواستار آن بوده که مذاکرات بهصورت دوجانبه و بدون حضور ناظران منطقهای برگزار شود و تمرکز گفتوگوها صرفا بر موضوع هستهای باشد. همین درخواست، یکی از دلایل اصلی کنار گذاشته شدن استانبول و انتخاب مسقط عنوان شده است؛ شهری که پیشتر نیز نقش واسطهای کمسروصدا اما مؤثر در پروندههای حساس منطقهای ایفا کرده است. در سوی دیگر، دونالد ترامپ با لحنی دوپهلو از ادامه مذاکرات سخن گفته است. رئیسجمهور آمریکا بدون اشاره به محل دقیق نشست، تأکید کرده که واشنگتن «هماکنون» درحال مذاکره با ایران است اما همزمان از باقی ماندن همه گزینهها روی میز گفته؛ از دیپلماسی تا فشار نظامی. موضعی که نشان میدهد گفتوگوها هرچند در جریان است اما در فضایی شکننده دنبال میشود.
کارشناسان و منابع نزدیک به مذاکرات چند دلیل احتمالی برای این تغییر محل برشمردهاند. نخست آنکه ایران مایل است مذاکرات محدود به مسائل هستهای باشد و از ورود موضوعات منطقهای و موشکی به گفتوگوها جلوگیری کند. دوم، تهران به دنبال کاهش فشار رسانهای و پیچیدگی مذاکرات چندجانبه است؛ چراکه حضور کشورهای متعدد، فضای رقابتی و رسانهای سنگینی ایجاد میکند که میتواند روند مذاکرات را تحت تأثیر قرار دهد.
سیدهادی برهانی، کارشناس ارشد مطالعات اسرائیل نیز معتقد است این تغییرات ممکن است به منافع ایران آسیب بزند، چراکه با این اقدام، مذاکرات و تصویر آن در رسانهها به مخاطره افتاده و شک و تردیدها در مورد پیشرفت آن افزایش یافته است. علاوه بر این، عمان اگرچه کشور دوست و نزدیک به ایران است اما از نظر وزن و نفوذ در منطقه قابل مقایسه با ترکیه نیست و روابط شخصی مقامات این کشور با مقامات آمریکایی نیز به اندازه ترکیه گسترده و مؤثر نیست.
برهانی میگوید: «حضور کشورهای اسلامی میتوانست کفه را به نفع ایران سنگینتر کند و اطمینان بیشتری به حصول توافق ایجاد کند. با این حال ایران با تمرکز بر مذاکرات دوجانبه و تغییر محل آن، عملاً این فرصت را محدود کرده است.» برخی تحلیلگران نیز نقش روسیه را در تغییر محل مذاکرات محتمل میدانند؛ به ویژه در موضوع انتقال مواد هستهای غنیشده، روسیه و ترکیه دو گزینه اصلی به شمار میآیند و مسکو ممکن است ترکیه را بهعنوان رقیب خود در این زمینه ببیند.
اما دیشب ناگهان پایگاه خبری آکسیوس مدعی شد مذاکرات میان ایران و آمریکا که قرار بود جمعه برگزار شود لغو شده است. آکسیوس به نقل از مقامات آمریکایی نوشت: واشنگتن به تهران اطلاع داده است که با درخواستهایش برای تغییر مکان و شکل مذاکرات روز جمعه موافقت نخواهد کرد.به ادعای آکسیوس مذاکرات هستهای بین ایالات متحده و ایران، به دلیل امتناع ایران از پرداختن به مسائل غیرهستهای لغو شد.
وزیر امور خارجه در ساعات پایانی دیشب در توئیتی از ادامه مذاکرات خبر داد و نوشت: مذاکرات هستهای با ایالات متحده روز جمعه حدود ساعت ۱۰ صبح در مسقط برگزار میشود.از برادران عمانی بابت فراهمکردن تمامی ترتیبات لازم سپاسگزارم.
سیدحسین موسویان، دیپلمات پیشین نیز معتقد است مذاکره مستقیم میان ایران و آمریکا میتواند سریعتر و مؤثرتر به توافق منجر شود. او پیشنهاد کرده است که این گفتوگوها به صورت نوبتی در تهران و واشنگتن برگزار شود تا نمایندگان آمریکایی با مقامات مختلف ایران و مسائل داخلی کشور بیشتر آشنا شوند. موسویان تأکید میکند که تلف کردن زمان به نفع هیچ یک از طرفها نیست و مذاکرات مستقیم شانس توافق آبرومندانه را افزایش میدهد.
کارشناسان دیگر نیز سطح انتظارات آمریکا از ایران را بالا میدانند و بر اهمیت بالای این نشست تأکید میکنند. سطح انتظارات واشنگتن فراتر از پرونده هستهای است و شامل کاهش برد موشکها و مسائل منطقهای نیز میشود. به همین دلیل، تحلیلگران بر این باورند که نشستن پشت میز مذاکره در این مرحله، تنها راه منطقی برای کاهش تنش و جلوگیری از تشدید بحران است.
ترکیه با وجود کنار رفتن از میزبانی همچنان بازیگری فعال در حاشیه این تحولات باقی مانده است. سفر چند روز پیش عراقچی به آنکارا و دیدار با اردوغان و هاکان فیدان، نشانهای از تلاش دو طرف برای حفظ کانالهای ارتباطی بود. کارشناسان معتقدند ترکیه بهدلیل جایگاه منطقهای و عضویت در ناتو، ظرفیت بالایی برای میانجیگری دارد اما حساسیتهای طرفین باعث شد اینبار عمان بهعنوان گزینه کمحاشیهتر انتخاب شود.
یکی از موضوعات مطرح شده در رسانهها، استقرار ناوگان هواپیمابر آمریکا در منطقه است. برخی گزارشها حضور ناوگان آمریکا را بیسابقه توصیف کردهاند اما سابقه حضور ناوهای هواپیمابر آمریکا در خلیج فارس و دریای سرخ نشان میدهد که این امر چندان جدید نیست. آمریکا از دههها پیش بهصورت دورهای ناوهای خود را در این منطقه مستقر کرده و حتی در جنگ خلیج فارس تا شش ناو همزمان حضور داشتند. هدف از این استقرار، اعمال فشار سیاسی و مدیریت بازدارندگی است و الزاماً نشانه آمادهباش برای جنگ گسترده نیست. از سوی دیگر ایران با شبکه نفوذ منطقهای، توان موشکی و ظرفیت پاسخ متقابل، این بازدارندگی را تقویت کرده است.
کارشناسان معتقدند تهدیدهای نظامی آمریکا بیشتر در چارچوب فشار سیاسی و مدیریت رفتار ایران قابل تفسیر است تا تصمیم برای درگیری مستقیم. در مجموع، تغییر محل مذاکرات از ترکیه به عمان و تبدیل آن به گفتوگوی دوجانبه، نشاندهنده تلاش ایران برای تمرکز بر پرونده هستهای و کاهش پیچیدگیهای منطقهای است اما در عین حال میتواند برخی فرصتهای دیپلماتیک را محدود کند. از سوی دیگر، آمریکا نیز با این تغییرات موافقت کرده و همچنان به دنبال کاهش تنش از طریق دیپلماسی است، در حالی که سطح انتظارات و فشارها بر ایران بالاست.
به هرحال موفقیت این مذاکرات نیازمند تعادل دقیق میان دیپلماسی، قدرت نظامی و استفاده هوشمندانه از روابط منطقهای است. به نظر میرسد این نشست در حالی که فرصتی برای بازگشت به مسیر دیپلماسی فراهم میکند، همزمان میتواند چالشهای جدی برای تهران و واشنگتن ایجاد کند و مسیر مذاکرات را به دقت و تدبیر نیازمند سازد.
در مجموع، انتقال مذاکرات از ترکیه به عمان را میتوان حاصل تلاقی چند عامل دانست: تلاش ایران برای کنترل دستورکار گفتوگوها، تمایل آمریکا به ادامه مسیر دیپلماسی بدون سر و صدای رسانهای و نقش سنتی عمان بهعنوان میانجی مورد اعتماد. با این حال سطح بالای انتظارات واشنگتن از تهران و ابهام درباره موضوعات فراتر از پرونده هستهای، نشان میدهد که مسقط اگرچه میزبان گفتوگوهاست اما تضمینی برای هموار بودن مسیر پیشرو وجود ندارد.
هنوز هیچ توافق نهایی شکل نگرفته است. گفتوگوها بر سر آتشبس، امنیت دریایی و کاهش تنش متمرکز است، اما مسئله دیگری بر همه مباحث سایه انداخته که بیاعتمادی تهران به واشنگتن است. بیاعتمادیای که از نگاه مقامهای ایرانی، حاصل دههها تنش، خروج آمریکا از برجام، تغییر مداوم سیاستهای واشنگتن و حمله به ایران در جریان مذاکرات است. اما جنگ اخیر معادلات منطقه را نیز تغییر داده است. حالا خبر رسیده که ایران تبادل پیام با آمریکا را در اعتراض به جنایات صهیونیستها متوقف میکند.
این اتفاق به دلیل حملات رژیم اسرائیل به لبنان و غزه صورت گرفته و ایران خواستار توقف کامل تمام عملیاتها در غزه و لبنان برای از سرگیری مذاکرات با آمریکا است. همچنین ایران به میانجی ها اعلام کرده است که آماده است تنگه هرمز و تنگه باب المندب را به طور کامل ببندد. کشورهای عربی خلیج فارس که زمانی بخش مهمی از راهبرد فشار علیه ایران محسوب میشدند، اکنون با نگرانی به آینده منطقه نگاه میکنند.
نگرانی از آسیبپذیری زیرساختهای انرژی، اختلال در تجارت و ناامن شدن تنگه هرمز باعث شده بسیاری از پایتختهای عربی بیش از گذشته به دنبال راهحلهای دیپلماتیک باشند. لذا مذاکرات ایران و آمریکا را که پیش از جنگ چهل روزه بهعنوان یک پرونده دوجانبه مورد توجه بود اکنون به عنوان پروندهای برای کشورهای منطقه و جهان مطرح است که آینده امنیت خلیج فارس، روابط کشورهای عربی با تهران و حتی جایگاه آمریکا در منطقه را تحت تاثیر قرار میدهد.
اگر قرار باشد یک عامل را به عنوان مهمترین مانع مذاکرات معرفی کنیم، آن عامل بیاعتمادی است. سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، به صراحت گفته است که ایران هیچ اعتمادی به آمریکا ندارد و همین مسئله بزرگترین مانع در مسیر دیپلماسی است. اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه نیز از سطحی فراتر سخن گفته و تاکید کرده است که دیگر بحث اعتماد مطرح نیست و تهران با سوءظن شدید به رفتار آمریکا نگاه میکند.
این بیاعتمادی فقط در نگاه وزیر امور خارجه و سخنگوی این وزارتخانه مربوط نمیشود و در میان بسیاری از ایرانیان این نگاه پررنگ است. بیاعتمادی به آمریکا نیز صرفا به گذشتههای دور مربوط نمیشود. از دید مقامهای ایرانی، خروج آمریکا از برجام نقطه عطفی بود که اعتبار تعهدات واشنگتن را زیر سوال برد. توافقی که با مشارکت قدرتهای جهانی و تایید شورای امنیت سازمان ملل شکل گرفت، اما ناگهان با تصمیم یک رئیسجمهور آمریکا کنار گذاشته شد.در ماههای اخیر نیز حملات نظامی در دوره مذاکرات، این ذهنیت را در تهران تقویت کرده که گفتوگو و فشار نظامی ممکن است همزمان دنبال شوند. به همین دلیل، مسئله تضمین در مذاکرات جدید اهمیت ویژهای پیدا کرده است.
یکی از محورهای ثابت مواضع ایران، ضرورت توازن میان تعهدات دو طرف است. تهران معتقد است که در بسیاری از مذاکرات گذشته از ایران امتیازهای مشخص و عملی مطالبه شده، اما در مقابل آمریکا تعهداتی ارائه کرده که امکان بازگشت از آنها وجود داشته است. در نتیجه موضوع بازگشتپذیر بودن تعهدات اهمیت یافته است. مقامهای ایرانی تاکید دارند که هرگونه امتیاز باید با تضمینهای عملی همراه باشد و صرف وعدههای سیاسی دیگر کفایت نمیکند. این مسئله اکنون به پرونده جنگ نیز سرایت کرده است. ایران اعلام کرده که آغاز هر روند سیاسی جدید باید با تضمین پایان قطعی درگیریها همراه باشد.
جنگ اخیر به جز تهران و واشنگتن، بسیاری از کشورهای جهان را نیز تحت تاثیر قرار داد. به خصوص کشورهای عربی خلیج فارس را که با نگرانی تحولات مربوط به مذاکرات ایران و آمریکا را دنبال کردند. جواد عبدالوهاب، نویسنده و تحلیلگر عراقی، معتقد است آمریکا برای حمله به ایران الزاماً نیازی به خاک کشورهای عربی ندارد، اما استفاده از پایگاههای منطقهای باعث میشود این کشورها به بخشی از معادله امنیتی واشنگتن تبدیل شوند. او هشدار میدهد که هر پایگاهی که در عملیات علیه ایران مورد استفاده قرار گیرد، میتواند به هدف پاسخ متقابل تبدیل شود. به همین دلیل، برخی کشورهای عربی با این نگرانی روبهرو هستند که از جایگاه متحد آمریکا به محل رویارویی قدرتها تبدیل شوند.
گزارش تازه مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی آمریکا نیز از تغییر فضای منطقه حکایت دارد. در این گزارش آمده است که کشورهای عربی خلیج فارس از توقف جنگ استقبال میکنند، اما همزمان با نگرانی به آینده نگاه دارند. دلیل نگرانیهایشان این است که زیرساختهای انرژی، تجارت دریایی و سرمایهگذاری خارجی در منطقه به شدت به ثبات وابسته است.
بسیاری از دولتهای عربی به این جمعبندی رسیدهاند که بازگشت جنگ میتواند خسارتهای سنگینی بر اقتصاد منطقه تحمیل کند. بر همین اساس، عربستان، امارات و قطر در هفتههای گذشته تلاش کردهاند آمریکا را به سمت راهحل سیاسی سوق دهند. یک مقام آگاه قطری جملهای را مطرح کرده که بازتاب گستردهای داشته است: «منطقه به این نتیجه رسیده که ایران ماندگار است.» همین برداشت باعث شده ایده گسترش همکاریهای اقتصادی میان ایران و کشورهای عربی بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرد. برخی تحلیلگران قطری از شکلگیری یک «پل طلایی» میان ایران و کشورهای خلیجفارس سخن میگویند. پلی که بر مبنای تجارت و منافع مشترک شکل بگیرد.
معاملات TAL برای مدیریت اثر بازار (Market Impact) درست شده است. یعنی فروشنده های بزرگ…
کیوساکی یک سرمایهگذار باهوش و یک نویسنده موفق است، اما پیشبینیهای او بیشتر شبیه «رویاپردازی»…
بانک اقتصاد نوین در شرایط اقتصادی پرتنش و با وجود جنگ و تحریم، عملکرد نسبتاً…
بورس فعلاً در یک ابرخوشبینی عجیب قرار گرفته که چشم و گوشمان به روی بسیاری…
خط سیر چهارساله سبد مخارج شهری نشان میدهد که جامعه، سلامت خود را فدای مسکن…
جریان ورودی ارز به کشور، جریان خروجی ارز برای واردات، و جریان ذخایر ارزی قابل…