فروپاشی محبوبیت اقتصادی ترامپ

رامتین لطیفی:

دونالد ترامپ صبح سه‌شنبه در حالی راهی پکن شد که پشت سرش آمریکایی را جا گذاشت که زیر فشار سنگین تورم، افزایش قیمت سوخت و بحران هزینه‌های زندگی در حال تقلاست. رئیس‌جمهوری که زمانی مهم‌ترین سرمایه سیاسی‌اش را «اقتصاد قدرتمند» معرفی می‌کرد، اکنون با بحرانی روبه‌رو شده که بسیاری آن را خطرناک‌ترین تهدید برای آینده سیاسی او می‌دانند. در واشنگتن، بازارهای مالی هنوز ظاهری آرام دارند و رشد اقتصادی روی کاغذ مثبت است؛

اما در خیابان‌های آمریکا، تصویر متفاوتی دیده می‌شود. قیمت بنزین دوباره جهش کرده، هزینه مواد غذایی و قبض برق بالا رفته، قدرت خرید خانوارها کاهش یافته و میلیون‌ها آمریکایی برای تأمین مخارج روزمره بیش از هر زمان دیگری به کارت‌های اعتباری و وام وابسته شده‌اند. همه اینها در شرایطی رخ می‌دهد که جنگ ایران، بازار جهانی انرژی را به لرزه درآورده و سایه رکود تورمی دوباره بر اقتصاد آمریکا سنگینی می‌کند.

سقوط بزرگ

برای دونالد ترامپ، اقتصاد فقط یک حوزه سیاسی نیست؛ ستون اصلی بازگشت او به قدرت است. او در انتخابات، دولت پیشین را مسئول تورم و بحران معیشتی معرفی کرد و وعده داد هزینه زندگی را کاهش دهد و رفاه را به طبقه متوسط بازگرداند. اما اکنون، همان بحرانی که به سقوط سیاسی رقیبش انجامید، گریبان خود او را گرفته است. نتایج یک نظرسنجی تازه شبکه سی‌ان‌ان نشان می‌دهد ۷۰ درصد آمریکایی‌ها از عملکرد ترامپ در حوزه اقتصاد ناراضی‌اند؛

عددی که حتی در دوران همه‌گیری کرونا نیز در دوره نخست ریاست‌جمهوری او هرگز به این سطح نرسیده بود. از آن مهم‌تر، ۷۷ درصد پاسخ‌دهندگان از جمله اکثریت جمهوری‌خواهان، معتقدند سیاست‌های ترامپ باعث افزایش هزینه زندگی در محل زندگی‌شان شده است. این آمارها برای رئیس‌جمهوری که همواره خود را «مرد اقتصاد» معرفی می‌کرد، زنگ خطری جدی محسوب می‌شود.

رئیس‌جمهوری که نگران نیست

با وجود افزایش نگرانی‌ها، ترامپ در ظاهر نشانی از اضطراب بروز نمی‌دهد. او همچنان معتقد است موج تازه تورم موقتی خواهد بود و با پایان جنگ ایران، قیمت انرژی سقوط خواهد کرد. ترامپ پیش از ترک واشنگتن و عزیمت به چین، در پاسخ به این پرسش که آیا فشار اقتصادی بر مردم آمریکا انگیزه‌ای برای توافق با ایران ایجاد کرده، گفت: «حتی ذره‌ای هم نه.» او افزود: «تنها چیزی که درباره ایران برایم اهمیت دارد این است که آن‌ها نباید سلاح هسته‌ای داشته باشند. من به وضعیت مالی آمریکایی‌ها فکر نمی‌کنم.» این اظهارات به‌سرعت به تیتر رسانه‌ها تبدیل شد و منتقدان ترامپ آن را نشانه فاصله گرفتن او از مشکلات واقعی جامعه دانستند؛ جامعه‌ای که اکنون بیش از هر زمان دیگری دغدغه قیمت بنزین، اجاره خانه و قبض‌های ماهانه را دارد.

جنگ ایران و شوک انرژی

یکی از اصلی‌ترین عوامل تشدید بحران اقتصادی اخیر، جنگ ایران و پیامدهای آن بر بازار جهانی نفت است. در ماه آوریل، نرخ تورم آمریکا به ۳.۸ درصد رسید؛ افزایشی که اقتصاددانان آن را به طور مستقیم با بحران انرژی ناشی از جنگ مرتبط می‌دانند. قیمت متوسط بنزین در آمریکا از مرز ۴.۵ دلار برای هر گالن عبور کرده و همین مسئله به‌سرعت به دیگر بخش‌های اقتصاد سرایت کرده است.

هزینه حمل‌ونقل، بلیت هواپیما، مواد غذایی، برق و کالاهای اساسی همگی در حال افزایش‌اند؛ روندی که به‌ویژه برای طبقات کم‌درآمد و خانواده‌های حاشیه‌نشین فشار سنگینی ایجاد کرده است. کارشناسان هشدار می‌دهند اگر تنش‌ها در خاورمیانه ادامه پیدا کند، اقتصاد آمریکا ممکن است وارد چرخه‌ای شود که در آن تورم بالا و رشد اقتصادی ضعیف به‌طور همزمان رخ دهند؛ وضعیتی که اقتصاددانان آن را «رکود تورمی» می‌نامند.

حقوق‌ها عقب ماندند

یکی از نگران‌کننده‌ترین بخش‌های گزارش تازه تورم، کاهش دوباره قدرت خرید آمریکایی‌هاست. داده‌های اقتصادی نشان می‌دهد برای نخستین بار در سه سال اخیر، سرعت افزایش قیمت‌ها از رشد دستمزدها بیشتر شده است؛ یعنی درآمد مردم دیگر پاسخگوی هزینه‌های واقعی زندگی نیست. از زمان همه‌گیری کرونا تاکنون، قیمت کالاهای مصرفی در آمریکا نزدیک به ۳۰ درصد افزایش یافته؛ ضربه‌ای سنگین که بسیاری از خانوارها هنوز نتوانسته‌اند از آن عبور کنند.

برای میلیون‌ها آمریکایی، این بحران فقط به معنای گران‌تر شدن کالاها نیست؛ بلکه به معنای کوچک‌تر شدن زندگی روزمره است. خانواده‌هایی که پیش‌تر توانایی سفر، خرید خانه یا پس‌انداز داشتند، اکنون ناچارند برای هزینه‌های اولیه برنامه‌ریزی اضطراری کنند. افزایش شدید استفاده از کارت‌های اعتباری و وام‌های مصرفی نیز یکی از مهم‌ترین علائم این بحران است.

میزان استقراض مصرف‌کنندگان در ماه مارس، بزرگ‌ترین جهش ماهانه از اواخر سال ۲۰۲۲ را ثبت کرده است. همزمان، نرخ پس‌انداز شخصی آمریکایی‌ها به ۳.۶ درصد سقوط کرده؛ پایین‌ترین سطح از سال ۲۰۲۲ تاکنون. این بدان معناست که خانواده‌های کم‌درآمد برای تأمین هزینه‌های اساسی، ناچار شده‌اند ذخایر مالی خود را مصرف کنند. اقتصاددانان هشدار می‌دهند ادامه این روند می‌تواند در ماه‌های آینده به موج تازه‌ای از ‌بدهی، ورشکستگی خانوارها و کاهش شدید مصرف منجر شود؛ اتفاقی که برای اقتصادی وابسته به مصرف داخلی، بسیار خطرناک است.