پنجشنبه ۹ بهمن ۱۴۰۴
با افزایش حضور نظامی آمریکا در خلیج فارس و بالا گرفتن گمانهزنیها درباره آینده صادرات نفت ایران، بازار جهانی نفت وارد مرحلهای شده که کوچکترین تنش میتواند موجی از نوسان و بیثباتی ایجاد کند. معاملهگران اکنون بیش از هر چیز چشم به تحولات ژئوپلیتیک دوختهاند.
به گزارش سرمایه فردا، بازار جهانی نفت در یکی از حساسترین مقاطع سالهای اخیر قرار گرفته است. جابهجایی سریع کانون تنشها از اوکراین و ونزوئلا به خلیج فارس، دوباره این بازار را در برابر شوکهای ژئوپلیتیک آسیبپذیر کرده است. هر جملهای از واشنگتن، هر تحرک نظامی در منطقه و هر نشانهای از اختلال در عرضه، میتواند قیمتها را در چند دقیقه جابهجا کند. در چنین فضایی، تحلیلگران معتقدند آینده بازار نفت نه فقط به عوامل اقتصادی، بلکه بیش از هر زمان دیگری به تصمیمات سیاسی و امنیتی گره خورده است.
تحولات جهانی هنوز از شوک محاصره دریایی ونزوئلا و بحران اوکراین بیرون نیامده، اما واشنگتن با سرعتی چشمگیر تمرکز خود را به خلیج فارس منتقل کرده است. ترامپ در جمع خبرنگاران با لحنی صریح اعلام کرد: «ایران را زیر نظر داریم. چندین کشتی جنگی به منطقه فرستادهایم. یک ناوگروه بزرگ رسیده است و باید ببینیم چه پیش میآید.» همین چند جمله کافی بود تا بازار نفت آماده شوم شود.
صبح جمعه، قیمت نفت برنت برای تحویل ماه مارس ۱.۸ درصد بالا رفت و به ۶۴ دلار رسید. نفت وستتگزاس اینترمدیت نیز با رشدی مشابه تا ۶۰ دلار معامله شد. این واکنش سریع نشان میدهد بازار تا چه اندازه نسبت به هر نشانهای از اختلال در عرضه حساس شده، حتی در شرایطی که همه از مازاد عرضه جهانی سخن میگویند. ترامپ همزمان بار دیگر هشدار داد که ایران نباید برنامه هستهای خود را از سر بگیرد؛ هشداری که پیشتر در داووس نیز تکرار کرده بود.
در چنین فضایی، تحلیلگران بهسرعت به سراغ سناریوهای پیشرو رفتهاند. آدیتیا ساراسوات، مدیر تحقیقات خاورمیانه و شمال آفریقا در ریستاد انرژی، سه مسیر احتمالی برای آینده صادرات نفت ایران ترسیم میکند: «ادامه وضع موجود و صادرات محدود، بازگشت به میز مذاکره که فعلاً دور از ذهن است و در نهایت سناریوی سوم که پرهزینه است و شامل درگیری نظامی میشود که میتواند صادرات ایران را بهطور کامل متوقف کند. ابزارهای سنتی تهران مانند تهدید به بستن تنگه هرمز یا اتکا به چین همچنان روی میز است، اما اینبار هر اشتباه محاسباتی میتواند پیامدی بسیار سنگین داشته باشد.»
تنگه هرمز همچنان نقطه حساس انرژی جهان است؛ مسدود شدن آن حتی برای مدت کوتاه هزینه حملونقل و بیمه را سر به فلک میبرد و زنجیره تأمین انرژی را مختل میکند. با این حال، در شرایط فعلی تنها تکیهگاه واقعی ایران، چین است که حدود ۹۰ درصد صادرات نفت ایران را جذب میکند. حتی محمولههایی که مقصدشان نامشخص ثبت میشود، در نهایت به بنادر چین میرسند. اما این مدل صادرات، هرچند در کوتاهمدت کارآمد است، روزبهروز شکنندهتر میشود.
در مقابل این نگرانیها، برخی تحلیلگران معتقدند بازار نفت امروز «ضدضربهتر» از گذشته شده است. دلیل اصلی این نگاه، مازاد عرضه جهانی و رشد تولید کشورهایی مانند آمریکا، برزیل و گویاناست که سهم قابلتوجهی از بازار را در اختیار گرفتهاند. به همین دلیل، حتی اگر صادرات ایران بهطور جدی مختل شود، سقف افزایش قیمت محدود خواهد بود. امین ناصر، مدیرعامل آرامکو عربستان، نیز در گفتوگویی با سیانبیسی تأکید کرده که «صنعت انرژی اکنون بسیار انعطافپذیرتر از گذشته است و بازار در سالهای اخیر بارها ثابت کرده که میتواند اختلالات را مدیریت کند.»
با این حال، بازار نفت امروز در میانه نبردی میان دو نیروی متضاد گرفتار شده است؛ از یکسو مازاد عرضه ساختاری، رشد تولید کشورهای غیر اوپک و ذخایر عظیم چین، و از سوی دیگر احتمال درگیری مستقیم آمریکا و ایران، و ریسک بسته شدن تنگه هرمز وجود دارد. استقرار ناوگان نظامی آمریکا فعلاً کفه ترازو را به سمت نگرانی و افزایش قیمت سنگینتر کرده است. اما پرسش اصلی اینجاست که آیا این تحرکات صرفاً بخشی از جنگ روانی واشنگتن است یا مقدمهای برای درگیریای که میتواند خاورمیانه را وارد مرحلهای تازه کند. معاملهگران فعلاً با احتیاط خرید میکنند، اما چشم از تحولات نظامی خلیج فارس برنمیدارند.
بررسی سناریوی اول: درگیری مستقیم ایران و آمریکا جهش شدید و فوری قیمت نفت رخ میدهد. درواقع اگر تنشها به مرحله درگیری نظامی مستقیم برسد، بازار جهانی نفت با یکی از بزرگترین شوکهای چند دهه اخیر روبهرو میشود. بر اساس برآورد سیتیبانک، تنها مختل شدن روزانه ۱.۱ میلیون بشکه از صادرات نفت ایران کافی است تا قیمت نفت حدود ۲۰ درصد بالا برود و در محدوده ۷۵ تا ۷۸ دلار قرار بگیرد. این فقط سناریوی اولیه است. اگر دامنه جنگ گستردهتر شود و صادرات ایران بهطور جدی محدود گردد، بازار با کمبود عرضه مواجه میشود و واکنش آن بسیار سریع خواهد بود.
تجربه جنگ ۱۲ روزه ایران و اسرائیل نشان داد که حتی یک درگیری کوتاهمدت هم میتواند قیمت برنت را از زیر ۷۰ دلار به بالای ۸۱ دلار برساند. چنین جهشهایی معمولاً دولت آمریکا را به سمت کاهش تنش سوق میدهد.
در این سناریو، بازار جهانی نفت بهطور طبیعی وارد فاز «ریسک بالا» میشود؛ معاملهگران خریدهای محافظهکارانه انجام میدهند، ذخایر استراتژیک اهمیت بیشتری پیدا میکند و کشورهای مصرفکننده بزرگ مانند چین و هند به دنبال تنوعبخشی سریعتر به منابع واردات خواهند رفت.
سناریوی دوم: محاصره نفتی ایران یا محدودیت در تنگه هرمز باعث شوک قیمتی بیسابقه میشود
اگر تنشها به مرحله محاصره نفتی یا محدودیت در تردد نفتکشها در تنگه هرمز برسد، بازار با وضعیتی کاملاً متفاوت روبهرو میشود. تنگه هرمز مسیر عبور حدود یکسوم نفت جهان است و هرگونه اختلال در آن، اثر فوری و سنگینی بر قیمتها دارد.
طبق برآوردها، بسته شدن تنگه هرمز میتواند قیمت نفت را به محدوده ۱۲۰ تا ۱۳۰ دلار برساند؛ سطحی که اقتصاد جهانی را وارد دورهای از فشار تورمی، رکود و بیثباتی میکند. این سناریو نهتنها ایران، بلکه کل بازار انرژی را تحت تأثیر قرار میدهد و حتی کشورهایی که از ایران نفت نمیخرند نیز با افزایش هزینهها مواجه خواهند شد.
در چنین وضعیتی، هر خبر کوچک از منطقه میتواند بازار را چند دلار جابهجا کند. آمریکا نیز با وجود آنکه احتمال اقدام نظامی را رد نکرده، میداند که چنین سناریویی هزینههای اقتصادی سنگینی برای خودش و متحدانش دارد. به همین دلیل، بازار در این سناریو بهشدت عصبی و واکنشپذیر خواهد بود.
سناریوی سوم: کاهش فشار آمریکا و آرامتر شدن فضای ژئوپولیتیک و بازگشت قیمتها به محدوده تعادلی است.
اگر تنشها فروکش کند و آمریکا از مواضع تهاجمی خود عقبنشینی کند، بازار نفت بهتدریج به سمت آرامش حرکت خواهد کرد. نمونه آن را همین هفته در بازار آسیا دیدیم؛ جایی که عقبنشینی ترامپ از تهدید تعرفهای درباره گرینلند، همراه با اختلالات محدود در عرضه قزاقستان و پیشبینی تقاضای قویتر برای سال ۲۰۲۶، باعث شد قیمتها کمی بالا بروند اما در محدودهای قابل کنترل باقی بمانند.
در این سناریو، تحلیلگران انتظار دارند قیمت نفت در محدوده ۶۰ دلار نوسان کند که نه برای تولیدکنندگان بحرانزا است و نه برای اقتصاد جهانی. گزارش آژانس بینالمللی انرژی نیز نشان میدهد که تقاضای جهانی در سالهای آینده رشد خواهد کرد و مازاد عرضه کمتر از برآوردهای قبلی است و این موضوع از قیمتها حمایت میکند اما جهشهای غیرعادی ایجاد نمیکند.
در چنین فضایی، بازار نفت بیشتر تحت تأثیر عوامل بنیادین مانند ذخایر آمریکا، تولید اوپک و روند تقاضای چین قرار میگیرد. دادههای اخیر موسسه امریکن پترولیوم نیز نشان میدهد ذخایر نفت خام و بنزین آمریکا افزایش یافته و این موضوع معمولاً مانع جهشهای شدید قیمتی میشود.
تمام حقوق برای پایگاه خبری سرمایه فردا محفوظ می باشد کپی برداری از مطالب با ذکر منبع بلامانع می باشد.
سرمایه فردا