مهدی الیاسی: در میانه دهه ۱۳۰۰ خورشیدی، ایران در حال پوستاندازی بود؛ پادشاهی تازهنفس، با رویای مدرنسازی و تبدیل کشوری سنتی به یک قدرت نوظهور، دست به اصلاحات اساسی زد. اما در این مسیر پر پیچوخم، رضاشاه به زودی دریافت که قدرتهای سنتی مانند بریتانیا و شوروی، نه تنها حامی توسعه ایران نیستند، بلکه اغلب مانع آن نیز میشوند. اینجا بود که چشمها به سوی آلمان چرخید؛ کشوری صنعتی، پیشرفته و – از همه مهمتر – بدون سابقه استعماری در ایران.
🔹 در کمتر از دو دهه، آلمان به یکی از مهمترین شرکای فنی و صنعتی ایران بدل شد و در شکلگیری زیرساختهای مدرن کشور، نقشی فراتر از یک پیمانکار صرف ایفا کرد. نگاهی به این همکاری تاریخی، گویای بخش مهمی از مسیر صنعتیشدن ایران در قرن بیستم است.
🔹 ایران در آستانه قرن بیستم، کشوری بود در چنگال منافع متضاد بریتانیا و روسیه. نفوذ گسترده این دو قدرت، توسعه داخلی را عملاً فلج کرده بود. بریتانیا بیشتر نگران منافع نفتی خود در جنوب بود، و روسها نیز به تجارت و نفوذ سیاسی در شمال ایران بسنده میکردند. هر دو قدرت، نه تنها علاقهای به انتقال فناوری یا دانش فنی نداشتند، بلکه حتی با هرگونه صنعتیشدن واقعی ایران مخالفت میکردند.
🔹 در چنین فضایی، آلمان – کشوری پیشرفته با صنایع مدرن اما بدون گذشته استعماری در ایران – برای رضاشاه به گزینهای جذاب تبدیل شد. آلمانیها نیز که پس از جنگ جهانی اول به دنبال بازارهای جدید و نفوذ در خاورمیانه بودند، از این فرصت استقبال کردند.
🔹 شاید مهمترین نماد این همکاری، پروژه عظیم راهآهن سراسری ایران باشد؛ خطی که شمال و جنوب کشور را بههم وصل کرد و در آن زمان شاهکار فنی محسوب میشد. شرکتهای آلمانی مانند Krupp و Siemens با طراحی، تأمین تجهیزات و اعزام مهندسان، نقش تعیینکنندهای در تحقق این پروژه داشتند. بسیاری از ایستگاههای راهآهن آن زمان، حاصل کار معماران و مهندسان آلمانی بودند.
🔹 در صنعت نیز آلمانیها حضوری پررنگ داشتند. کارخانه سیمان ری، اولین کارخانه سیمان ایران که در سال ۱۳۱۲ افتتاح شد، با فناوری و ماشینآلات آلمانی ساخته شد. کارخانه نساجی شاهی (قائمشهر امروزی)، کارخانههای قند در کرج و مرودشت، و حتی کارگاههای ساخت اسلحه در تهران، همه و همه با مشاوره یا اجرای آلمانیها راهاندازی شدند.
ورود آلمانیها محدود به صنایع سنگین نبود. شرکت زیمنس در توسعه سیستمهای برقرسانی، مخابرات و حتی راهاندازی ایستگاه رادیو تهران نقش داشت. نخستین شبکههای تلفن شهری و بینشهری مدرن، با همکاری آلمانها پایهگذاری شد.
در حوزه آموزش، دولت رضاشاه شماری از نخبگان ایرانی را به آلمان فرستاد تا در رشتههای مهندسی، پزشکی و فناوریهای نوین آموزش ببینند. همچنین هنرستانها و مدارس فنی داخلی با الگوبرداری از نظام آموزشی آلمان تأسیس شدند.
اگرچه با اشغال ایران در شهریور ۲۰، مسیر همکاری ایران و آلمان دچار وقفه شد، اما میراث آن دوره هنوز در جایجای ایران قابل مشاهده است: از خطوط راهآهن و کارخانههای قدیمی گرفته تا سبک معماری ایستگاهها، مدارس و بیمارستانها.
بیش از آنکه فقط فناوری وارد کشور شده باشد، نگرش توسعهمحور و فنی آلمانها به ایران منتقل شد؛ نگرشی که رضاشاه، با تمام چالشها، آن را بهعنوان لازمه ساختن “ایران نوین” درک کرده بود.
«کهکشان سوپر ماریو» با صحنههای خیرهکننده، موسیقی استادانه و شخصیتهای محبوب، تجربهای پرانرژی برای همه…
الگوی سنتی مردانگی در حال تغییر است و مردان امروز با بیان احساسات، همدلی و…
فعالان محیط زیست میگویند کارچاقکنها برای نجات جنگلتراشان و قاچاقچیان چوب، استشهادیه جمع میکنند.
چرا متولیان برگزاری نمایشگاه مجازی کتاب شش روز مانده به افتتاحیه روزه سکوت گرفتهاند؟
قطعی اینترنت و اختلال در حملونقل، فروش و زنجیره تأمین بسیاری از کسبوکارها را متوقف…
وزارت دفاع آمریکا در اقدامی کمسابقه، نخستین بسته از اسناد محرمانه مربوط به مشاهده «اشیای…