گزارشهای تازه نشان میدهد سهم کاربران آیفون در ترافیک اینترنت ایران به شکل ناگهانی افزایش یافته است و این مقدمه بازگشت به شرایط عادی است.
به گزارش سرمایه فردا، کشور این روزها در شرایطی به سر میبرد که شکاف طبقاتی، از خیابانها و متراژ خانهها عبور کرده و به اعماق کدهای اینترنتی نفوذ کرده است. بیش از ۱۰۰ روز از آغاز محدودیتهای شدید و اختلالات گسترده در شبکه اینترنت کشور میگذرد؛ روزهایی که برای اکثر مردم با قطعی، کندی و جستوجوی بیپایان برای یک فیلترشکن پایدار سپری شده است. اما در همین هیاهو، راهکاری به نام «اینترنت پرو» متولد شد؛ پدیدهای که قرار بود گرهگشای کسبوکارها باشد، اما حالا به نماد بارز یک «آپارتاید دیجیتال» تبدیل شده است. تازهترین آمارهای بینالمللی نشان میدهند که این طرح نهتنها مشکل را حل نکرده، بلکه باعث شده دسترسی به جهان آزاد، به یک امتیاز مخصوص برای ثروتمندان و دارندگان گوشیهای گرانقیمت تبدیل شود.
انتشار تازهترین گزارشهای پایگاه بینالمللی «Statcounter» درباره سهم سیستمهای عامل در ایران، موجی از حیرت و تحلیل را به راه انداخته است. بر اساس این نمودارها، در بازه زمانی بهمن ۱۴۰۴ تا فروردین ۱۴۰۵، سهم ترافیک گوشیهای آیفون به شکل ناگهانی و بیسابقهای جهش کرده و از حدود ۱۳ درصد به مرز ۳۰ درصد رسیده است. این یعنی در حالی که کل ترافیک اینترنت کشور با افت مواجه بوده، سهم کاربران آیفون بیش از دو برابر شده است. در مقابل، سهم کاربران اندروید که بدنه اصلی و پرجمعیت جامعه را تشکیل میدهند، با سقوطی خیرهکننده روبهرو شده است.
این جهش عمودی روی نمودار، نشاندهنده یک اتفاق اجتماعی بزرگ است. واقعیت این نیست که مردم ناگهان آیفون خریدهاند، بلکه واقعیت این است که گوشیهای آیفون که عموماً در دست طبقات مرفه جامعه هستند، تنها ابزارهایی بودهاند که توانستهاند با تکیه بر «اینترنت پرو» و ابزارهای فنی خاص، خود را در آمارهای جهانی «مرئی» نگه دارند. در واقع اینترنت پرو باعث شده ترافیک ثروتمندان روی نمودار عیان و آشکار شود. در حالی که قشر کمدرآمد به دلیل محدودیتهای مالی، به پشت مرزهای مجازی و آیپیهای خارجی رانده شدهاند.
کلید اصلی حل این معما در ماهیت تجاری و طبقاتی شده «اینترنت پرو» نهفته است. وقتی بستههای اینترنت پرو با قیمتهای نجومی (مانند بستههای ۵۰ گیگابایتی به قیمت ۲ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان) عرضه میشوند، تکلیف روشن است. این بستهها به کاربر اجازه میدهند بدون نیاز به فیلترشکن و مستقیماً با آیپی ایران به پلتفرمهای بینالمللی دسترسی داشته باشند. قشر مرفه که توان پرداخت چنین مبالغی را دارد، اینترنت پرو را میخرد و چون با آیپی واقعی ایران فعالیت میکند، سیستمهای آماری جهان ۱۰۰ درصد ترافیک آنها را به عنوان ترافیک واقعی داخل ایران ثبت میکنند.
اما قشر عادی جامعه که عمدتاً از گوشیهای اندرویدی استفاده میکنند، برای عبور از سد فیلترینگ مجبورند به فیلترشکنهای رایگان یا ارزانقیمت متکی شوند. این فیلترشکنها آیپی کاربر را به کشورهای دیگر تغییر میدهند و در نتیجه، این کاربران حتی اگر در حال فعالیت باشند، ترافیکشان از آمار ایران حذف میشود. این یعنی ما با یک «پاکسازی طبقاتی دیجیتال» روبهرو هستیم که در آن فقط صدای کسانی شنیده میشود که پول بیشتری در حساب بانکی خود دارند.
یک نکته فنی بسیار مهم در این میان وجود دارد که به ساختار خود سیستمهای عامل برمیگردد. کاربران آیفون در ایران به دلیل محدودیتهای سختگیرانه اپاستور، سالهاست که کمتر از فیلترشکنهای رایگان عمومی استفاده میکنند. آنها معمولاً از برنامههای مدیریت کانفیگ اختصاصی استفاده میکنند که سیستمی به نام «تفکیک ترافیک» دارند. این برنامهها به طور هوشمند آیپی ایران کاربر را برای سایتهای داخلی حفظ میکنند و فیلترشکن را فقط برای سایتهای مسدود شده فعال میکنند.
این پایداری ابزارها در آیفون باعث شده ترافیک وب این کاربران کمتر از کاربران اندرویدی که به فیلترشکنهای ناپایدار و فایلهای مخرب متکی هستند، دچار ناپدیدشدگی آماری شود. از سوی دیگر موج سرکوب فیلترشکنهای ارزانقیمت در اواخر سال ۱۴۰۴، بیشترین ضربه را به کاربران اندروید زد. با از کار افتادن این ابزارها، بخش بزرگی از کاربران عادی یا وبگردی را رها کردند و یا به کلی از آمارهای آشکار اینترنت ایران حذف شدند.این وضعیت نهتنها یک مشکل آماری بلکه یک بحران جدی برای اکوسیستم کسبوکارهای کشور است. رضا الفتنسب، رئیس اتحادیه کسبوکارهای مجازی، در این باره معتقد است که چندسطحی کردن اینترنت عملاً به معنای چندسطحی کردن فرصتهای اقتصادی و اجتماعی است. او میگوید: «قرار نبود اینترنت پرو به یک کالای پولی و طبقاتی تبدیل شود. ایده اولیه این بود که در زمان بحران، کسبوکارهای ضروری قطع نشوند. اما حالا این طرح دسترسی به اینترنت بینالملل را از یک حق عمومی به یک امتیاز خاص تبدیل کرده است.»
به باور الفتنسب، این نابرابری در دسترسی، رقابت را در اکوسیستم دیجیتال از بین میبرد. استارتاپها، فریلنسرها، تولیدکنندگان محتوا و فروشندگان خرد که در پلتفرمهایی مثل اینستاگرام فعالیت میکنند، هیچ دسترسی خاصی به اینترنت پرو ندارند و عملاً در موقعیت ضعیفتری نسبت به بازیگران بزرگ و نورچشمیها قرار میگیرند. این یعنی هزینه فعالیت برای کسبوکارهای کوچک به شدت بالا رفته و انگیزه سرمایهگذاری در این حوزه به دلیل غیرقابلپیشبینی بودن شرایط، تقریباً به صفر رسیده است.
اینترنت پرو در واقع سند تجاریسازی آزادی دسترسی به اطلاعات است. وقتی یک جوان در خانههای اشتراکی جنوب شهر یا انباریهای میدان قزوین، حتی توان خرید یک بسته اینترنت معمولی را ندارد، چطور میتواند با کسی که اینترنت پرو بدون فیلتر دارد رقابت کند؟ این شکاف دیجیتال به زودی به شکافهای بزرگتر اجتماعی و آموزشی منجر خواهد شد. ما در حال ساختن نسلی هستیم که بخش بزرگی از آن به دلیل فقر، از قطار پیشرفت و دانش جهانی پیاده شده است.
اینترنت طبقاتی یعنی بازآفرینی یک نظم نوین که در آن فرصتهای اقتصادی فقط برای کسانی فراهم است که مجوزهای خاص یا ثروت کلان دارند. این روند نهتنها باعث تضعیف کسبوکارهای کوچک میشود بلکه شکافی عمیق میان جامعه و حاکمیت ایجاد میکند.
تمام حقوق برای پایگاه خبری سرمایه فردا محفوظ می باشد کپی برداری از مطالب با ذکر منبع بلامانع می باشد.
سرمایه فردا