یکشنبه ۲۷ اردیبهشت ۱۴۰۵
بورس تهران در حال حاضر سهم مهمی در اقتصاد پیدا کرده، این بورس نخستین روز کاری خود را با معامله تعداد ۲ هزار و ۱۹۲ سهم بانک توسعه صنعتی و معدنی ایران آغاز کرد.
حمیدرضا محمدی: درست شصت سال پیش در چنین روزی «قانون تأسیس بورس اوراق بهادار» مشتمل بر ۳۳ ماده به تصویب نمایندگان مجلس بیستویکم شورای ملی رسید. فکر تأسیس آن البته درست نود سال پیش کلید خورد و مقدمات مطالعاتی آن به یک کارشناس مالی بلژیکی به نام «ران لوترفِلد» گذاشته شد اما در پی وقوع جنگ جهانی دوم، کار تا پس از کودتای ۲۸ مرداد به تعویق افتاد.
در سال ۱۳۳۳ مأموریت تشکیل این نهاد به اتاق بازرگانی و صنایع و معادن، بانک مرکزی و وزارت بازرگانی محول و هشت سال بعد، کمیسیونی در وزارت بازرگانی و با حضور نمایندگان وزارت دارایی، وزارت بازرگانی و بانک توسعه صنعتی و معدنی ایران تشکیل و موافقتنامه اولیه تأسیس بورس سهام تنظیم تا بالأخره قانون آن در ۲۷ اردیبهشت ۱۳۴۵ نهایی شد. ارکان آن را «شورای بورس، هیئت پذیرش اوراق بهادار، سازمان کارگزاران بورس و هیئت داوری بورس» لحاظ کردند. «شورای بورس» که ریاست آن «به عهده رئیس کل بانک مرکزی ایران و در غیاب او به عهده قائممقام رئیس بانک مرکزی» است،
متشکل از «دادستان کل کشور یا معاون او، رئیس کل بانک مرکزی ایران یا قائممقام او، معاون وزارت اقتصاد، خزانهدار کل، رئیس کانون بانکها یا نماینده او، رئیس اتاق صنایع و معادن ایران یا نماینده او، رئیس اتاق بازرگانی تهران یا نماینده او، رئیس هیئتمدیره بورس، سه نفر شخصیت مالی و اقتصادی به پیشنهاد وزراء دارایی و اقتصاد و تصویب هیئت وزیران برای مدت سه سال با امکان تجدید انتخاب آنان» تعیین شد. همچنین «سازمان کارگزاران بورس بهوسیله هیئتمدیرهای به نام هیئتمدیره بورس اداره میشود» که وظایف هفت گانهاش، «اداره امور بورس، نمایندگی سازمان کارگزاران بورس در کلیه مراجع، رسیدگی به درخواست متقاضیان و کارگزاری و صدور اجازه و اعلام نام کارگزاران شاغل
تنظیم و اعلان فهرست نرخهای اوراق بهادار بلافاصله پس از هر جلسه، نظارت بر حسن انجام تعهدات کارگزاران بورس نسبت به یکدیگر و اشخاص ثالث، رفع اختلافات حرفهای کارگزاران در بورس و رسیدگی و اتخاذ تصمیم نسبت به تخلفات آنان از مقررات بورس، تأمین انتظامات بورس و اخذ تصمیمات انضباطی نسبت به کارگزاران و کارکنان بورس و سایر کسانی که در بورس رفتوآمد میکنند» است. نخستین نشست مجمع عمومی سازمان کارگزاران بورس اوراق بهادار تهران، بلافاصله پس از انتخاب در روز سیویکم خرداد ۱۳۴۶ با حضور نمایندگان ۱۲ بانک عضو در محل بانک توسعه صنعتی و معدنی ایران تشکیل شد تا با اجماع حاضران، اعضای منتخب هیئتمدیره و رئیس و نایبرئیس هیئتمدیره سازمان کارگزاران مشخص شوند. نشست دوم در ششم شهریور برگزار شد و فریدون مهدوی بهعنوان نخستین دبیرکل بورس انتخاب شد و سازمان کارگزاران بورس اوراق بهادار در بیستوپنجم مهر با سرمایه یک میلیون و دویست هزار ریال به شماره ۹۰۷ به ثبت رسید.
بورس اوراق بهادار تهران درحالیکه نرخ تورم ۰.۸ درصد، رشد اقتصادی ۹.۳ درصد و نرخ بهره بانکی برای سپردهها ۶ درصد بود، اگرچه در اوایل آبان با حضور امیرعباس هویدا، نخستوزیر وقت افتتاح شد ولی سرانجام از صبح یکشنبه، پانزدهم بهمن ۱۳۴۶ و «پس از ۵ سال مطالعه و بررسی درباره کیفیت فروش سهام در مقایسه با کشورهای همسایه عملاً کار خود را با فروش سهام بانک توسعه صنعتی و معدنی آغاز کرد.» به گزارش روزنامه اطلاعات، «چون در مراحل اولیه تشکیل بورس حجم معاملات خیلی کم خواهد بود» بنا شد تا «بورس سهام هفتهای یک روز و آن هم از ساعت ۱۱ الی ۱۲ روزهای یکشنبه» دایر باشد و «تالار معاملات بورس» در «محل سابق بانک کارگشائی [در ضلع غربی محوطه ساختمان قدیم بانک مرکزی] واقع در خیابان فردوسی» در نظر گرفته شد.
بورس تهران نخستین روز کاری خود را با معامله تعداد ۲ هزار و ۱۹۲ سهم بانک توسعه صنعتی و معدنی ایران آغاز کرد. این جلسه معاملاتی با حضور فریدون مهدوی، دبیرکل وقت و کارگزاران بورس در سالن بانک کارگشایی به رسمیت رسید. سالن معاملات که توسط مانعی (زنجیر) به دو قسمت تقسیم شده بود به سرمایهگذاران و علاقهمندان به سرمایهگذاری در بورس فرصت میداد تا عملیات معامله سهام که کمی آنسوتر روی میز معاملات کارگزاران انجام میگرفت را نظارهگر باشند.
دو میز معاملاتی در این مکان برای انجام معاملات سهام تعبیه شده بود. دبیرکل در طول جلسه معاملاتی در کنار کارگزاران مینشست و رسمیت جلسه و نهایی شدن معاملات را با نواختن چکش مخصوص معاملات اعلام میکرد. سهام بانک توسعه صنعتی و معدنی ایران پس از تجربه افزایش نرخهای ۷ و ۸ درصدی با ۹ درصد افزایش نسبت به بهای اسمی و در قیمت نهایی ۱.۰۹۰ ریال معامله شد. ثبت تغییرات قیمت بر روی تختهسیاهی که در گوشه سالن معاملات قرار داشت انجام میشد.
در اسفندماه همان سال، سهام شرکت سهامی نفت پارس نیز در بورس پذیرفته شد و مورد معامله قرار گرفت؛ اما پذیرش بانک ایرانیان بهدلیل وجود پارهای اشکالات در اساسنامه شرکت، منوط به رفع اشکالات شد. حجم معاملات صورتگرفته روی دو سهم پذیرفتهشده در آن سال مبلغ ۱۵ میلیون و ۵۰۰ هزار ریال بود. اسامی کارگزاران بورس اوراق بهادار و نمایندگان آنها در سال ۱۳۴۶ از این قرار بود: بانک اعتبارات ایران، منصور فرود و قاسم رفوگران؛ بانک اعتبارات صنعتی، پرویز شرق؛ بانک ایران و انگلیس، قاسم قزوینیان؛ بانک ایران و خاورمیانه، محمدحسین وکیلی؛ بانک ایرانیان
محمد افرند؛ بانک بازرگانی ایران، محمد شعراوی؛ بانک بینالمللی ایران و ژاپن، فرامرز خسروشاهی و محسن صدوقی؛ بانک تجارت خارجی ایران، نصرتالله انوشیروانی؛ بانک تجارتی ایران و هلند، حسن مصریان؛ بانک توسعه صنعتی و معدنی ایران، منصور مهدوی؛ بانک تهران، باقرشاک آقاجانیان؛ بانک سپه، عباس محمودی؛ و بانک ملی ایران، هوشنگ قدس. بهدنبال تصویب قانون معافیتهای مالیاتی برای شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار در سال ۱۳۵۴ طی ۱۱ سال فعالیت بورس تا پیش از انقلاب، تعداد شرکتها و بانکها و شرکتهای بیمه پذیرفتهشده از ۶ بنگاه اقتصادی با ۲.۶ میلیارد ریال سرمایه در سال ۱۳۴۶ به ۱۰۵ بنگاه با بیش از ۲۳۰ میلیارد ریال در سال ۱۳۵۷ افزایش یافت.
همچنین ارزش مبادلات در بورس از ۱۵ میلیون ریال در سال ۱۳۴۶ به بیش از ۳۴ میلیارد ریال طی سال ۱۳۵۷ افزایش یافت اما پس از انقلاب و در پی تصویب لایحه قانون اداره امور بانکها در ۱۷ خرداد ۱۳۵۸ توسط شورای انقلاب، ۶ بانک تجاری و ۳بانک تخصصی و نیز شرکتهای بیمه نیز در یکدیگر ادغام شده و به مالکیت دولتی درآمدند. قانون حفاظت و توسعه صنایع ایران نیز که در تیر ۱۳۵۸ به تصویب رسید، باعث شد تعداد زیادی از بنگاههای اقتصادی پذیرفتهشده در بورس از آن خارج شوند، بهطوریکه تعداد آنها به ۵۶ شرکت در پایان سال ۱۳۶۷ کاهش یافت و به این ترتیب بورس تهران دورانی از فترت را گذراند اما پس از جنگ پایان تحمیلی دورهای تازه را آغاز کرد و بهویژه با افتتاح «سایت کامپیوتری» آن در چهارم خرداد ۱۳۷۳ با حضور اکبر هاشمی رفسنجانی، رئیسجمهور وقت شکوفایی شد.
تمام حقوق برای پایگاه خبری سرمایه فردا محفوظ می باشد کپی برداری از مطالب با ذکر منبع بلامانع می باشد.
سرمایه فردا