چهارشنبه ۲۳ اردیبهشت ۱۴۰۵
رقابت فناوری میان آمریکا و چین به اوج رسیده و مسئله تایوان همچنان یکی از خطرناکترین خطوط گسل جهان باقی ماندهاست.
به گزارش سرمایه فردا، در جهانی که رقابت میان واشنگتن و پکن به مهمترین محور سیاست بینالملل تبدیل شده، رابطه شخصی میان دونالد ترامپ و شی جینپینگ همواره نقشی فراتر از تشریفات دیپلماتیک داشته است. دو رهبر، از نخستین دیدارشان در سال ۲۰۱۷ تا نشست تازه در چین، بارها در بزنگاههایی حساس روبهروی یکدیگر نشستهاند؛ لحظاتی که گاه امید به توافق را زنده کرده و گاه جهان را به آستانه یک جنگ اقتصادی تمامعیار رسانده است.
اکنون، در شرایطی که خاورمیانه در التهاب جنگ علیه ایران میسوزد، رقابت فناوری میان آمریکا و چین به اوج رسیده و مسئله تایوان همچنان یکی از خطرناکترین خطوط گسل جهان باقی مانده، سفر جدید ترامپ به چین اهمیت تاریخی پیدا کرده است. این نخستین سفر یک رئیسجمهور آمریکا به چین از سال ۲۰۱۷ محسوب میشود و هفتمین ملاقات مستقیم ترامپ و شی خواهد بود؛ دیداری که بسیاری آن را تلاشی برای مدیریت خطرناکترین رقابت ژئوپلیتیکی قرن بیستویکم میدانند.
اولین دیدار ترامپ و شی در ششم آوریل ۲۰۱۷ و در اقامتگاه خصوصی ترامپ، مارالاگو، در ایالت فلوریدا برگزار شد؛ زمانی که تنها چند ماه از ورود ترامپ به کاخ سفید میگذشت. این دیدار در حالی انجام شد که ترامپ در جریان کارزار انتخاباتی خود بارها چین را به «غارت اقتصاد آمریکا» متهم کرده و وعده داده بود توازن تجاری میان دو کشور را به زور تغییر دهد.
تنشها پیش از دیدار نیز بالا گرفته بود. ترامپ با پذیرفتن تماس تلفنی تبریک از سوی سای اینگ ون، سنتی دیپلماتیک را که از سال ۱۹۷۹ میان واشنگتن و تایپه برقرار بود، شکست و خشم پکن را برانگیخت.
چین، تایوان را بخشی جداییناپذیر از خاک خود میداند و هرگونه تماس رسمی مقامهای آمریکایی با رهبران تایوان را دخالت در امور داخلی خود تلقی میکند. با این حال، فضای دیدار در مارالاگو برخلاف انتظار، دوستانه توصیف شد. ترامپ پس از گفتوگوها از «پیشرفت عظیم» در روابط دو کشور سخن گفت و حتی کوشید نوعی رابطه شخصی با شی ایجاد کند. اما این فضای مثبت خیلی زود تحتالشعاع تصمیم ناگهانی ترامپ برای حمله موشکی به سوریه قرار گرفت؛ حملهای که در همان زمان حضور شی در آمریکا و علیه دولت بشار اسد، متحد پکن، انجام شد. همان شب، ترامپ هنگام صرف دسر معروف شکلاتی مارالاگو به شی اطلاع داد که موشکهای آمریکایی به سوی سوریه شلیک شدهاند؛ صحنهای که بعدها به یکی از نمادینترین لحظات آغاز دوران جدید رقابت آمریکا و چین تبدیل شد.
سه ماه بعد، دو رهبر بار دیگر در حاشیه اجلاس گروه ۲۰ در هامبورگ آلمان دیدار کردند. محور اصلی مذاکرات، برنامه هستهای کره شمالی و روابط اقتصادی دوجانبه بود. واشنگتن از پکن میخواست فشار بیشتری بر پیونگیانگ وارد کند و چین نیز نگران افزایش حضور نظامی آمریکا در شرق آسیا بود. اما پشت لبخندهای دیپلماتیک، نشانههای جنگی بزرگتر در حال شکلگیری بود.
تنها یک ماه پس از نشست هامبورگ، دولت ترامپ تحقیقات رسمی درباره سرقت مالکیت معنوی آمریکا توسط چین را آغاز کرد؛ اقدامی که با استناد به «بند ۳۰۱ قانون تجارت ۱۹۷۴» انجام شد و عملاً شالوده جنگ تعرفهای میان دو اقتصاد بزرگ جهان را بنا گذاشت. این آغاز دورهای بود که طی آن، واشنگتن میلیاردها دلار تعرفه بر کالاهای چینی اعمال کرد و پکن نیز با اقدامات تلافیجویانه پاسخ داد. بسیاری از تحلیلگران، این لحظه را پایان رسمی دوران خوشبینی آمریکا نسبت به ادغام چین در نظم اقتصادی جهانی میدانند.
در نوامبر ۲۰۱۷، ترامپ به همراه گروهی از مدیران ارشد اقتصادی و صاحبان صنایع آمریکایی راهی چین شد؛ سفری سهروزه که پکن برای آن تشریفاتی کمسابقه تدارک دیده بود. شی جینپینگ تلاش کرد با نمایش تاریخ، فرهنگ و قدرت چین، ترامپ را تحت تأثیر قرار دهد. برنامه سفر شامل بازدید از شهر ممنوعه، موزه کاخ سلطنتی، تماشای اپرای سنتی پکن و ضیافت رسمی در تالار بزرگ خلق بود.
رسانههای دولتی چین این سفر را «استقبال در سطح امپراتوری» توصیف کردند. ترامپ پس از پایان سفر از توافقهایی به ارزش ۲۵۰ میلیارد دلار سخن گفت؛ قراردادهایی در حوزه انرژی، کشاورزی و فناوری. هرچند بعدها مشخص شد بخش قابل توجهی از این توافقها یا هنوز نهایی نشده بودند یا پیشتر نیز در جریان بودند. با وجود فضای مثبت، روابط دو کشور به سرعت رو به تیرگی رفت. تنها چند ماه بعد، ترامپ موج تازهای از تعرفهها را علیه چین اعمال کرد و جنگ اقتصادی رسماً وارد مرحلهای تهاجمی شد.
دسامبر ۲۰۱۸، زمانی که ترامپ و شی در حاشیه اجلاس گروه ۲۰ در آرژانتین پشت میز شام نشستند، جنگ تجاری به اوج خود رسیده بود. آمریکا بر ۲۵۰ میلیارد دلار کالای چینی تعرفه وضع کرده و شرکتهای فناوری چینی مانند هوآوی و زدتیای را هدف محدودیتهای سنگین قرار داده بود. پکن نیز با تعرفه بر ۱۱۰ میلیارد دلار کالای آمریکایی پاسخ داده بود. بازارهای جهانی نگران بودند که این رویارویی، اقتصاد جهان را وارد رکودی تازه کند. با این حال، دو طرف پس از دیدار اعلام کردند مذاکرات جدیدی درباره سرقت سایبری، مالکیت معنوی و تراز تجاری آغاز خواهد شد. کاخ سفید این نشست را «بسیار موفق» توصیف کرد؛ هرچند بیاعتمادی عمیق میان دو کشور همچنان پابرجا بود.
ژوئن ۲۰۱۹ در اجلاس گروه ۲۰ در ژاپن، ترامپ و شی بار دیگر برای جلوگیری از تشدید بحران دیدار کردند. این بار دو طرف برسر مجموعهای از اقدامات تنشزدا توافق کردند؛ از توقف تعرفههای جدید آمریکا گرفته تا کاهش محدودیتها علیه هوآوی و افزایش خرید محصولات کشاورزی آمریکایی توسط چین. چند ماه بعد، دو کشور توافق موسوم به «فاز اول» را امضا کردند؛ توافقی که بر اساس آن واشنگتن بخشی از تعرفهها را کاهش داد و پکن متعهد شد حدود ۲۰۰ میلیارد دلار کالا و خدمات آمریکایی خریداری کند. اما این توافق هرگز به شکل کامل اجرا نشد. همزمانی آن با شیوع همهگیری کووید-۱۹ و فروپاشی تجارت جهانی، عملا بسیاری از تعهدات اقتصادی را بیاثر کرد. پس از آن، روابط واشنگتن و پکن وارد مرحلهای حتی تندتر شد؛ مرحلهای که رقابت فناورانه، تحریم شرکتهای چینی، بحران تایوان و تقابل نظامی در دریای جنوبی چین را نیز دربر گرفت.
پس از شش سال وقفه، ترامپ و شی بار دیگر در اکتبر ۲۰۲۵ و در حاشیه اجلاس اَپک در شهر بوسان کره جنوبی با یکدیگر ملاقات کردند. این دیدار در شرایطی انجام شد که جنگ تعرفهای میان دو کشور به سطحی بیسابقه رسیده بود؛ آمریکا تعرفههایی تا ۱۴۵ درصد بر برخی کالاهای چینی اعمال کرده و چین نیز با تعرفههای ۱۲۵ درصدی پاسخ داده بود. همزمان، واشنگتن صادرات فناوریهای حساس به چین را محدود کرده و پکن نیز کنترل صادرات مواد معدنی کمیاب که برای صنایع الکترونیک و نظامی حیاتی هستند را تشدید کرده بود. در پایان مذاکرات، دو کشور از «آتشبس یکساله» در جنگ تجاری خبر دادند. آمریکا بخشی از تعرفهها را کاهش داد و چین نیز پذیرفت محدودیت صادرات برخی مواد معدنی کمیاب را کاهش دهد و خرید محصولات کشاورزی آمریکا را از سر بگیرد.
اکنون، هفتمین دیدار ترامپ و شی در حالی برگزار میشود که جهان نسبت به سال ۲۰۱۷ بهمراتب بیثباتتر شده است. رقابت میان آمریکا و چین دیگر صرفاً اختلافی تجاری نیست؛ بلکه نبردی همهجانبه برسر فناوری، نفوذ نظامی، زنجیره تأمین جهانی، انرژی، هوش مصنوعی و حتی تعریف نظم بینالمللی آینده است. از نگاه بسیاری از ناظران، رابطه شخصی ترامپ و شی ــ هرچند آمیخته به رقابت، سوءظن و فشار متقابل ــ همچنان یکی از معدود کانالهایی است که میتواند از تبدیل این رقابت به بحرانی کنترلناپذیر جلوگیری کند. دیدار تازه در پکن، نه فقط گفتوگویی میان دو سیاستمدار، بلکه مذاکرهای درباره آینده جهان است؛ جهانی که هر تصمیم واشنگتن و پکن میتواند مسیر اقتصاد، امنیت و سیاست آن را برای سالها تغییر دهد.
تمام حقوق برای پایگاه خبری سرمایه فردا محفوظ می باشد کپی برداری از مطالب با ذکر منبع بلامانع می باشد.
سرمایه فردا