پشت‌پرده دلار ارزان

به گزارش سرمایه فردا، در  هفته‌های اخیر در میدان فردوسی و چهارراه استانبول تهران، خبر از معاملات عجیب به گوش می‌رسد. در حالی که نرخ رسمی دلار از مرز ۱۵۰ هزار تومان عبور کرده، برخی دلال‌های خیابانی حاضرند همان دلار را تا ۳۰ هزار ارزانتر با ایران چک یک میلیونی معامله کنند. این تخفیف وسوسه‌انگیز، با هدف ترغیب خریدار به پول نقد و درشت است. این موج جدید معاملات ارزی به نظر می‌رسد توزیع اسکناس‌های درشت را بهانه کرده‌اند تا ارزهای تقلبی را در بازار بفروشند. واقعیت این است که دلال‌هایی همیشه به دنبال بالاترین نرخ فروش هستند، اما وقتی داوطلبانه و بدون هیچ فشاری، تخفیف‌های عجیبی روی قیمت دلار اعمال می‌کنند باید تأمل کرد.

بر اساس بررسی‌های به‌عمل آمده، در حالی که نرخ دلار در بسیاری از صرافی‌های غیررسمی حدود ۱۵۰ هزار تومان تعیین شده، برخی معامله‌گران حاضرند با ۲۰ درصد تخفیف با ایران چک یک میلیونی تهاتر کنند. این فاصله ۳۰ هزار تومانی، آن هم در بازاری که سود هر معامله گاهی با چند هزار تومان تعیین می‌شود، یک پشت‌پرده عجیب دارد. حتی فعالان قدیمی و باتجربه این بازار نیز از این پدیده ابراز شگفتی می‌کنند و اعتراف دارند که چنین الگوی قیمت‌گذاری را در طول سال‌های فعالیت خود کمتر دیده‌اند.

وقتی دلال‌ها اعلام می‌کنند که این نرخ پایین، تنها برای خریدارانی اعمال می‌شود که پول نقد خود را به صورت «ایران‌چک یک میلیون تومانی» همراه داشته باشند، این موضوع یا با هدف فروش دلار تقلبی یا خروج پول از مرزهای کشور است. چراکه در برخی شهرها مانند مشهد، این تخفیف حتی چشمگیرتر هم شده و دلار با نرخی پایین‌تر نیز معامله می‌شود.

درواقع دلال‌ها به دنبال جمع‌آوری حداکثری «ایران‌چک‌های یک میلیون تومانی» هستند. این اسکناس‌ها که درشت‌ترین واحد پول نقد رایج در کشور محسوب می‌شوند و به تازگی عرضه شده، از این رو در شرایط عادی به سختی در شعب بانکی یافت می‌شوند. به همین دلیل برای دلال‌ها یک توجیه برای ارزان فروشی دلار وجود دارد اما این موضوع دلیل انحرافی است تا  معامله‌گرها به اصل موضوع پی نبرند.

مقصد ایران چک ایرانی کجاست؟

حالا سوال این است که حجم عظیمی از پول نقد و ایران چک قرار است به کجا برود و چه استفاده‌ای از آن خواهد شد؟ برخی بنکداران طلا و صرافان غیرمجاز مشتری این پول‌های درست هستند و احتمالا با معامله طلا و دلار تقلبی پول ایران را در کشور ثالث وارد معاملات بازارهای مالی خارجی می‌کنند. البته این سناریو نیز وجود دارد که دسیسه سیاسی و اقتصادی پشت این قضیه وجود داشته باشد که با ورود دلار تقلبی و جمع کردن نقدینگی به دنبال آسیب به اقتصاد کشور و به هم ریختن بازار ارز باشند.

برخی گزارش‌هایی وجود دارد که این اسکناس‌ها از مرزهای شرقی کشور خارج و به شهرهایی مانند هرات در افغانستان منتقل می‌شوند. این جریان نقدینگی می‌تواند تأثیر مستقیمی بر نرخ ارز در داخل کشور داشته باشد.کارشناسان اقتصادی بر این باورند که برخی شبکه‌های فعال در بازار ارز، به ویژه از زمان آغاز جنگ رمضان، تحرکات خود را تشدید کرده‌اند.

این گروه‌ها با جمع‌آوری ریال از بازار داخلی و تسویه معاملات خود در مناطق مرزی با پول ملی، تلاش می‌کنند از ورود ارز واقعی به بازار ایران جلوگیری کنند. این اقدام، در واقع نوعی فشار مضاعف بر نرخ ارز در داخل است؛ چرا که عرضه ارز کاهش می‌یابد و تقاضا برای ریال در داخل نیز به دلیل جمع‌آوری آن، دچار اختلال می‌شود.

از طرف دیگر اخیرا گزارش‌هایی از کشف اسکناس‌های جعلی در برخی شهرها منتشر شده که نشان می‌دهد بازار غیررسمی ارز به محلی امن برای فعالیت شبکه‌های زیرزمینی و جاعلان تبدیل شده است.

زنگ خطر برای خریداران ارز

نکته حائز اهمیت برای عموم مردم، این است که هر پیشنهاد فروش ارز با قیمتی غیرطبیعی و پایین‌تر از نرخ بازار، باید به عنوان یک زنگ خطر تلقی شود. تجربه نشان داده که در بسیاری از موارد، چنین معاملاتی با ارزهای جعلی یا اسکناس‌هایی انجام می‌شود که ارزش واقعی ندارند. به عبارت ساده‌تر، طمع برای خرید دلار ارزان، می‌تواند سرمایه افراد را در ازای دریافت چند برگ کاغذ بی‌ارزش از بین ببرد.

بازار فردوسی این روزها شاید از نظر ظاهری شلوغ و پرهیاهو نباشد، اما زیر پوست آن، جریان پرشتاب و خطرناکی در حال شکل‌گیری است. جریانی که دلال‌های قدیمی را هم متعجب کرده و هدف اصلی آن، جمع‌آوری یک نوع خاص اسکناس به هر قیمتی است. بنابراین در زمان شرایط جنگی بازار غیررسمی ارز به کانون یک عملیات پیچیده و سازمان‌یافته تبدیل شده است. ترکیب تخفیف‌های عجیب، اصرار بر دریافت ایران‌چک‌های درشت، نشانه‌های وجود یک چالش قریب‌الوقوع در بازار ارز است.

بانک مرکزی و نهادهای نظارتی باید هرچه سریعتر به این موضوع ورود کنند. اولویت برخورد جدی با شبکه‌هایی است که با جمع‌آوری ریال و خروج آن از کشور، به دنبال فشار بر نرخ ارز هستند. به طور قطع جریان زیرزمینی می‌تواند خیلی زود به بحرانی بزرگ‌تر تبدیل شود که تاثیر آن نه فقط بر بازار ارز، بلکه سفره همه مردم را در بر می‌گیرد.