یکشنبه ۳۰ فروردین ۱۴۰۵
بیش از ۲۰ ساعت گفتوگوی فشرده در اسلامآباد میان هیئتهای ایرانی و آمریکایی، سرانجام به سرانجام نرسید. نه توافقی حاصل شد، نه بیانیهای مشترک صادر گردید، و نه طرفین حاضر شدند رسماً شکست مذاکرات را اعلام کنند. رئیس هیئت آمریکایی اسلامآباد را ترک کرده و اعلام کرده است که واشنگتن «پیشنهاد نهایی» خود را ارائه داده و تهران را به رد شروط اساسی متهم کرده است. در مقابل، ایران اعلام کرده که مطالبات آمریکا «غیرمنطقی و غیرمعقول» بوده و دلیل اصلی شکست مذاکرات است.
به گزارش سرمایه فردا، بیش از ۲۰ ساعت گفتوگوی فشرده در اسلامآباد میان هیئتهای ایرانی و آمریکایی، سرانجام به سرانجام نرسید. نه توافقی حاصل شد، نه بیانیهای مشترک صادر گردید، و نه حتی طرفین حاضر شدند رسماً شکست مذاکرات را اعلام کنند. آتشبس دو هفتهای که قرار بود فضای لازم برای دیپلماسی را فراهم کند، حالا بیش از هر زمان دیگری شکننده شده است. در این گزارش نگاهی میاندازیم به جزئیات این مذاکرات، محورهای اختلاف، و سناریوهای پیش روی آتشبس که تا ۲۲ آوریل ۲۰۲۶ (۲ فروردین ۱۴۰۵) اعتبار دارد.
دور مذاکرات اسلامآباد پس از بیش از ۲۰ ساعت گفتوگو، بدون دستیابی به توافق نهایی میان ایالات متحده و ایران پایان یافت. هیچ بیانیه مشترک یا اعلام تفاهم سیاسی صادر نشد که نشاندهنده تداوم شکافهای اساسی میان دو طرف است. با این حال، وضعیت کنونی بیشتر به یک تعلیق مذاکراتی شباهت دارد تا فروپاشی کامل. نه پیشرفتی حاصل شده و نه شکست رسمی اعلام شده است.
روزهای آینده تا ۲۲ آوریل تعیینکننده خواهد بود تا مشخص شود آیا آتشبس تمدید خواهد شد یا فرو خواهد پاشید. آتشبس که تا ۲۲ آوریل ادامه دارد، بهطور رسمی فرو نریخته، اما وارد مرحلهای بسیار شکننده شده است. نشانهها حاکی از ادامه تماسها یا تبادل اسناد در سطح کارشناسان فنی، علیرغم ناکامی دور سیاسی مذاکرات است. این یعنی درهای گفتوگو هنوز بسته نشده و تلاشها برای یافتن راهی برای خروج از بنبست ادامه دارد.
اسلامآباد این دور را شکست نهایی تلقی نمیکند، بلکه آن را مرحله نخست در یک مسیر طولانیتر مذاکراتی میداند. پاکستان در روزهای آینده به میانجیگری خود برای تلاش در جهت تثبیت آتشبس تا زمان پایان آن ادامه خواهد داد. این کشور بر این باور است که صرف برگزاری مذاکرات مستقیم خود یک دستاورد دیپلماتیک است که باید بر آن بنا نهاد.
این رویکرد نشان میدهد که پاکستان از تجربه تلاشهای میانجیگری پیشین در منطقه، به خوبی آگاه است که تحقق توافق در یک دور مذاکره، آن هم با این سطح از پیچیدگی، انتظاری غیرواقعی است. اسلامآباد تلاش میکند با حفظ کانالهای ارتباطی، از فروپاشی کامل آتشبس جلوگیری کند و شاید در دورهای بعد، زمینه برای تفاهم فراهم شود.
رئیس هیئت آمریکایی اسلامآباد را ترک کرده و اعلام کرده است که واشنگتن «پیشنهاد نهایی» خود را ارائه داده و تهران را به رد شروط اساسی متهم کرده است. در مقابل، تهران خروج خود از روند مذاکرات را اعلام نکرده که نشاندهنده باز ماندن درِ گفتوگو است. هیئت مذاکرهکننده قرار است بعداً امروز به تهران بازگردد.
ایران اعلام کرده که مطالبات آمریکا «غیرمنطقی و غیرمعقول» بوده و دلیل اصلی شکست مذاکرات اسلامآباد است. طرف ایرانی موضوعات اساسی را برای بحث مطرح کرده است، از جمله: تنگه هرمز، برنامه هستهای، غرامت جنگ و رفع تحریمها، همراه با تأکید بر حقوق مشروع ایران. واشنگتن خواستار خروج مواد هستهای غنیشده و نیز مدیریت تنگه هرمز شده است؛ امری که مانع دستیابی به توافق شده است.
شروط آمریکا بر محورهای زیر متمرکز بوده است: برنامه هستهای ایران، موشکها، تنگه هرمز و نقش منطقهای ایران. واشنگتن خواستار تضمینهایی مبنی بر عدم تلاش ایران برای دستیابی به سلاح هستهای و اعمال محدودیتهای بیشتر بر برنامه آن است. همچنین ایالات متحده برای بازگشایی کامل تنگه هرمز و محدود کردن حمایت تهران از متحدان منطقهای خود فشار وارد میکند.
در سوی دیگر، ایران خواستار تضمینهایی برای توقف دائمی جنگ و عدم ازسرگیری حملات علیه خود است. تهران شرط کرده است که داراییهای مسدودشده آزاد و تحریمهای اقتصادی لغو شوند. ایران بر حق خود برای غنیسازی هستهای صلحآمیز تأکید دارد و هرگونه فرمولی را که به حاکمیت هستهای آن خدشه وارد کند، رد میکند. تهران هرگونه توافق گستردهتر را به توقف فشارهای نظامی علیه متحدان منطقهای خود مشروط میداند.
جوهر اختلاف در فاصله میان رویکرد امنیتی–هستهای آمریکا و رویکرد حاکمیتی–منطقهای ایران نهفته است. آمریکا به دنبال محدود کردن برنامه هستهای و موشکی ایران و کاهش نفوذ منطقهای آن است، در حالی که ایران خواهان به رسمیت شناخته شدن حقوق حاکمیتی خود، رفع تحریمها و تضمین امنیت خود و متحدانش است. این شکاف عمیق، همان چیزی است که تاکنون مانع از دستیابی به توافق شده و به نظر میرسد در کوتاهمدت نیز قابل حل نباشد.
شکست این دور بهطور خودکار به معنای فروپاشی آتشبس نیست، اما در صورت ناکامی تلاشهای بعدی، احتمال فروپاشی آن را افزایش میدهد. سه سناریو برای روزهای آینده قابل تصور است.
سناریوی اول، تمدید آتشبس است. در این سناریو، طرفین با وجود عدم توافق بر سر مسائل اساسی، به دلیل هزینههای سنگین جنگ، حاضر میشوند آتشبس را تمدید کنند تا زمان بیشتری برای مذاکره داشته باشند. این محتملترین سناریو است، زیرا هم ایران و هم آمریکا از تبعات از سرگیری جنگ آسیب میبینند.
سناریوی دوم، فروپاشی آتشبس و از سرگیری درگیری است. اگر یکی از طرفین احساس کند طرف دیگر از تمدید آتشبس برای تقویت موقعیت خود استفاده میکند، ممکن است جنگ از سر گرفته شود. این سناریو به ویژه در صورتی محتمل است که حملات به زیرساختهای انرژی یا نظامی طرفین ادامه یابد.
سناریوی سوم، ادامه مذاکرات در سطح کارشناسان فنی است. با وجود ناکامی در دور سیاسی، طرفین ممکن است به مذاکرات فنی درباره مسائل کمتنشتر ادامه دهند تا حداقل کانالهای ارتباطی باز بماند. این سناریو در حال حاضر محتمل به نظر میرسد، زیرا نشانههایی از ادامه تماسها در سطح کارشناسان وجود دارد.
مذاکرات اسلامآباد با وجود بیش از ۲۰ ساعت گفتوگو، به نتیجه نرسید. اما نه طرفین از ادامه مذاکرات ناامید شدهاند و نه آتشبس رسماً فروپاشیده است. جوهر اختلاف در رویکردهای متضاد آمریکا و ایران باقی است؛ واشنگتن به دنبال محدودیتهای هستهای، موشکی و منطقهای است، در حالی که تهران بر حقوق حاکمیتی، رفع تحریمها و تضمین امنیت خود تأکید دارد.
روزهای آینده تا ۲۲ آوریل تعیینکننده خواهد بود. پاکستان به میانجیگری خود ادامه میدهد و تلاش میکند آتشبس را تثبیت کند. اما به نظر میرسد مسیر دستیابی به توافق نهایی، طولانی و پر پیچ و خم باشد. آنچه مسلم است، آتشبس کنونی شکننده است و هر لحظه ممکن است با یک اقدام تحریکآمیز از سوی هر یک از طرفین فرو بپاشد. در چنین شرایطی، دیپلماسی نیازمند صبر، انعطاف و اراده سیاسی برای عبور از اختلافات عمیق است. بدون این اراده، حتی بهترین میانجیگران نیز قادر به ساختن پلی بر روی شکافهای موجود نخواهند بود.
تمام حقوق برای پایگاه خبری سرمایه فردا محفوظ می باشد کپی برداری از مطالب با ذکر منبع بلامانع می باشد.
سرمایه فردا