سرمایه‌گذاری ۱.۳۵ میلیارد یورویی آلمان برای بازسازی بندر برمرهافن و تبدیل آن به یک پایگاه لجستیک نظامی، نشان‌دهنده پایان یک دوره «صلح پایدار» در اروپا است. جنگ اوکراین، نظم امنیتی پس از جنگ سرد را در هم شکسته و کشورهای اروپایی را مجبور کرده است که آمادگی نظامی خود را افزایش دهند.

بندر برمرهافن در سواحل دریای شمال آلمان، که به عنوان بزرگ‌ترین بندر خودروی اروپا شناخته می‌شود، قرار است با سرمایه‌گذاری ۱.۳۵ میلیارد یورویی بازسازی و تقویت شود. اما هدف این پروژه عظیم دولتی، تسهیل صادرات خودروهای لوکس مرسدس‌بنز و فولکس‌واگن نیست. برلین در حال آماده‌سازی اسکله‌های برمرهافن برای حمل تجهیزات سنگین نظامی، از جمله تانک‌های ۶۰ تنی لئوپارد است. این اقدام، بخشی از یک برنامه گسترده‌تر برای آماده‌سازی بزرگ‌ترین اقتصاد اروپا در برابر «تهدیدات نظامی احتمالی» می‌باشد. در این گزارش، نگاهی می‌اندازیم به جزئیات این پروژه، دلایل آن، و پیامدهایش برای امنیت اروپا و جهان.

بندری که از صلح به جنگ تغییر کاربری می‌دهد

بندر برمرهافن (Bremerhaven) تا پیش از این، به عنوان «دروازه خودروهای اروپایی به جهان» شناخته می‌شد. سالانه میلیون‌ها دستگاه خودروی ساخت آلمان (از مرسدس و بی‌ام‌و تا فولکس‌واگن و پورشه) از این بندر به سراسر جهان صادر می‌شد. اما اکنون، اولویت برلین تغییر کرده است. دولت آلمان در بودجه ۲۰۲۶ خود، مبلغ ۱.۳۵ میلیارد یورو را برای بازسازی و تقویت اسکله‌های این بندر اختصاص داده است. هدف، افزایش ظرفیت بارگیری و تخلیه «تجهیزات سنگین نظامی» است. تانک‌های ۶۰ تنی لئوپارد، خودروهای زرهی پوشش‌دار، توپخانه‌های سنگین، و سایر تجهیزات نظامی، به جای خودروهای لوکس، قرار است از این بندر عبور کنند. این اقدام، نشان‌دهنده تغییر رویکرد راهبردی آلمان از «صلح تجاری» به «آمادگی نظامی» است. در ادامه، دلایل و پیامدهای این تغییر را بررسی می‌کنیم.

چرا آلمان بنادر خود را برای جنگ آماده می‌کند؟

سه عامل اصلی را می‌توان برای این تغییر رویکرد برشمرد. اول، جنگ اوکراین. جنگ روسیه و اوکراین که اکنون وارد چهارمین سال خود شده، زخم عمیقی بر پیکر امنیت اروپا وارد کرده است. آلمان به عنوان یکی از اصلی‌ترین حامیان اوکراین، متوجه شده است که زیرساخت‌های لجستیک نظامی آن برای پاسخگویی به یک بحران در مقیاس بزرگ، کافی نیست. دوم، تشدید تنش‌های ناتو با روسیه. با الحاق فنلاند و سوئد به ناتو، دریای بالتیک عملاً به یک «دریاچه ناتو» تبدیل شده است. اما روسیه نیز نفوذ خود را در منطقه افزایش داده است. آلمان برای تقویت حضور نظامی خود در شمال اروپا، نیاز به بنادر با ظرفیت بالا دارد. سوم، تغییر دکترین نظامی آلمان. در سال ۲۰۲۳، آلمان اولین «مرور دفاع ملی» خود را پس از پایان جنگ سرد منتشر کرد. در این سند، صراحتاً به «تهدید فزاینده روسیه» اشاره شده و بر لزوم تقویت قابلیت‌های لجستیک نظامی تأکید گردیده است. بازسازی بندر برمرهافن، یکی از نخستین گام‌های عملی در این جهت است.

تحلیل و نقد: این اقدام آلمان، یک «شوک» به صنعت خودروی اروپا وارد خواهد کرد. صادرات خودرو از طریق بندر برمرهافن با اختلال مواجه می‌شود و احتمالاً شرکت‌های خودروسازی مجبور خواهند شد مسیرهای جایگزین (مثل بنادر هلند و بلژیک) را پیدا کنند. اما از نظر نظامی، این یک گام هوشمندانه است. برمرهافن به دلیل موقعیت جغرافیایی (دسترسی آسان به دریای شمال و اقیانوس اطلس) و زیرساخت‌های موجود (اسکله‌های عمیق، جرثقیل‌های سنگین)، بهترین گزینه برای عملیات لجستیک نظامی است. دولت آلمان به جای ساخت یک بندر جدید از صفر (که هزینه‌ای چند برابر و زمان حداقل ۵ سال نیاز داشت)، تصمیم گرفت بندر موجود را بازسازی و تقویت کند. این، یک «مدیریت هوشمندانه منابع» است. آلمانی‌ها همیشه به «کارایی» و «صرفه‌جویی» معروف بوده‌اند. این بار هم نشان دادند که بلدند منابع را درست مدیریت کنند. اگر فقط شعار می‌دادند، الان کجا بودند؟ نه، عمل کردند. انتقاد هم کردند. از خودشان انتقاد کردند. از سیاست‌های دفاعی قبلیشان. درس گرفتند. و تغییر کردند. این فرهنگ را ما هم باید یاد بگیریم. از اشتباهاتمان درس بگیریم. و تغییر کنیم. نه اینکه فقط شعار دهیم. شنیده می‌شود؟ من شنیدم. شما هم بشنوید. لطفاً.

 امنیتی؛ آلمان به ستون فقرات لجستیک ناتو تبدیل می‌شود

بازسازی بندر برمرهافن، پیامدهای امنیتی گسترده‌ای خواهد داشت. اول، افزایش سرعت واکنش ناتو. در صورت بروز درگیری نظامی، نیروهای ناتو (به ویژه نیروهای آمریکایی که در آلمان مستقر هستند) می‌توانند تجهیزات سنگین خود را سریعاً از طریق این بندر به کشورهای بالتیک (استونی، لتونی و لیتوانی) و لهستان منتقل کنند. دوم، کاهش وابستگی به بنادر سایر کشورها. تا پیش از این، ناتو عمدتاً از بنادر هلند (روتردام) و بلژیک (آنورس) برای لجستیک نظامی استفاده می‌کرد. اکنون آلمان یک بندر تخصصی برای این منظور در اختیار دارد. سوم، ایجاد یک «هاب لجستیک» در شمال اروپا. برمرهافن می‌تواند به عنوان نقطه تجمیع و توزیع تجهیزات نظامی از آمریکا و کانادا به اروپا عمل کند. این امر، قدرت مانور ناتو را در شمال اروپا به شدت افزایش می‌دهد.

تحلیل و نقد: این اقدام آلمان، واکنش روسیه را به دنبال خواهد داشت. مسکو احتمالاً حضور نظامی خود را در منطقه کالینینگراد (جیب کوچک روسیه در میان کشورهای ناتو) افزایش می‌دهد و توانایی خود برای مختل کردن خطوط دریانوردی در دریای بالتیک را تقویت می‌کند. به عبارت دیگر، یک «مسابقه تسلیحاتی لجستیک» در شمال اروپا آغاز شده است. این مسابقه، هزینه‌های نظامی را افزایش می‌دهد و بودجه‌های عمرانی و رفاهی را کاهش می‌دهد. در نتیجه، مردم اروپا باید خود را برای «فشار مالی بیشتر» آماده کنند. اما آیا این فشار، ارزشش را دارد؟ اروپایی‌ها باید تصمیم بگیرند. صلح می‌خواهند یا جنگ؟ ظاهراً صلح را دوست دارند، اما برای جنگ آماده می‌شوند. شاید برای رسیدن به صلح، باید برای جنگ آماده بود. قدیمی‌ها می‌گفتند: «Si vis pacem, para bellum» (اگر خواهان صلحی، برای جنگ آماده باش). آلمانی‌ها این حکمت را به خوبی درک کرده‌اند. امیدواریم که این آمادگی، هرگز به کار گرفته نشود. صلح، بهترین گزینه است. همیشه.

نتیجه‌گیری؛ پایان یک دوره صلح در اروپا

سرمایه‌گذاری ۱.۳۵ میلیارد یورویی آلمان برای بازسازی بندر برمرهافن و تبدیل آن به یک پایگاه لجستیک نظامی، نشان‌دهنده پایان یک دوره «صلح پایدار» در اروپا است. جنگ اوکراین، نظم امنیتی پس از جنگ سرد را در هم شکسته و کشورهای اروپایی را مجبور کرده است که آمادگی نظامی خود را افزایش دهند. آلمان به عنوان بزرگ‌ترین اقتصاد اروپا، نقشی محوری در این تحول ایفا می‌کند. این اقدام، واکنش روسیه را به دنبال خواهد داشت و احتمالاً به یک «مسابقه تسلیحاتی جدید» در شمال اروپا منجر می‌شود. هزینه‌های نظامی افزایش می‌یابد و بودجه‌های عمرانی و رفاهی کاهش می‌یابد. اروپا وارد دوران جدیدی از «امنیت‌محوری» شده است. هنوز مشخص نیست که این دوران، چه تأثیری بر اقتصاد و زندگی روزمره مردم خواهد گذاشت. اما یک چیز قطعی است: «صلح ارزان» دیگر در کار نیست. اروپا باید هزینه بیشتری برای امنیت خود بپردازد. و مردم اروپا، این هزینه را از جیب خود خواهند پرداخت. شاید از طریق مالیات‌های بالاتر، شاید از طریق کاهش خدمات رفاهی. به هر حال، این واقعیت جدید است. باید با آن کنار آمد. و برای آن برنامه ریخته. اروپایی‌ها در حال برنامه‌ریزی هستند. ما هم باید برای خودمان برنامه‌ریزی کنیم. همیشه به دیگران تکیه نکنیم. خودمان فکر کنیم. خودمان تصمیم بگیریم. و خودمان عمل کنیم. این بهترین راه برای بقا در این دنیای پر از عدم قطعیت است. موفق باشید.