دارو در بحران می‌تازد

به گزارش سرمایه فردا، در حالی که شاخص کل بورس در دو ماه اخیر حدود ۳۰ درصد رشد کرده، صنعت دارو با بازدهی ۴۵ درصدی از آن پیشی گرفته و صف‌های خرید سنگینی برای اکثر سهم‌های این گروه تشکیل شده است. بررسی صورت‌های مالی نشان می‌دهد فروش شرکت‌های تولیدکننده دارو در سال ۱۴۰۴ به ۱۰۶ هزار میلیارد تومان رسیده؛ رقمی که نسبت به ۵۵ همت سال قبل، رشد ۹۳ درصدی را نشان می‌دهد. سود خالص صنعت نیز از ۱۴ همت به ۳۲ همت رسیده و حاشیه سود خالص بعد از دو سال دوباره به بالای ۳۰ درصد برگشته است. اما سوال اینجاست: چه عواملی باعث این جهش شده و آیا این روند ادامه‌دار خواهد بود؟

بازگشت از قعر؛ وقتی نرخ‌گذاری دستوری مانع رشد بود

صنعت دارو سال‌های سختی را پشت سر گذاشته است. از سال ۱۴۰۱، همزمان با تغییر نرخ ارز از ۴۲۰۰ به ۲۸۵۰۰ تومان، افزایش نرخ‌های متناسب به این صنعت داده نشد. نتیجه چه شد؟ دوره وصول مطالبات طولانی شد، سرمایه در گردش چند برابر شد، و خطوط اعتباری جوابگوی نیاز نبودند. در سال ۱۴۰۲، صنعت حتی رشد منفی فروش را تجربه کرد. حاشیه سود ناخالص که قبلاً بین ۴۵ تا ۵۰ درصد بود، به ۴۳ درصد کاهش یافت. حاشیه سود عملیاتی از ۴۰ درصد به ۳۶ درصد رسید و حاشیه سود خالص که قبلاً بالای ۳۰ درصد بود، دو سال متوالی زیر این سطح ماند.

اما از نیمه دوم سال ۱۴۰۴، شرایط تغییر کرد. دولت جدید سیاست نرخ‌گذاری را آزادتر کرد و شرکت‌های دارویی توانستند افزایش قیمت‌های لازم را اعمال کنند. نتیجه، جهش فروش در ماه‌های پایانی سال و ادامه آن در سال ۱۴۰۵ است.

رشد ۹۳ درصدی فروش؛ عددی که حرف اول را می‌زند

مهم‌ترین خبر خوب برای صنعت دارو، جهش فروش است. مجموع فروش شرکت‌های تولیدکننده داروی نهایی و ماده موثره در سال ۱۴۰۴ به ۱۰۶ هزار میلیارد تومان رسید؛ تقریباً دو برابر ۵۵ همت سال قبل. در دو ماهه ابتدایی سال ۱۴۰۵ نیز شاهد رشد ۱۲۰ درصدی فروش نسبت به مدت مشابه سال قبل هستیم. این یعنی موتور فروش صنعت روشن است و با قدرت کار می‌کند.

نکته جالب اینکه حاشیه سود ناخالص که چند سالی بود روند نزولی داشت، در سال ۱۴۰۴ دوباره به ۴۷ درصد افزایش یافته است. یعنی شرکت‌ها نه تنها توانسته‌اند هزینه‌ها را پوشش دهند، بلکه با افزایش مناسب قیمت‌ها، سودآوری خود را هم احیا کرده‌اند. این موفقیت در بخش عملیاتی نیز دیده می‌شود. حاشیه سود عملیاتی از ۳۶ درصد به ۴۳ درصد رسیده و سود عملیاتی صنعت ۱۲۷ درصد رشد کرده است. حاشیه سود خالص نیز دوباره به بالای ۳۰ درصد برگشته و سود خالص صنعت از ۱۴ همت به ۳۲ همت رسیده؛ رشدی ۱۳۰ درصدی.

نکته قابل توجه اینکه سود خالص سه سال متوالی روی ۱۴ همت مانده بود و امسال یکباره بیش از دو برابر شده است. این یعنی جهش سودآوری واقعی است و نه ناشی از یک رویداد زودگذر.

سودآوری دلاری؛ بازگشت به روزهای اوج

یکی از معیارهای مهم برای سنجش سلامت صنعت دارو، سودآوری آن به دلار است. اگر فروش صنعت را به دلار محاسبه کنیم، می‌بینیم که هم فروش و هم سود خالص رشد داشته است. سود خالص صنعت دارو به حدود ۴۰ میلیون دلار رسیده و تقریباً به سطوح ابتدای دهه ۱۴۰۰ بازگشته است. این یعنی رشد سودآوری صرفاً ناشی از تورم و افزایش نرخ ارز نیست، بلکه شرکت‌ها توانسته‌اند عملکرد واقعی خود را هم بهبود ببخشند.

کنترل هزینه‌ها؛ داستان موفقیت پنهان

در کنار رشد فروش، یکی دیگر از عوامل کلیدی موفقیت صنعت دارو، کنترل هزینه‌هاست. نسبت هزینه‌های عمومی و اداری به فروش که سال قبل به ۸ درصد رسیده بود، دوباره به میانگین ۵ تا ۶ درصد سال‌های گذشته بازگشته است. هزینه‌های مالی نیز که تا ۱۰ درصد فروش رشد کرده بود، توانسته به ۸ درصد کاهش یابد. تنها قلمی که افزایش یافته، مالیات است که به دلیل افزایش نرخ مالیات در کشور، نسبت به سال‌های قبل رشد داشته است.

این کنترل هزینه‌ها در حالی اتفاق افتاده که تورم عمومی کشور بالای ۸۰ درصد بوده و بسیاری از شرکت‌ها با افزایش هزینه‌های جاری مواجه بوده‌اند. اما شرکت‌های دارویی با مدیریت مناسب، توانسته‌اند رشد هزینه‌ها را کمتر از رشد فروش نگه دارند.

برندگان اصلی؛ کدام شرکت‌ها بیشترین رشد را داشتند؟

در میان شرکت‌های صنعت دارو، برخی عملکردهای درخشان‌تری داشته‌اند. در بحث فروش، بیشترین رشد را شرکت‌های «دانا»، «دالبر»، «دارو»، و «دتوزیع» داشته‌اند. برخی از این شرکت‌ها رشد فروش بیش از دو برابری را تجربه کرده‌اند. در بحث سودآوری، «رازک» ممکن است با رشد قابل توجهی مواجه شود، اما اکثر شرکت‌هایی که فروش خوبی داشتند، با کنترل هزینه‌ها توانستند سودهای خوبی نیز بسازند.

نکته جالب این است که صنعت دارو در یک ماه اخیر بازدهی موزون ۳۵ درصدی داشته، در حالی که شاخص کل حدود ۱۷ درصد رشد کرده است. از ابتدای سال ۱۴۰۴ تاکنون، صنعت دارو ۱۰۶ درصد بازدهی داشته و نماد «دارو» با ۱۸۸ درصد رشد، پرفورمنس بهتری نسبت به کل صنعت نشان داده است. «کاسپین» نیز جزو بهترین‌های صنعت بوده که هم از لحاظ سودآوری و هم از لحاظ رشد قیمتی قابل توجه بوده است.

ارزندگی؛ با وجود رشد ۱۸۸ درصدی، هنوز هم پی به ای پایین است

با تمام این رشدها، صنعت دارو هنوز ارزنده به نظر می‌رسد. میانگین پی به ای موزون صنعت (با احتساب شرکت‌های پخش و تولیدی) حدود ۷ واحد است. «کاسپین» با وجود رشد قیمتی قابل توجه، پی به ای فوروارد حدود ۳ دارد و سال قبل هم حدود ۲ برابر سود ساخته بود. «دقاضی» یکی از تاپ‌های صنعت، سال قبل یک و نیم همت سود ساخت و امسال قطعاً بالای یک همت سود خواهد ساخت که یعنی با این رشد سود، پی به ای آن نیز اصلاح می‌شود.

«عبیدی» که یک سوم صنعت را تشکیل می‌دهد، وزن بالایی در این گروه دارد. بسیاری از شرکت‌های صنعت دارو پی به ای تی تی ام پایینی دارند که قطعاً در سال جاری اصلاح خواهد شد. وقتی گزارش‌های ماهانه شرکت‌های دارویی را نگاه می‌کنیم، می‌بینیم متوسط فروش ۱۲ ماهه اخیر این صنعت از ۷ همت به ۱۹ همت رسیده؛ یعنی سه برابر شده. با اهرم تقریباً یک و نیم برابری نسبت فروش به سود، می‌توان انتظار داشت سودهای بسیار بالاتری در سال جاری ثبت شود.

اما چالش‌ها همچنان باقی است

با وجود همه این نکات مثبت، صنعت دارو هنوز شکننده است. دوره وصول مطالبات همچنان بالاست و طرف حساب اصلی صنعت، دولت است. قدرت خرید مردم نیز تحت فشار تورم قرار دارد. تأمین مواد اولیه و تعیین سورس ارز آن، یکی دیگر از چالش‌های همیشگی این صنعت است. اگر این مشکلات حل نشود، ممکن است رشد فعلی پایدار نباشد.

با این حال، اعداد و ارقام نشان می‌دهد که صنعت دارو در مسیر درستی حرکت می‌کند. جهش فروش، بهبود حاشیه سودها، کنترل هزینه‌ها، و بازگشت سودآوری به سطوح دلاری مطلوب، همه و همه حاکی از آن است که این صنعت پتانسیل رشد بیشتری دارد. شاید همان طور که تحلیلگران می‌گویند: «رشد ۴۵ درصدی صنعت دارو، تازه آغاز راه است و هنوز می‌تواند اهداف بالاتری را فتح کند.»