مرتضی مهدیزاده: صدای خشخش آتش میان تاریکی جنگل میپیچد. چند نفر دور شعلهها نشستهاند. یکی چای میریزد، یکی به صدای جیرجیر شب گوش میدهد و یکی خیره مانده به آسمانی که بعد از مدتها بدون نور صفحه موبایل دیده میشود. هیچکس سرش پایین نیست. هیچ انگشتی روی صفحهای بالا و پایین نمیرود. نه اینترنتی هست، نه آنتنی، نه نوتیفیکیشنی که سکوت شب را پاره کند. گوشیها همان اول سفر داخل یک جعبه جمع شدهاند. توافقی موقت برای چند ساعت دور بودن از جهانی که سالهاست بیوقفه در جیب آدمها زنگ میخورد. چند سال پیش مردم برای فرار از شلوغی شهر به طبیعت پناه میبردند. حالا اما انگار بیشتر از دود و ترافیک، از آنلاین بودن دائمی خسته شدهاند. از اسکرولهای بیپایان، پیامهای نصفهشب و زندگیای که مدام از پشت صفحه موبایل میگذرد. همین خستگی آرامآرام پای تورهایی را وسط کشیده که مهمترین ویژگیشان نه هتل لوکس است و نه مقصدی عجیب. بلکه قطع ارتباط است. سفرهایی کوتاه برای چند ساعت زندگی بدون اینترنت.
اگر تا همین چند سال پیش آژانسهای گردشگری روی اینترنت پرسرعت، وایفای و آنلاین بودن دائمی مانور میدادند، حالا بخشی از تورهای طبیعتگردی دقیقا روی نقطه مقابل آن دست گذاشتهاند. دور بودن از آنتن، فرار از نوتیفیکیشن و چند ساعت زندگی بدون موبایل. کافی است در سایتهای گردشگری و صفحات طبیعتگردی چرخی بزنی تا با تورهایی روبهرو شوی که مهمترین جذابیتشان نه هتل پنجستاره، بلکه قطع ارتباط است. بعضی از این تورها مستقیم از واژههایی مثل فرار از هیاهوی شهر، بازگشت به طبیعت و فاصله گرفتن از زندگی پرشتاب استفاده میکنند.
ادبیاتی که نشان میدهد مسئله فقط سفر نیست، بلکه خستگی از آنلاین بودن دائمی است. سایتی در معرفی تورهای طبیعتگردی خود نوشته: همه به دنبال راه فرار میگردند؛ فراری از شتاب زندگی شهری به جایی که فقط صدای رودخانه و پرنده شنیده شود. در میان تورهای فعال، بعضی برنامهها عملا تجربه بیآنتنی را به بخشی از جذابیت سفر تبدیل کردهاند. مثلا تورهای کمپی جنگل و کویر که در مناطق دورافتاده برگزار میشوند و عملا اینترنت یا آنتن ضعیفی دارند یا اصلا اینترنت ندارند!!.
تور دو روزه دریاچه ویستان یکی از همینهاست. کمپی که توسط یکی از مجموعههای طبیعتگردی برگزار میشود، با اقامت کمپی و دوری از فضای شهری تبلیغ شده و قیمت آن حدود دو میلیون و ۷۰۰ هزار تومان اعلام شده است.
در نمونهای دیگر، تور خلخال به اسالم که از مسیرهای جنگلی و ییلاقی عبور میکند، بیشتر روی تجربه پیادهروی در دل جنگلهای هیرکانی و فاصله گرفتن از فضای روزمره تأکید دارد؛ سفری چندروزه با هزینه حدود هفت تا هشت میلیون تومان که بخش زیادی از مسیر آن خارج از دسترس دائمی اینترنت است.
پلتفرمهای رزرو تور هم حالا بخشی از تورهای پرطرفدارشان را به کمپینگ، کویرگردی، ترکینگ و طبیعتگردی اختصاص دادهاند. سفرهایی که ذاتشان دور شدن از فضای آنلاین است. در سایتهای رزرو تور، از کمپهای کویری گرفته تا جنگلنوردی و سفرهای چندروزه طبیعتگردی، حالا بهعنوان تجربهای برای آرامش و فاصله گرفتن از شلوغی معرفی میشوند. در بعضی تورها حتی شرکتکنندهها تشویق میشوند تلفن همراهشان را کنار بگذارند یا استفاده از گوشی را به حداقل برسانند. ایدهای که به ترند جهانی دیجیتال دیتاکس شباهت دارد. نوعی استراحت ذهنی از اینترنت و شبکههای اجتماعی. حالا برای بخشی از آدمها، بیاینترنت بودن دیگر یک مشکل سفر نیست خودش بخشی از تجربه سفر است.
آمارها نشان میدهد شبکههای اجتماعی و تلفن همراه حالا به بخشی جدانشدنی از زندگی روزمره ایرانیها تبدیل شدهاند. حضوری دائمی که به همان اندازه که ارتباط و سرگرمی ایجاد کرده، نشانههایی از خستگی و اشباع را هم با خود آورده است. در آخرین نظرسنجی مرکز افکارسنجی دانشجویان ایران (ایسپا) در مهر ۱۴۰۳ نشان میدهد ۸۲.۲ درصد ایرانیان از پیامرسانها و شبکههای اجتماعی استفاده میکنند و اینستاگرام محبوبترین شبکه اجتماعی در میان کاربران ایرانی است.
همین نظرسنجی نشان میدهد میزان حضور کاربران در فضای مجازی دیگر محدود به استفادههای کوتاهمدت نیست. براساس دادههای منتشرشده، ایرانیها به طور میانگین روزانه ۲ ساعت و ۸ دقیقه در شبکههای اجتماعی فعال هستند و بیش از ۴۴ درصد کاربران روزانه بین یک تا دو ساعت از وقت خود را در این فضا میگذرانند. در این سالها کنار این حضور گسترده، هشدارها درباره فرسودگی ناشی از استفاده مداوم از اینترنت و شبکههای اجتماعی نیز بیشتر شده است. کارشناسان از مفاهیمی مانند اضطراب اطلاعاتی، خستگی دیجیتال و فرسودگی ذهنی صحبت میکنند. وضعیتی که در آن ذهن انسان زیر فشار اعلانها، محتوای بیپایان و آنلاین بودن دائمی قرار میگیرد.
الهام، ۳۲ ساله و طراح گرافیک، تجربه حضور در یک تور طبیعتگردی بدون اینترنت را نوعی مواجهه دوباره با عادتهای روزمره خود توصیف میکند. او به «هفت صبح» میگوید: پیش از این سفر، بخش عمدهای از زمان روزانهام درگیر شبکههای اجتماعی و پیامرسانها بود و حتی در موقعیتهای غیرکاری نیز به شکل ناخودآگاه گوشی را بررسی میکردم. تصمیم برای شرکت در این تور بیشتر از سر کنجکاوی بود. احساس میکردم ذهنم دچار خستگی مداوم شده است. حتی در زمان استراحت نیز ذهنم درگیر محتواهای مختلف بود.
الهام درباره ساعات ابتدایی قطع ارتباط توضیح میدهد: در چند ساعت اول، به شکل مکرر به سمت گوشی میرفتم، حتی زمانی که میدانستم اینترنت وجود ندارد. این رفتار کاملا ناخودآگاه بود. پس از گذشت زمان، شرایط ذهنیاش تغییر کرده است: به تدریج نوعی آرامش ایجاد شد. برای نخستین بار پس از مدتها، بدون عجله و بدون حواسپرتی توانستم به محیط اطراف توجه کنم. این تجربه برای من شبیه نوعی سکوت ذهنی بود. او در پاسخ به این پرسش که آیا احساس خستگی از فضای مجازی در او و اطرافیانش وجود دارد، میگوید: به نظر میرسد بسیاری از افراد به مرحلهای از اشباع رسیدهاند، اما همچنان امکان فاصلهگیری کامل از فضای مجازی برای آنها وجود ندارد.
امیر، ۲۸ ساله و کارمند یک شرکت خصوصی، نیز تجربه حضور در یک کمپ کویری بدون اینترنت را نقطهای متفاوت در سبک زندگی روزمره خود توصیف میکند و به هفت صبح میگوید: پیش از این سفر، حضور مداوم در فضای مجازی به بخشی از عادتهای روزانهام تبدیل شده بود. یکی از نخستین نشانههای این وابستگی در یک جمع دوستانه نمایان شد. در یک مهمانی متوجه شدم بخش قابل توجهی از افراد حاضر، درگیر تلفن همراه خود هستند و تعامل مستقیم میان افراد کاهش یافته است.
او به تغییر تدریجی وضعیت ذهنی خود در سفری که با یکی از همین تورهای کویر گردی داشته اشاره میکند: پس از گذشت مدتی، تمرکز بیشتری بر محیط و گفتوگوهای حضوری برایم شکل گرفت. تجربه ارتباط مستقیم با افراد و محیط، بدون واسطه صفحه نمایش، برای من متفاوت و قابل توجه بود. به نظر میرسد بخش قابل توجهی از جامعه با نوعی خستگی از حضور دائمی در فضای مجازی مواجه شده است، هرچند قطع کامل از آن برای بسیاری امکانپذیر نیست. با این حال، تمایل به فاصله گرفتنهای مقطعی در حال افزایش است.
در سالهایی که اینترنت و شبکههای اجتماعی به بخشی جدانشدنی از زندگی روزمره تبدیل شدهاند، حالا نشانههایی از خستگی و فاصله گرفتن تدریجی از این جهان آنلاین هم دیده میشود. تورهای بدون اینترنت و افرادی که برای چند ساعت یا چند روز، خاموش کردن گوشی را به نوعی آرامش میدانند. دکتر سجاد بهرامی، جامعهشناس در گفتوگو با «هفت صبح» میگوید: این دلزدگی، اگرچه در ابتدا واکنشی به اشباع دیجیتال است، اما میتواند به تدریج به تغییری پایدار در سبک زندگی و رابطه انسان با فناوری تبدیل شود.
آنچه امروز بهعنوان دلزدگی از فضای مجازی و گرایش به سفرهای بدون اینترنت دیده میشود، ترکیبی از یک واکنش مقطعی و در عین حال روندی رو به پایداری است. این خستگی در مرحله نخست واکنشی طبیعی به اشباع دیجیتال محسوب میشود. زمانی که استفاده از شبکههای اجتماعی از یک انتخاب روزمره به الزام سبک زندگی تبدیل میشود و افراد بهتدریج احساس فشار ذهنی، خستگی و بیاثر شدن زمان آنلاین را تجربه میکنند. او میگوید: در چنین شرایطی، سفرهای بدون اینترنت برای برخی افراد شبیه نوعی تخلیه فشار عمل میکند.
با این حال، به اعتقاد او ماجرا فقط به یک موج زودگذر محدود نمیشود. چراکه بخشی از کاربران به مرور در حال تعریف قواعد تازهای برای استفاده از رسانه هستند. از محدود کردن زمان استفاده گرفته تا حذف اعلانها، انتخاب مسیرهای آفلاین و حتی تغییر در تعریف لذت و سرگرمی. بهرامی معتقد است که همین تغییرات نشان میدهد دلزدگی از فضای مجازی به سمت کنش آگاهانه و مدیریت مرزها حرکت میکند و به همین دلیل احتمال پایداری آن بیشتر میشود. دلزدگی ابتدا میتواند یک واکنش مقطعی باشد، اما اگر با تغییر در عادتها و سبک زندگی همراه شود، به تدریج به یک روند پایدار تبدیل خواهد شد.
در عین حال اما بهرامی در تحلیل تاثیر تورهای بدون موبایل بر کاهش وابستگی و ایجاد آرامش مستمر معتقد است که نمیتوان یک پاسخ قطعی برای میزان موفقیت این طرحها ارائه کرد و همه چیز به میزان تغییر واقعی در رفتار افراد بستگی دارد. وی با تبیین این موضوع، دو مسیر متفاوت را برای مسافران این تورها متصور شد.در سناریوی نخست، اگر تجربه سفر بدون اینترنت باعث شود فرد پس از بازگشت نیز در سبک زندگی خود تغییر ایجاد کند، به طور مثال کمتر شبکههای اجتماعی را چک کند، اعلانها را محدود سازد یا ارتباط حضوری را جایگزین مصرف مداوم آنلاین نماید، میتوان آن را نشانهای از بازسازی رابطه با فناوری دانست. در این حالت، آفلاین بودن دیگر یک وقفه موقت نیست بلکه به عنوان شروع یک تحول در عادتهای روزمره و رسیدن به آرامش شناخته میشود.
بهرامی در تشریح سناریوی دوم خاطرنشان میکند اگر این تجربه صرفا به یک تفریح کوتاه مدت محدود شود و فرد پس از سفر دوباره به همان الگوی استفاده سنگین از شبکههای اجتماعی برگردد، ماجرا بیشتر شبیه یک استراحت موقت خواهد بود. در این وضعیت، فرد وابستگی خود را کنار نگذاشته بلکه تنها برای مدتی کوتاه از فشارها فاصله گرفته است تا دوباره به همان چرخه قبلی بازگردد. این کارشناس همچنین تاکید میکند که تورهای بدون موبایل میتوانند هم نشانه بازگشت به زیست آفلاین باشند و هم فقط فرصتی کوتاه برای ریکاوری ذهن فراهم کنند. به گفته وی، تفاوت اصلی در این است که آیا تغییر رفتار پس از پایان سفر در زندگی عادی فرد ادامه پیدا میکند یا خیر و همین نکته مرز میان یک تحول واقعی با یک تفریح گذرا را تعیین میکند.
اگرچه تصاویر رسانهای جنگ بر انهدام تأسیسات نظامی و راهبردی متمرکز است، اما عمق فاجعه…
تعدد ۱۸ صندوق بازنشستگی، بزرگترین زخم بر پیکره نظام حکمرانی رفاه در ایران است. این…
جهان در حال از دست دادن همزمان نفت، کود شیمیایی و اسید سولفوریک است. نفت،…
سیگنالهای کوتاهمدت (۱ ساعته تا ۶ ساعته) برای بیتکوین و بسیاری از آلتکوینها، نزولی و…
بازگشایی بورس در شرایط کنونی، بدون شک با التهابات شدید و نوسانات منفی در روزهای…
طرح «هموطن»، با هدف «حمایت از سهامداران خرد و جلوگیری از فروش هیجانی» طراحی شده…