در میان شرکت‌های پتروشیمی نوری با درآمد ۱۸۰ هزار میلیارد تومانی، سلطان بی‌چون و چرای این صنعت است و مارون با رشد ۵۴ درصدی و جم‌پیلن با جهش ۶۶ درصدی، درخشان‌ترین چهره‌های این دوره محسوب می‌شوند. اما در میان این همه شکوه و جلال، دو نماد خاموش در حاشیه ایستاده‌اند. شاراک با رشد تنها ۱۹ درصدی و شجم با رشد ۱۸ درصدی، نه تنها از قافله رشد عقب مانده‌اند، که عملاً سهم بازار خود را به رقبا واگذار کرده‌اند. اینجا دیگر پای نوسانات قیمت جهانی یا مشکلات صادراتی در میان نیست؛ اینجا بوی مدیریت ضعیف و بحران عملیاتی از دو شرکت به مشام می‌رسد.

به گزارش سرمایه فردا، گزارش عملکرد ۱۰ ماهه صنعت الفین و اتیلن، تصویری از ابرغول‌های پتروشیمی ایران را به نمایش می‌گذارد. مجموع درآمد این صنعت با رشد ۳۵ درصدی به ۷۰۵ هزار و ۵۷۵ میلیارد تومان رسیده است، رقمی که به تنهایی از مجموع درآمد بسیاری از صنایع بورسی بیشتر است.

گزارش تحلیلی عملکرد ۱۰ ماهه صنعت الفین و اتیلن

صنعت الفین و اتیلن که محصولات آن زنجیره ارزش عظیم پتروشیمی را تغذیه می‌کند، در ۱۰ ماهه امسال عملکردی چشمگیر و فراتر از انتظار داشته است. مجموع درآمد این صنعت با رشد ۳۵ درصدی به ۷۰۵ هزار و ۵۷۵ میلیارد تومان رسیده است. این ارقام نجومی نشان می‌دهد که چرخ‌های اقتصاد پتروشیمی ایران با تمام توان در حال چرخش است و شرکت‌های بزرگ این حوزه توانسته‌اند از ظرفیت‌های تولیدی خود حداکثر بهره‌برداری را داشته باشند.

نوری با درآمد ۱۷۹ هزار و ۹۶۶ میلیارد تومانی، بی‌تردید سلطان بلامنازع این صنعت است. این شرکت با اختلافی فاحش، بیش از ۲۵ درصد از کل درآمد صنعت را به خود اختصاص داده است. رشد ۳۳ درصدی نوری در حالی ثبت شده که این شرکت بر روی یک پایه درآمدی عظیم حرکت می‌کند. برای درک عظمت این عدد کافی است بدانید درآمد ۱۰ ماهه نوری از مجموع درآمد کل صنعت مخابرات و تجهیزات بیشتر است. با این حال، جای این سوال باقی است که چرا بزرگترین بازیگر صنعت نتوانسته همگام با میانگین بازار رشد کند؟ رشد ۳۳ درصدی نوری اگرچه قابل قبول است، اما در مقایسه با مارون با رشد ۵۴ درصدی، تا حدودی کمرنگ به نظر می‌رسد. آیا نوری به نقطه اشباع تولید رسیده یا با محدودیت‌های خوراک و تأسیسات مواجه است؟ سهامداران نوری شاید از ثبات این غول راضی باشند، اما باید نگران از دست دادن تدریجی سهم بازار به نفع رقبای چابک‌تر مانند مارون باشند.

دومین غول بزرگ صنعت پتروشیمی

پارس با درآمد ۹۷ هزار و ۳۸۸ میلیارد تومانی و رشد ۲۸ درصدی، دومین غول بزرگ این صنعت است. رشد ۲۸ درصدی پارس از میانگین صنعت پایین‌تر است و این یک زنگ خطر برای سهامداران این شرکت محسوب می‌شود. پارس که روزگاری رقیب نزدیک نوری بود، حالا نه تنها فاصله خود با صدرنشین را افزایش داده، که اجازه داده مارون و جم نیز از آن پیشی بگیرند. رشد ۲۸ درصدی در بازاری که میانگین رشد ۳۵ درصد است، یعنی پارس سهم بازار خود را به رقبا واگذار کرده است. آیا این شرکت با مشکلات فنی مواجه است؟ یا مدیریت آن توانایی بهره‌برداری از ظرفیت‌های موجود را ندارد؟

مارون با درآمد ۶۸ هزار و ۶ میلیارد تومانی و رشد ۵۴ درصدی، بی‌تردید یکی از درخشان‌ترین ستاره‌های این صنعت است. رشد ۵۴ درصدی مارون در حالی ثبت شده که پایه درآمدی این شرکت بسیار بالاست و این دستاورد را دوچندان می‌کند. مارون نشان داده که می‌تواند با سرعتی بسیار بالاتر از میانگین صنعت حرکت کند و سهم بازار خود را به طور چشمگیری افزایش دهد. اگر این روند ادامه یابد، مارون در سال‌های آینده به رقیبی جدی برای نوری تبدیل خواهد شد. سهامداران مارون دلیلی برای فروش ندارند، مگر آنکه نشانه‌هایی از کاهش رشد یا افزایش هزینه‌ها مشاهده شود.

عملکردی فراتر از میانگین صنعت

آریا با درآمد ۵۲ هزار و ۹۱۷ میلیارد تومانی و رشد ۳۸ درصدی، عملکردی فراتر از میانگین صنعت داشته است. این شرکت توانسته با جهشی مناسب، جایگاه خود را در میان غول‌های صنعت تثبیت کند. رشد ۳۸ درصدی آریا نشان می‌دهد مدیریت این شرکت برنامه مشخصی برای توسعه داشته و توانسته آن را عملیاتی کند.

جم با درآمد ۷۷ هزار و ۷۶۳ میلیارد تومانی و رشد ۴۰ درصدی، یکی از موفق‌ترین شرکت‌های این صنعت است. جم که پس از نوری و پارس، سومین شرکت بزرگ صنعت محسوب می‌شود، توانسته رشدی فراتر از میانگین را ثبت کند و فاصله خود با پارس را کاهش دهد. رشد ۴۰ درصدی جم نشان می‌دهد این شرکت برخلاف پارس، توانسته از ظرفیت‌های بازار به خوبی استفاده کند. اگر این روند ادامه یابد، جم در آینده‌ای نزدیک جایگاه دوم صنعت را از پارس خواهد گرفت.

 ضعیف‌ترین عملکرد در میان غول‌ها

بوعلی با درآمد ۷۱ هزار و ۷۳۲ میلیارد تومانی و رشد ۲۴ درصدی، یکی از ضعیف‌ترین عملکردها را در میان غول‌های صنعت داشته است. رشد ۲۴ درصدی بوعلی در شرایطی که میانگین صنعت ۳۵ درصد است، یک شکست نسبی محسوب می‌شود. این شرکت نه تنها از قافله رشد عقب مانده، که عملاً سهم بازار خود را به رقبایی مانند مارون و جم واگذار کرده است. سهامداران بوعلی حق دارند نگران باشند؛ اگر این روند ادامه یابد، بوعلی به تدریج جایگاه خود را به عنوان یکی از غول‌های صنعت از دست خواهد داد.

جم پیلن با رشد خیره‌کننده ۶۶ درصدی و درآمد ۱۹ هزار و ۱۵۵ میلیارد تومانی، قهرمان بلامنازع این صنعت از حیث رشد است. این جهش چشمگیر نشان می‌دهد جم‌پیلن یا قراردادهای صادراتی جدیدی منعقد کرده، یا ظرفیت تولید خود را به طور قابل توجهی افزایش داده است. رشد ۶۶ درصدی جم‌پیلن در حالی ثبت شده که پایه درآمدی آن نیز قابل قبول است و این دستاورد را ارزشمندتر می‌کند. سهامداران جم‌پیلن دلیلی برای خوش‌بینی دارند، مگر آنکه این رشد ناپایدار یا ناشی از عوامل موقتی باشد.

شکبیر با درآمد ۵۰ هزار و ۷۴۹ میلیارد تومانی و رشد ۳۹ درصدی، عملکردی فراتر از میانگین صنعت داشته است. این شرکت توانسته با رشدی قابل توجه، جایگاه خود را در میان شرکت‌های بزرگ صنعت تثبیت کند. رشد ۳۹ درصدی شکبیر نشان می‌دهد مدیریت این شرکت از فرصت‌های بازار به خوبی استفاده کرده است.

شگویا با درآمد ۳۷ هزار و ۱۴۶ میلیارد تومانی و رشد ۵۱ درصدی، یکی دیگر از نمادهای موفق این گروه است. رشد ۵۱ درصدی شگویا در حالی ثبت شده که این شرکت در سال‌های اخیر با چالش‌های متعددی مواجه بوده است. به نظر می‌رسد شگویا بالاخره توانسته از مشکلات گذشته عبور کند و به مسیر رشد بازگردد. اگر این روند ادامه یابد، شگویا می‌تواند به یکی از گزینه‌های جذاب برای سرمایه‌گذاری تبدیل شود.

شغدیر با درآمد ۶ هزار و ۱۹۵ میلیارد تومانی و رشد ۳۸ درصدی، عملکردی فراتر از میانگین صنعت داشته است. هر چند درآمد شغدیر در مقایسه با غول‌های صنعت ناچیز است، اما رشد ۳۸ درصدی آن نشان می‌دهد این شرکت کوچک نیز توانسته از فرصت‌های بازار بهره ببرد.

شپترو با درآمد ۵۰۴ میلیارد تومانی و رشد ۴۳ درصدی، یکی از شرکت‌های کوچک اما رو به رشد این صنعت است. رشد ۴۳ درصدی شپترو نشان می‌دهد حتی شرکت‌های کوچک نیز می‌توانند در سایه غول‌ها رشد کنند و سهم خود را از بازار افزایش دهند.

نمادهای بحرانی صنعت پتروشیمی

اما در میان این همه موفقیت و شکوفایی، دو نماد وضعیتی کاملاً متفاوت، تأسف‌بار و هشداردهنده دارند.

شاراک با رشد تنها ۱۹ درصدی و درآمد ۳۷ هزار و ۳۴۰ میلیارد تومانی، یکی از دو بازنده بزرگ این صنعت است. در بازاری که میانگین رشد ۳۵ درصد است و شرکت‌هایی مثل مارون و جم‌پیلن رشدهای بالای ۵۰ درصد را تجربه می‌کنند، شاراک با رشد ۱۹ درصدی عملاً درجا زده است. این یعنی شاراک سهم بازار خود را به طور کامل به رقبا واگذار کرده و از قافله رشد عقب مانده است. نکته تأسف‌بارتر اینکه شاراک با درآمد ۳۷ هزار میلیارد تومانی، یکی از شرکت‌های بزرگ این صنعت محسوب می‌شود و چنین رشد ضعیفی برای یک شرکت با این اندازه، یک شکست بزرگ است. سهامداران شاراک حق دارند از مدیریت شرکت بخواهند که دلایل این رشد ضعیف را شفاف‌سازی کند. آیا شاراک با محدودیت خوراک مواجه است؟ آیا مشکلات فنی خطوط تولید را زمین گیر کرده؟ یا مدیریت شرکت توانایی رقابت با غول‌هایی مثل مارون و جم را ندارد؟

شجم با رشد ۱۸ درصدی و درآمد ۶ هزار و ۷۱۶ میلیارد تومانی، دومین بازنده این صنعت است. رشد ۱۸ درصدی شجم در شرایطی که میانگین صنعت ۳۵ درصد است، یک فاجعه تمام‌عیار محسوب می‌شود. این شرکت نه تنها از قافله رشد عقب مانده، که با سرعتی بسیار پایین‌تر از میانگین حرکت می‌کند. شجم که درآمد آن حتی به ۷ هزار میلیارد تومان هم نمی‌رسد، می‌توانست با مدیریت بهتر، رشد بسیار بالاتری را ثبت کند. اما ظاهراً این شرکت یا با چالش‌های عملیاتی جدی مواجه است، یا مدیریت آن توانایی بهره‌برداری از فرصت‌های بازار را ندارد.

دلایل احتمالی عملکرد ضعیف شاراک و شجم

۱. مشکلات تأمین خوراک: محتمل‌ترین دلیل برای رشد پایین شاراک و شجم، مشکلات تأمین خوراک است. صنعت الفین و اتیلن به شدت به خوراک وابسته است و هرگونه اختلال در تأمین خوراک، مستقیماً بر تولید و درآمد تأثیر می‌گذارد. احتمالاً این دو شرکت با کاهش سهمیه خوراک یا نوسانات در تأمین آن مواجه بوده‌اند.

۲. تعمیرات اساسی و توقف خطوط تولید: ممکن است شاراک و شجم در این دوره با تعمیرات اساسی یا اورهال خطوط تولید مواجه بوده‌اند که منجر به توقف تولید و کاهش درآمد شده است. هر چند تعمیرات دوره‌ای اجتناب‌ناپذیر است، اما اگر این توقف‌ها طولانی‌تر از حد معمول باشد، می‌تواند به کاهش سهم بازار منجر شود.

۳. مشکلات صادراتی: بخش قابل توجهی از محصولات این صنعت صادر می‌شود. ممکن است شاراک و شجم با مشکلاتی در صادرات مانند تحریم‌ها، مشکلات حمل و نقل، یا کاهش قیمت‌های جهانی مواجه شده باشند که به کاهش درآمد منجر شده است.

۴. مدیریت ضعیف و ناتوانی در رقابت: در شرایطی که رقبایی مانند مارون و جم‌پیلن رشدهای بالای ۵۰ درصد را ثبت کرده‌اند، ناتوانی شاراک و شجم در همراهی با بازار، نشانه‌ای از ضعف مدیریتی است. این شرکت‌ها نتوانسته‌اند مانند رقبا از فرصت‌های بازار استفاده کنند و استراتژی مناسبی برای افزایش فروش و سهم بازار خود داشته باشند.

۵. کاهش راندمان تولید: ممکن است شاراک و شجم با کاهش راندمان تولید به دلیل فرسودگی تأسیسات، مشکلات فنی، یا عدم به‌روزرسانی فناوری مواجه بوده‌اند که منجر به کاهش تولید و درآمد شده است.

نتیجه‌گیری از صنعت الفین و اتیلن

صنعت الفین و اتیلن با رشد ۳۵ درصدی مجموع درآمد و ثبت ارقام نجومی ۷۰۵ هزار میلیارد تومانی، روزهای طلایی را پشت سر می‌گذارد. نوری با اقتدار در صدر ایستاده و مارون، جم و جم‌پیلن با رشدهای چشمگیر، آینده‌ای روشن را برای خود رقم زده‌اند. آریا، شکبیر و شگویا نیز با رشدهای بالای میانگین، جزو برندگان این دوره هستند.

اما در این میان، دو بازنده بزرگ وجود دارند که تصویری کاملاً متفاوت از این صنعت ارائه می‌دهند. شاراک با رشد ۱۹ درصدی و شجم با رشد ۱۸ درصدی، نه تنها از قافله رشد عقب مانده‌اند، که عملاً سهم بازار خود را به رقبا واگذار کرده‌اند. سرمایه‌گذاری در این دو نماد در شرایط فعلی، یک ریسک بزرگ محسوب می‌شود. سهامداران شاراک و شجم حق دارند از مدیریت این شرکت‌ها شفاف‌سازی فوری در مورد دلایل این رشد ضعیف و برنامه‌های آتی برای بازگشت به مدار رشد را مطالبه کنند.

در بازاری که فرصت‌های طلایی با بنیاد قوی و رشدهای چشمگیر کم نیستند (مارون با رشد ۵۴ درصدی، جم‌پیلن با رشد ۶۶ درصدی، شگویا با رشد ۵۱ درصدی)، چرا باید به سراغ شرکت‌هایی رفت که درجا می‌زنند و بوی رکود از صورت‌های مالی‌شان به مشام می‌رسد؟ شاراک و شجم نیاز به یک احیای فوری و اساسی دارند، در غیر اینصورت، آینده‌ای جز حذف تدریجی از بازار برای آنها متصور نیست.