دوشنبه ۳۱ فروردین ۱۴۰۵
فرار سرمایه از طرحهای تصفیه پساب، خسارتی جبرانناپذیر به همراه خواهد داشت اما معلوم نیست با وجود بحران جدی آب در کشور، چگونه بروکراسی اداری به مانعی بزرگ بر سر بازچرخانی آب تبدیل شده است؟
به گزارش سرمایه فردا، آب سالم سازی شده تصفیه خانه ماهدشت کرج در حالی تحویل مجری خصوصی پروژه شده است که ۲۰ میلیون متر مکعب پساب تحویلی، بدون مشتری باقی مانده است. طرحی که از سال ۹۳ با هدف کاهش فشار بر منابع آب زیرزمینی اجرایی شد، امروز پشت درهای شهرکهای صنعتی باقی مانده است چون به گفته سهامداران این طرح، شهرکهای صنعتی قصد ندارند چاههای آب خود را خاموش کنند. از سوی دیگر بخش کشاورزی هم زمینی برای اجرای اهداف پیشبینی شده در طرح اولیه، در اختیار افراد قرار نداده است. بنابراین بازگشت سرمایه این پروژه محیط زیستی در هالهای از ابهام است و در صورت شکست این پروژه، زمینه فرار سرمایه از این بخش فراهم میشود.
این روزها بحران آب به یکی از جدیترین چالشهای زیستمحیطی کشور تبدیل شده است و تشدید این بحران، سیاستگذاران را به سمت بازچرخانی مجدد آب هدایت کرده است. تلاشها برای استفاده چندباره از آب، یک دهه پیش در ایران رونق گرفت و در همان زمان پروژه سالمسازی پساب تصفیهخانه ماهدشت در حاشیه کرج با امید کاهش برداشت از سفرههای زیرزمینی و تأمین آب پایدار برای صنعت و کشاورزی کلید خورد تا زمینه مشارکت بخش خصوصی در اجرای پروژههای حافظ محیط زیست را فراهم کند .
اما امروز، در دل استان البرز میلیونها مترمکعب پساب تصفیهشده بدون مصرفکننده باقی مانده و آینده سرمایهگذاری در این حوزه را با تردیدهای جدی روبهرو کرده است. پروژهای که زمانی نماد توسعه پایدار بود، حالا در پیچوخم بیمیلی مصرفکنندگان و نبود زیرساختهای اجرایی، به آزمونی برای اعتماد سرمایهگذاران محیطزیستی بدل شده است. طرح انتقال آب سالمسازی شده تصفیه خانه ماهدشت سرانجام دیروز به مرحله پایانی رسید و پساب تصفیه شده به مجری پروژه تحویل شد اما این طرح با مشکلی عجیب روبهرو است.
به گفته الهه پورکریمی فعال محیط زیست که از سال ۱۴۰۱ بهعنوان سرمایهگذار به این طرح پیوسته، شرکت آب منطقهای طی قراردادی با بخش خصوصی تلاش میکند که از پتانسیل این بخش برای حل مشکل کمبود سرمایه اجرای طرح خط انتقال پساب تصفیه شده به شهرکهای صنعتی، بهره ببرد. به همین منظور بخش خصوصی وظیفه احداث خط لوله انتقال پساب از تصفیه خانه ماهدشت به سمت شهرکهای صنعتی کوثر و امید البرز را بر عهده میگیرد.
او به هفت صبح میگوید: برای اینکه آب تصفیه شده به این دو شهرک برسد، باید کیلومترها لولهگذاری انجام میشد تا پساب تصفیه شده با هدف مهار برداشت از آبهای زیرزمینی به این دو شهرک صنعتی برسد. فعالان بخش صنعت میتوانستند از پساب تصفیه شده برای اقداماتی مثل خنکسازی، آبیاری فضای سبز و غیره استفاده کنند تا وابستگی آنها به آب شرب یا منابع آب زیرزمینی کاهش یابد اما به دلیل ناهماهنگی بین دستگاههای مرتبط در تملک زمین مسیر اجرای خط انتقال پساب، این طرح سه سال متوقف میشود و منابع طبیعی، بیل مکانیکی پروژه را توقیف میکند. سرانجام با پیگیریهای زیاد این مشکل رفع میشود. پورکریمی میگوید که قرار بود تحویل آب تصفیه شده به سرمایهگذار بخش خصوصی در شهریور ۱۴۰۳ انجام شود و اگرچه در همان مقطع بهرهبرداری آزمایشی و تست مسیر انتقال انجام میشود اما تحویل پساب تصفیه شده از سوی این مجموعه تا ۲۷ بهمن طول میکشد.
این فعال محیط زیست توضیح میدهد که یکی از طرحهای تعریف شده برای این پروژه، کشت درختان غیرمثمر با هدف تولید چوب است که به تثبیت خاک و جلوگیری از ایجاد ریزگرد در منطقه، حفظ جنگل و کم کردن وابستگی به اکوسیستمهای طبیعی کمک میکند و اجرای آن از آثار محیط زیستی مهم پروژه است.به گفته او، در حال حاضر منطقه حالت بیابانی داشته و زمینهای کشاورزی رها شده به کانونهای ریزگرد تبدیل شدهاند. تامین پساب تصفیه شده برای زیر کشت بردن این زمینها میتواند زمینه کنترل منشا ریزگردها را فراهم کند زیرا در حال حاضر منطقه از نظر آب در مضیقه بوده و امکان کشاورزی بزرگ برای آنها فراهم نیست؛ بنابراین با وزش یک باد، گرد و غبار در هوا بلند میشود.
با توسعه کشاورزی برای مردم منطقه اشتغال ایجاد شده و آورده اقتصادی هم ایجاد میشود. اگرچه تخصیص زمین برای توسعه کشاورزی متوقف شده اما پورکریمی همچنان امیدوار است که دستگاههای دولتی جلو بیایند و زمین مناسب با هدف توسعه کشاورزی صنعتی در منطقه به متقاضیان اختصاص داده شود زیرا ۲۰ میلیون متر مکعب پساب تصفیه شده، میتواند منطقه را به تکهای از بهشت تبدیل کند.
غلامعلی فروغی مشاور حقوقی پروژه ماهدشت نیز در گفتوگو با هفت صبح با اشاره به اینکه پروژه خط انتقال پساب از تصفیه خانه ماهدشت ۴۰ سهامدار خصوصی دارد از تخصیص هزار میلیارد تومان اعتبار از سال ۹۳ تاکنون برای اجرای این خط انتقال خبر میدهد.او میگوید که اگر این رقم را با قیمت امروز تطبیق دهیم، عدد بالایی به دست میآید که باید به سرمایهگذار اولیه برگشت داده شود. برگشت سرمایه از محل خرید آب توسط شهرکهای صنعتی و واگذاری اراضی به کشت و صنعتها خواهد بود که بتوانند خودشان یا با مشارکت بخش خصوصی، طرحهای متنوعی را اجرا کنند اما تاکنون چنین اقداماتی انجام نشده است. ضمن آنکه به سرانجام رسیدن بازگشت سرمایه به این موکول شده که تکلیف مالکیت سرمایهگذار بر آب تحویلی مشخص شود تا شهرکهای صنعتی و کشاورزی بتوانند این آب را خریداری کنند.
به گفته فروغی پساب تصفیه شده به سرمایهگذار با تاخیر تحویل شده و تا در شهرکهای صنعتی هم رسیده است اما این شهرکها از دریافت پساب خودداری میکنند. تخصیص زمینهای کشاورزی هم که طبق طرح اولیه باید به افراد تحویل میشد، متوقف شده است. در این طرح قرار بود ۷۵۰ خانوار شاغل شوند. بنابراین باید دولت برای اشتغال این تعداد نیروی متخصص کمک کند تا در چارچوب این طرح، مشغول به کار شوند و زمینه برگشت سرمایهای که از سال ۹۳ تاکنون هزینه شده، فراهم شود.
کارشناس حقوقی طرح تاکید میکند که شهرکهای صنعتی به دلیل فعال بودن چاههایشان مایل به دریافت پساب تصفیه شده نیستند؛ در صورتی که طبق قانون مکلفند که از این منبع استفاده کنند. بلاتکلیفی سرمایهگذار پروژهای که میتواند به بهبود شرایط محیط زیست استان البرز کمک کند، انگیزه سایر سرمایهگذاران برای مشارکت در طرحهایی از این دست را تحت تاثیر قرار میدهد. فرار سرمایه از طرحهای تصفیه پساب، خسارتی جبرانناپذیر به همراه خواهد داشت اما معلوم نیست با وجود بحران جدی آب در کشور، چگونه بروکراسی اداری به مانعی بزرگ بر سر بازچرخانی آب تبدیل شده است؟
مدیرکل منابع طبیعی استان البرز از تدوین طرحی پژوهشی و کاربردی برای توسعه زراعت چوب در این استان، با استفاده از پساب بازچرخانی شده خبر میدهد. طرحی که غلامعلی فروغی مشاور پروژه انتقال پساب تصفیه خانه ماهدشت احتمال میدهد به دنبال گزارش هفت صبح و توجه به پیشنهاد سهامداران این پروژه تدوین شده است و به زودی مشکل بیمشتری ماندن پساب در استان همجوار تهران را حل خواهد کرد.به دنبال انتشار گزارشی در روزنامه هفت صبح درباره بیمشتری ماندن پساب تصفیه خانه ماهدشت، به نظر میرسد که مسئولان این استان دست به کار شدهاند. دیروز مدیر کل منابع طبیعی استان البرز از تدوین طرحی برای توسعه زراعت چوب در استان تحت مدیریتش با استفاده از آبهای نامتعارف خبر داده است که خبری امیدوارکننده برای سهامداران پروژه انتقال پساب ماهدشت به شمار میرود.
طرح انتقال پساب تصفیه خانه ماهدشت در استان البرز از سال ۹۳ آغاز به کار کرد و ۴۰ سهامدار این طرح، با صرف هزار میلیارد تومان اعتبار، خط انتقال آب سالمسازی شده این تصفیهخانه به دو شهرک صنعتی کوثر و امید البرز را اجرایی کردند تا با تاخیر چند ماهه، پساب تصفیه شده را تحویل بگیرند. قرار بود با فروش این پساب به شهرکهای صنعتی، زمینه بازگشت سرمایه اولیه طرح فراهم شود اما برخی چالشها از جمله امتناع شهرکهای صنعتی از دریافت پساب تحویلی، تحقق این هدف را با مشکل مواجه کرد.اگرچه یکی از اهداف اصلی طرح، کاهش فشار بر منابع آب زیرزمینی تعریف شده بود اما شهرکهای صنعتی البرز که هنوز چاههای آبشان فعال است، به گفته سهامداران این طرح تن به خرید آب تصفیه شده ندادند و پسابی که تا درِ شهرکهای صنعتی منتقل شده بود، بدون مشتری ماند.
به روز رسانی خبر ۴ اسفند ۱۴۰۴/ حال اصغر بیات مدیرکل منابع طبیعی استان البرز به ایرنا خبر داده که طرحی پژوهشی- کاربردی برای توسعه زراعت چوب در این استان تدوین شده است. در این طرح با ارزیابی و امکان سنجی عرصههای مستعد زراعت چوب با استفاده از پساب بازچرخانی شده، صنوبر تولید خواهد شد. خبری که برای سهامداران پروژهای که پساب روی دستشان مانده، خبری امیدبخش به حساب میآید. به گفته بیات، از اهداف مهم طرح زراعت چوب، امکان سنجی مناطق مستعد توسعه زراعت چوب با در نظر گرفتن تمام ملاحظات زیست محیطی، تولید نقشه پهنهبندی عرصههای مستعد زراعت چوب با در نظر گرفتن منابع پساب استان البرز در راستای مدیریت آبهای نامتعارف و کاهش فشار بر منابع آب شیرین است.
این طرح با مجوز سازمان مدیریت و برنامهریزی البرز و همکاری معاونت پژوهشی دانشکدههای کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران تدوین شده و قرار است که در ۶ ماهه ابتدای سال آینده به مرحله اجرا برسد. اجرای این طرح به حل بخشی از مشکلات کم آبی در استان البرز کمک میکند و قرار است که شهرکهای صنعتی این استان، عرصههای مستعد زراعت چوب خود را شناسایی کرده و به کمک پساب تصفیه شده، علاوه بر تامین نیازهای چوبی کشور، زمینه کنترل آلودگیهای محیط زیستی و کنترل ریزگردها را هم فراهم کنند.
غلامعلی فروغی مشاور حقوقی پروژه ماهدشت احتمال میدهد که طرح ارائه شده توسط اداره منابع طبیعی استان البرز به دنبال گزارش منتشر شده در هفت صبح و پیشنهاداتی باشد که صاحبان ۲۰ میلیون متر مکعب پساب تصفیه شده به سازمان امور اراضی کشور، ارائه دادهاند.او میگوید که ما به سازمان امور اراضی بر اساس آب موجودی که در اختیار داشتیم، طرحی ارائه دادیم و به آنها اعلام کردیم که با استفاده از این آب میتوانند برخی کارها را انجام دهند که یکی از این کارها، زراعت چوب بود.
به گفته فروغی، در این نامه آمادگی سهامداران پروژه برای مشارکت در پروژههای زراعت چوب اعلام میشود. زیرا به کمک توسعه زراعت چوب میتوان برای ۲۰۰ تا ۳۰۰ فارغالتحصیل کشاورزی بیکار اشتغال ایجاد کرد. پروژه تصفیه پساب فرصت مناسبی ایجاد میکند که با همکاری دستگاههای حاکمیتی، زمینه ایجاد اشتغال برای فارغالتحصیلان بیکار فراهم شود. از طریق زراعت چوب علاوه بر کاهش فشار بر جنگل، زمینه توسعه کشور هم فراهم میشود. البته فروغی معتقد است که طرح نوشته شده توسط منابع طبیعی استان البرز بسیار کلیتر از پیشنهاداتی است که توسط آنها ارائه شده اما قطعا اجرای چنین طرحی میتواند در خرید پساب از سهامداران پروژه ماهدشت موثر باشد. زیرا دستگاههای دولتی میتوانند زمین تامین کنند و اگر بانک هم مشارکت کرده و تسهیلات تخصیص دهد، علاوه بر انجام یک فعالیت اقتصادی، زمینه اشتغال بیکاران را فراهم کرده و پساب موجود در استان البرز هم مشتری پیدا خواهد کرد.
در پیشنهادات مطرح شده از سوی سهامداران به امور اراضی آمده است که امکان استفاده از ۱۴ میلیون متر مکعب پساب تصفیه شده در بخش کشاورزی وجود دارد. بنابراین صاحبان این پساب میتوانند در طرحهای مشارکتی تامین آب مورد نیاز شهرکهای کشاورزی، تولید گلهای زینتی با پتانسیل صادراتی، تامین آب مورد نیاز محصولات باغی شوری پسند، طرح مشارکتی تولید پنبه در صورت تامین زمین از سوی دستگاه حاکمیتی، همکاری کنند. همچنین تامین آب صنعتی مورد نیاز خودرو و صنایع خودروسازی و تامین نیازهای صنایع چرم و رنگسازی از دیگر پیشنهاداتی است که از سوی مجریان پروژه مطرح میشود. بحران بیمشتری ماندن پساب تصفیهخانه ماهدشت میتواند با همافزایی میان بخش خصوصی و نهادهای دولتی به فرصتی برای توسعه پایدار استان البرز تبدیل شود.
تدوین طرح زراعت چوب با استفاده از پساب بازچرخانیشده، اگر از مرحله مطالعه به اجرا برسد، نهتنها به مدیریت آبهای نامتعارف و کاهش فشار بر منابع آب زیرزمینی کمک خواهد کرد، بلکه میتواند زمینه اشتغال فارغالتحصیلان بخش کشاورزی، کاهش وابستگی به واردات چوب، کنترل ریزگردها و بهبود شرایط زیستمحیطی را فراهم کند. اما اکنون موفقیت این ایده بیش از هر چیز به اراده اجرایی، تامین زمین مناسب، حمایت بانکی و ایجاد سازوکارهای مشارکتی شفاف وابسته است. در صورت تحقق این پیشنیازها، پسابی که امروز بدون مشتری مانده، میتواند به موتور محرک طرحهای تولیدی و زیستمحیطی استان تبدیل شود؛ مسیری که هم منافع سرمایهگذاران را تامین میکند و هم گامی در جهت مدیریت هوشمند منابع آب و توسعه متوازن البرز خواهد بود.
تمام حقوق برای پایگاه خبری سرمایه فردا محفوظ می باشد کپی برداری از مطالب با ذکر منبع بلامانع می باشد.
سرمایه فردا