واکنش بازار خودرو در جنگ

حامد شایگان:سال‌ها بود که خودروسازهای دنیا درباره ماشین‌های برقی حسابی جنجال به پا کرده بودند. برخی ادعا می‌کردند که عصر بنزین تمام شده و به‌زودی همه ماشین‌ها برقی می‌شوند اما در عمل، استقبال زیادی از این قضیه نشد. در آن زمان قیمت‌های نجومی خودرو برقی، کمبود جایگاه شارژ و مهم‌تر از همه، نبود هیجان رانندگی، ماشین‌های برقی را برای خیلی‌ها به یک وسیله لوکس و فانتزی تبدیل کرده بود. خودروسازها هم کم‌کم از وعده‌های بلندپروازانه‌شان عقب‌نشینی کردند. تا اینکه در جنگ خاورمیانه ناگهان قیمت بنزین اوج گرفت. جنگ و بسته شدن تنگه هرمز، یکدفعه همه چیز را عوض کرد. حالا ماشین‌های برقی از یک «گزینه خوب» تبدیل شده‌اند به «یک ضرورت اقتصادی».

‌ وعده‌های بزرگ عملی نشد

قبل از اینکه قیمت بنزین  بالا برود، بازار ماشین‌های برقی در یک بن‌بست عجیب گیر کرده بود. از یک طرف کلی تبلیغات محیط زیستی و حمایت دولتی‌ها بود، اما از طرف دیگر مردم چندان ذوقی برای خرید نشان نمی‌دادند. آمارها هم این را ثابت می‌کند. در سه ماهه آخر سال ۲۰۲۵، فروش جهانی ماشین‌های برقی نسبت به سال قبل ۳ درصد پایین آمده بود و به ۴ میلیون دستگاه رسید. در آمریکا این سقوط بدتر بود؛ بازار ۲۷ درصد کوچک‌تر شد. حتی در چین که قطب اصلی تولید ماشین‌های برقی است، بازار ۲۱ درصد ریزش کرد.

دلیل این بی‌رغبتی فقط به مشکلات فنی برنمی‌گشت. مهم‌تر از همه، انگیزه اقتصادی نبود. وقتی بنزین ارزان است، چرا باید هزاران دلار بیشتر برای یک ماشین برقی پول بدهی؟ در آمریکا، میانگین قیمت یک ماشین برقی حدود ۵۵,۳۰۰ دلار بود، در حالی که ماشین‌های معمولی ۲۰ تا ۴۰ هزار دلار قیمت داشتند. این ۱۵ تا ۲۵ هزار دلار اختلاف برای خیلی از خانواده‌ها یک مانع بزرگ بود. از طرف دیگر، قبل از جنگ سیاست‌های دولتی هم به کمک موتورهای بنزین سوز آمده بود، در آمریکا، دولت ترامپ استانداردهای مصرف سوخت را پایین آورد و عملاً به خودروسازها اجازه داد دوباره روی ماشین‌های بزرگ و پرخرج تمرکز کنند. در اروپا هم اتحادیه اروپا ممنوعیت فروش ماشین‌های بنزینی از ۲۰۳۵ را عقب انداخت و به جای آن به ماشین‌های هیبریدی چراغ سبز نشان داد. خیلی از خودروسازها مثل هوندا برنامه توسعه ماشین‌های برقی‌شان را کنسل کردند یا عقب انداختند.

بنزین ۴ دلاری؛ شوکی که همه معادلات را به هم ریخت

اما ناگهان همه چیز عوض شد. با شروع جنگ خلیج فارس و بمباران زیرساخت‌های نفتی، قیمت نفت از مرز ۱۰۰ دلار عبور کرد و بنزین در خیلی از نقاط جهان به بالای ۴ دلار در هر گالن رسید. برای اولین بار در سال‌های اخیر، هزینه سوخت تبدیل شد به یک دغدغه اصلی برای کسانی که می‌خواستند ماشین بخرند.تأثیر این شوک نفتی فوری و قابل لمس بود. تو اروپا که قیمت بنزین رفت بالاترین سطح تاریخی، فروش ماشین‌های برقی در ماه مارس نسبت به سال قبل ۳۷ درصد بالا رفت و به بیش از ۵۰۰ هزار دستگاه رسید. فرانسه ۶۹ درصد رشد کرد، بریتانیا ۳۱ درصد و آلمان هم فروش ۷۱ هزار دستگاهی را تجربه کرد.

در آمریکا قیمت بنزین کمی کمتر بالا رفت، اما تغییرات قابل توجه بود. جستجوهای آنلاین برای ماشین‌های برقی بعد از گرانی بنزین ۲۸ درصد بیشتر شد و استعلام‌های خرید ماشین‌های برقی دست دوم ۱۵ درصد رشد کرد. مارس ۲۰۲۶ بالاترین ماه فروش ماشین‌های برقی در آمریکا از زمانی بود که جنگ شروع و معافیت‌های مالیاتی فدرال برداشته شده بود.در استرالیا و نیوزلند هم اوضاع همینطور بود. فروش ماشین‌های برقی در استرالیا ۸۹ درصد و در نیوزلند ۲۶۳درصد نسبت به سال قبل افزایش یافت.

نکته جالب اینجاست که همه بازارها به یک شکل به این شوک نفتی واکنش نشان ندادند. در واقع، جهان تقسیم شد به دو دسته؛ اروپا و شرق آسیا؛ جایی که در خیابان‌ها بنزین گران واقعاً حس می‌شود، در اروپا، هزینه سوخت مستقیماً در قیمت پمپ بنزین تأثیر می‌گذارد. وقتی نفت ۱۰۰ دلار می‌شود، راننده اروپایی بلافاصله تفاوت را توی باک ماشینش حس می‌کند. در چنین شرایطی، ماشین‌های برقی تبدیل می‌شوند به یک انتخاب منطقی. در چین هم اگرچه دولت قیمت بنزین را کنترل می‌کند، اما فشار اقتصادی آنقدر زیاد بود که فروش ماشین‌های برقی و هیبریدی را حسابی بالا برد. ماشین‌هایی مثل بی‌وای‌دی و جیلی بزرگترین برنده‌های این تغییر بازار بوده‌اند. در تایلند، سفارش ماشین‌های برقی توی نمایشگاه خودرو ۷۰ درصد رشد کرد و سهم بی‌وای‌دی از تویوتا جلو زد.

اما آمریکا یک استثنا بود. با اینکه قیمت بنزین در خیلی از ایالت‌ها از مرز ۴ دلار عبور کرد، مردم چندان ذوقی برای خرید ماشین برقی نشان ندادند. دلیل این بی‌رغبتی چیست؟  مصرف‌کننده آمریکایی یک ترومای تاریخی دارد: آنها تجربه کرده‌اند که قیمت بنزین بالا می‌رود و بعد دوباره پایین می‌آید. به جای اینکه یک تصمیم ۵۰,۰۰۰ دلاری بگیرند، ترجیح می‌دهند صبر کنند و ببینند چه می‌شود. همچنین نبود زیرساخت شارژ کافی در خارج از شهرهای بزرگ و قیمت بالای ماشین‌های برقی نسبت به نمونه‌های بنزینی مانع از توسعه تقاضا برای خودروهای برقی شده‌است.

خودروسازها دوباره برگشتند  به ریل برقی

به طور کلی این شوک نفتی خودروسازها را هم غافلگیر کرد. خیلی از آنها که تازه برنامه توسعه ماشین‌های برقی‌شان را کنسل کرده بودند یا عقب انداخته بودند، حالا با عجله دارند استراتژی‌هایشان را از نو می‌نویسند.در اروپا، فشار مضاعفی بر بازار خودرو وجود دارد. از یک طرف قیمت بنزین بالاست، از طرف دیگر قوانین سخت‌گیرانه زیست‌محیطی در راه است. استانداردهای جدید آلایندگی که از سال ۲۰۲۶ به تدریج اجرایی می‌شوند، تولید ماشین‌های کاملاً بنزینی را بی‌صرفه کرده‌اند. خودروسازهای اروپایی چاره‌ای ندارند جز اینکه به سمت ماشین‌های برقی و هیبریدی بروند.

در  چین، خودروسازها از این فرصت برای جهش استفاده کردند. صادرات ماشین‌های انرژی جدید در ماه مارس ۱۳۰ درصد افزایش یافت و به ۳۷۱ هزار دستگاه رسید.در آمریکا اما اوضاع پیچیده‌تر است. خودروسازهای دیترویتی تازه داشتند روی ماشین‌های بزرگ و پرخرج سرمایه‌گذاری می‌کردند که ناگهان بازار برگشت. حالا آنها مجبورند دوباره خط تولید ماشین‌های برقی‌شان را بالا ببرند، اما این کار زمان می‌برد و هزینه دارد.

در حال حاضر عصر سوخت‌های ارزان و فراوان تمام شده، اما آیا این یعنی پایان ماشین‌های بنزینی؟ نه به این سادگی هم نیست تغییر بازار زمان نیاز دارد. در اروپا و چین، این شوک نفتی باعث یک تغییر ساختاری شده، مردم و دولت‌ها به این نتیجه رسیده‌اند که وابستگی به نفت یک ریسک بزرگ است. اما در آمریکا، قضیه هنوز مبهم است. مصرف‌کننده‌ها هنوز منتظرند ببینند قیمت بنزین پایین می‌آید یا نه. خودروسازها هم با تردید جلو می‌روند. تا وقتی زیرساخت شارژ فراگیر نشود و قیمت ماشین‌های برقی به سطح ماشین‌های بنزینی نرسد، تغییرات اساسی بعید به نظر می‌رسد.

حالا اگر دنبال سرمایه‌گذاری در صنعت خودرو هستید، چشم‌تان به دو چیز باشد. اول، قیمت بنزین. اگر بالای ۴دلار بماند، تقاضا برای ماشین‌های برقی و هیبریدی بالا می‌ماند. دوم، سیاست‌های دولتی موثر خواهد بود. اروپا و چین قوانین سخت‌گیرانه‌ای برای حذف تدریجی ماشین‌های بنزینی تصویب کرده‌اند و این یعنی یک بازار تضمینی برای ماشین‌های برقی دارد، پس در بلندمدت برنده‌های این تغییر، شرکت‌هایی هستند که هم ماشین برقی دارند و هم ماشین هیبریدی. بی‌وای‌دی در چین، تویوتا در ژاپن و تسلا در آمریکا، سه نامی هستند که در بلندمدت از این موج سود خواهند برد. خودروسازهایی که دیر بجنبند، محکوم به حذف از بازار هستند.