پیش‌بینی نرخ دلار در ۱۴۰۵؛ کف دلار ۱۲۰ هزار

آزاد کلهر: بازار ارز در آستانه سال جدید با انبوهی از ابهامات روبه‌روست. داده‌های موجود و تحولات میدانی نشان می‌دهد که پیش‌بینی یک رقم مشخص برای دلار در سال ۱۴۰۵ تقریباً غیرممکن است و هر تحلیلی با درصد بالایی از عدم‌قطعیت همراه خواهد بود. با این حال، آنچه تقریباً قطعی به نظر می‌رسد، تداوم روند صعودی و ثبت رکوردهای تازه برای دلار در بازار آزاد است، مگر آنکه تحولات سیاسی-امنیتی غیرمنتظره‌ای مسیر را تغییر دهد.

خوش‌بینانه‌ترین کف دلار

رسیدن به این سطح از نرخ ارز، رویایی‌ترین سناریو برای سال آینده محسوب می‌شود و تحقق آن نیازمند وقوع همزمان چند رویداد کلیدی است. نخست، خروج مذاکرات از بن‌بست فعلی و دستیابی به توافقی که کاهش تنش‌ها و لغو بخشی از تحریم‌ها را به دنبال داشته باشد. دوم، توقف درگیری‌های نظامی و رفع محاصره دریایی که امکان بازگشت درآمدهای نفتی و گازی را فراهم کند. سوم، موفقیت بانک مرکزی در اجرای سیاست‌های تثبیت اقتصادی و تقویت نقش صرافی‌ها در تأمین ارز.

اگر این سه شرط به طور همزمان برآورده شوند، انتظار می‌رود نرخ دلار در سال ۱۴۰۵ از مرز ۱۸۰ هزار تومان فراتر نرود. این رقم نسبت به سطوح فعلی (نزدیک به یک میلیون و هشتصد هزار تومان) نه تنها رشد چشمگیری ندارد، بلکه می‌تواند نویدبخش بازگشت نسبی به ثبات باشد.

بدترین سناریو قیمت دلار

متأسفانه شواهد موجود، این سناریوی تلخ را محتمل‌تر از سناریوی خوش‌بینانه نشان می‌دهند. فشارهای ساختاری متعددی دلار را به سمت صعود سوق می‌دهند. صندوق بین‌المللی پول پیش‌بینی کرده که اقتصاد ایران در سال ۲۰۲۶ میلادی معادل ۶.۱ درصد کوچک‌تر شود. محاصره نفتی و تخریب تأسیسات پتروشیمی، درآمدهای ارزی کشور را که بخش عمده عرضه بازار را تأمین می‌کرد، به شدت کاهش داده است.
از سوی دیگر، تورم مهارنشدنی مزید بر علت شده است. صندوق بین‌المللی پول نرخ تورم متوسط سال ۲۰۲۶ را ۶۸.۹ درصد برآورد کرده، اما آمارهای محلی از تورم نقطه‌به‌نقطه بالای ۹۰ درصد و حتی سناریوهای ابرتورم فراتر از ۱۰۰ درصد حکایت دارد. در چنین شرایطی، لایحه بودجه سال ۱۴۰۵ با نرخ رسمی عجیب ۱۰۳ هزار تومان جدید به ازای هر یورو (معادل حدود ۱۳۰ هزار تومان برای هر دلار) بسته شده است. این فاصله نجومی بین نرخ رسمی و آزاد، رانت ارزی عظیمی خلق کرده و فشار تقاضا در بازار آزاد را چند برابر می‌کند.

در این سناریوی تاریک، تداوم وضعیت موجود و تشدید تحریم‌ها و محاصره، نرخ دلار را به سطوح ۲۲۰ هزار تومان و حتی فراتر خواهد برد. برخی تحلیلگران مستقل هشدار داده‌اند که اگر دینامیک‌های ابرتورم تثبیت شود، جهش‌های بسیار شدیدتر – حتی تا ارقام نجومی – دور از انتظار نیست. بانک مرکزی در واکنش به این فشارها، ناچار به چاپ اسکناس‌های ۱۰ میلیون تومانی شده است؛ تصمیمی که خود به تنهایی عمق بحران را افشا می‌کند.

تثبیت شکننده در کانال ۱۸۰ تا ۲۲۰ هزار تومانی

با توجه به تداوم وضعیت جنگی و عدم تحقق پیش‌شرط‌های سناریوی خوش‌بینانه در کوتاه‌مدت، واقع‌بینانه‌ترین پیش‌بینی برای سال ۱۴۰۵، حرکت نوسانی دلار در محدوده صد و هشتاد هزار تا دویست و بیست هزار تومان است. بازار در ماه‌های اخیر نوعی ثبات نسبی در همین سطوح بالا را تجربه کرده، اما این ثبات بسیار شکننده است و حفظ آن نیازمند تزریق مستمر ارز از سوی بانک مرکزی خواهد بود. هرگونه شوک سیاسی جدید یا تشدید اختلافات داخلی بر سر نحوه تخصیص ارز، خروج از سقف ۲۰۰ هزار تومان تومان و ورود به کانال‌های بالاتر را قطعی می‌کند.

سال ۱۴۰۵ بدون تردید یکی از حساسترین سال‌های تاریخ اقتصادی ایران از نظر متغیرهای ارزی خواهد بود. اقتصاد ایران همچون بیماری مزمن به درآمدهای نفتی و پتروشیمی وابسته است، اما از یک سو اقدامات نظامی و از سوی دیگر تحریم‌ها، این شریان‌های حیاتی را قطع کرده‌اند. حاصل این وضعیت، برهم خوردن شدید معادله عرضه و تقاضا به نفع کمبود عرضه و مازاد تقاضا است. در چنین فضایی، نرخ ارز دیگر تابع منطق اقتصادی کلاسیک نیست؛ بلکه سرباز مطیع متغیرهای نظامی و سیاسی خواهد بود.