جمعه ۱۷ بهمن ۱۴۰۴
آخرین خبرها از مذاکرات ایران و آمریکا حکایت از این دارد که فعلا مذاکره برای مذاکره بوده و اختلافات جدی است و ادامه مذاکره در پایتختها معلوم میشود.
به گزارش سرمایه فردا، رئیس دستگاه دیپلماسی با اشاره به اینکه جلسات چندین دور برگزار شد، گفت: «صحبتهایی که ما با ایشان داشتیم و سپس ایشان با طرف مقابل مطرح کردند، موجب شد پس از این مدت طولانی که گفتوگویی نداشتیم، نقطهنظرات به یکدیگر منتقل شود. این موضوع بسیار مهم بود. نگرانیهای ما منتقل شد و منافع ما، حقوقی که مردم ایران دارند و همه مواردی که باید گفته میشد، بهنظر من در فضایی بسیار خوب منتقل شد و در عین حال دیدگاههای طرف مقابل نیز شنیده شد.»
عراقچی با تاکید بر اینکه میتوانم بگویم که شروع خوبی بود، ادامه داد: «اما ادامه آن منوط به این است که ما در پایتختها مشورتهایی انجام دهیم و درباره چگونگی ادامه روند تصمیمگیری کنیم. در مورد نفسِ ادامه گفتوگوها تقریباً توافق نظر وجود داشت و قرار شد این روند ادامه پیدا کند؛ اما اینکه زمان، چگونگی و تاریخ آن چگونه باشد، در مشورتهای بعدی و از طریق آقای بدر بوسعیدی انجام خواهد شد. به نظر من فضای خوبی حاکم بود و در یک جمله میتوانم بگویم که شروع خوبی بود.»
وزیر امور خارجه خاطرنشان کرد: «اکنون در مرحلهای هستیم که پس از هشت ماه پرتلاطم که یک جنگ را پشت سر گذاشتیم و همه مسائل دیگری که میدانیم، قرار است دوباره یک روند گفتوگو آغاز شود. این بیاعتمادی بسیار بزرگی که در این مدت به وجود آمده و بر بیاعتمادیهای قبلی افزوده شده، چالشی سنگین بر سر راه مذاکرات است و ما ابتدا باید بر این فضای بیاعتمادی حاکم غلبه کنیم و سپس بتوانیم چارچوب یک گفتوگوی جدید را، که بهاصطلاح بتواند منافع مردم ایران را تأمین کند، طراحی کنیم.»
وی ادامه داد: «امروز در این زمینه تا حدی بحثهای خوبی انجام شد و دیدگاههای دو طرف شنیده و قرار شد که این روند ادامه پیدا کند. تصور من این است که اگر همین روند و همین دیدگاه در بهاصطلاح طرف مقابل ادامه پیدا کند، میتوانیم در جلسات بعدی به یک چارچوب مورد توافق برای این گفتوگوها و درباره موضوعاتی که مطرح است، برسیم؛ اما نمیخواهم از اکنون قضاوت کنم. به نظر من شروع خوبی بود و میتواند ادامه خوبی هم داشته باشد، اما این موضوع به طرف مقابل و البته به تصمیمگیریهایی که در تهران انجام خواهد شد، بستگی دارد.»
سیدعباس عراقچی وزیر امور خارجه در پاسخ به این پرسش ایرنا که یکی از مهمترین نگرانیهای کشورهای منطقه، با وجود سازوبرگها و تمهیداتی که آمریکا در اطراف منطقه تدارک دیده است، موضوع امنیت در این جغرافیا است؛آیا در ارتباط با این موضوع نیز در گفتوگوهای امروز مسائلی مطرح شد، یا هنوز به آن مرحله نرسیده است، گفت: «موضوع گفتوگوهای ما صرفاً هستهای است و ما در خصوص هیچ موضوع دیگری با آمریکاییها گفتوگو نمیکنیم.»
وی ادامه داد: «البته اینکه گفتوگوهای هستهای و حلوفصل مسائل اصلی باید در فضایی آرام، بدون تنش و بدون تهدید، صورت گیرد مورد اشاره ما قرار گرفت. لازمه هر گفتوگویی، خودداری از تهدید و فشار است. ما این نکته را امروز نیز بهصراحت مطرح کردیم و انتظار داریم که حتماً رعایت شود تا امکان ادامه گفتوگوها فراهم باشد.»
اظهارات، عباس عراقچی تصویری واقعگرایانه از وضعیت گفتوگوها ارائه میدهد؛ نه خوشبینی زودهنگام و نه بنبست اعلامنشده.
نقش عمان در این مذاکرات، نقشی صرفاً تشریفاتی نبود. مسقط نشان داد که توان ایفای نقش واسطهای فعال و قابل اعتماد را دارد. افزون بر عمان، برخی کشورهای منطقه نیز بهطور غیرمستقیم پیگیر شکلگیری این روند بودند. نگرانی مشترک آنها از گسترش تنش، زمینهای فراهم کرد تا مسیر دیپلماسی دوباره فعال شود.
درعین حال منابع مطلع تأکید دارند که فشار و توصیه بازیگران منطقهای نقش مهمی در محدود ماندن دستورکار مذاکرات به پرونده هستهای داشت. این موضوع در گزارش نیویورک تایمز نیز بازتاب یافت. جایی که به نگرانی همسایگان ایران از کشیده شدن گفتوگوها به موضوعات موشکی و منطقهای اشاره شده است.
ایران از آغاز مذاکرات تأکید داشت که گفتوگوها باید حول محور پرونده هستهای و رفع تحریمها متمرکز باشد. مقامات تهران بارها تصریح کردند که طرح مسائل دفاعی یا منطقهای در دستور کار این نشست قرار ندارد. این موضعگیری، صد البته که ریشه در تجربههای گذشته و نگاه امنیتی ایران به توان بازدارندگی خود دارد.
در مقابل، طرف آمریکایی تلاش داشت موضوعاتی فراتر از هستهای را نیز وارد گفتوگو کند. بحث درباره برنامه موشکی، نیروهای نیابتی منطقهای و حتی مسائل داخلی ایران، از جمله محورهایی بود که واشنگتن به آنها نظر داشت. همین ناهمسویی در دستورکار، یکی از چالشهای اصلی مذاکرات مسقط بهحساب میآید.
همزمان با آغاز گفتوگوها، انتشار اخبار مربوط به تحرکات نظامی آمریکا در منطقه، فضای مذاکرات را تحتتأثیر قرار داد. گزارشهایی درباره حضور احتمالی فرمانده سنتکام در عمان و انتقال تجهیزات نظامی، واکنشهایی را در رسانههای ایرانی و منطقهای بهدنبال داشت. هرچند برخی از این اخبار تأیید نشد، اما نفس انتشار آنها نشاندهنده تلاش برای اعمال فشار روانی بود.
واکنش منابع ایرانی به این اخبار، محتاطانه اما صریح بود. هشدار نسبت به تأثیر منفی حضور مقامات نظامی بر روند دیپلماتیک در واقع میتوانست این مسئله را برجسته کند که گفتوگو در سایه تهدید، نتیجهبخش نخواهد بود.
تصمیمی در سطح حاکمیت
مسئله دیگر این که ورود ایران به این مذاکرات، تصمیمی مقطعی یا صرفاً دیپلماتیک نیست. مقامات رسمی تأکید دارند که این اقدام در چارچوب تصمیم اجماعی نظام و با هماهنگی نهادهای تصمیمگیر انجام شده است. وزارت امور خارجه، مجری این سیاست است و شورای عالی امنیت ملی نقش راهبردی در تعیین خطوط کلی دارد.
این هماهنگی، دست تیم مذاکرهکننده را برای طرح مطالبات باز گذاشته و همزمان مانع از بروز شکاف در پیامهای ارسالی به طرف مقابل شده است.
اما مذاکرات مسقط بهسرعت در صدر اخبار رسانههای منطقهای و بینالمللی قرار گرفت. از الجزیره و المیادین گرفته تا رسانههای روسی و آمریکایی، همگی این گفتوگوها را با دقت دنبال کردند. وجه مشترک بیشتر تحلیلها، تأکید بر شکنندگی روند و دشواری رسیدن به توافق کوتاهمدت بود.
برخی رسانهها احتمال صدور بیانیهای مشترک درباره ادامه مذاکرات و پرهیز از اقدام نظامی را مطرح کردند؛ اقدامی که میتواند حداقلی از اعتماد را بازسازی کند.
مذاکرات ایران و آمریکا در مسقط، تلاشی محتاطانه برای خروج از وضعیت پرتنش فعلی بهشمار میرود. این گفتوگوها البته که پایان اختلافها نیست. همانطور که تضمینی برای توافق نهایی نیز نخواهد بود. آنچه این دور را متمایز میکند، ترکیب پیچیدهای از فشارهای منطقهای، بیاعتمادی انباشتهشده و اختلاف در دستورکار است.
مسقط صحنه گفتوگویی بود که بیش از هر چیز، آزمونی برای سنجش اراده سیاسی دو طرف بهشمار میآید. ادامه این مسیر به تصمیمهایی وابسته است که در پایتختها گرفته خواهد شد؛ تصمیمهایی که میتواند دیپلماسی را تقویت کند یا بار دیگر آن را به حاشیه براند.
تمام حقوق برای پایگاه خبری سرمایه فردا محفوظ می باشد کپی برداری از مطالب با ذکر منبع بلامانع می باشد.
سرمایه فردا