دورکیم معتقد است جامعه مدرن نیاز به نظمی جدید دارد اگر مذهب مهمترین و اصلی ترین عامل همبستگی و نظم بوده جامعه جدید نیاز به بازنگری در مولفه های قدیم دارد، هرچند مذهب همچنان نقش خواهد داشت.
عباس امامی : آیا جنگ میتواند همبستگی پایدار ایجاد کند؟جامعه شناسان معتقدند اولین واکنش جامعه مقابل دشمن مشترک، همبستگی، اتحاد و همدلی در برابر متجاوز است (همبستگی مکانیکی از دیدگاه دورکیم)همانند بعضی حیوانات که در برابر دشمن،همچون ماهی ساردین ،بوفالو و فیل ها دور هم جمع میشوند.
نقطه ضعف اینگونه همبستگی ها،عدم پایداری آن در طولانی مدت است و معمولا حکومت های ایدئولوژی از این حربه حتی بقیمت دشمن سازی مصنوعی حظ وافر میبرند.
در دشمن سازی مصنوعی بخشهای سياسی و نظامی سایه انداز سایر ارکان فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی میشوند بطوریکه این بخشها سهم سایرین را میبلعند و بمرور ساختار قدرت بگونهای شکل میگیرد که بقیه بخشها در ساختار سیاسی و نظامی مستحیل میشوند و بمرور زمان فربهی سیاست موجب تضعیف و خمودگی اقتصاد ،فرهنگ و اجتماع میشود بطوریکه در اولین بحران سایر بخشها فرو میریزند و بالطبع بخش سیاسی هم دچار اضمحلال میشود.
لذا عده ای از جامعه شناسان معتقدند سرمایهگذاری در مولفه های فرهنگی هم کم هزینه هستند و هم موجبات قوام و دوام جامعه را فراهم میکند. بخش فرهنگی جامعه بواسطه قدمت و رسوخ در عمق لایههای های اجتماع نوعی همبستگی در همه آحاد جامعه صرفنظر از قومیت و مذهب ایجاد میکند مولفه های فرهنگی معمولا مرز نمیشناسند و میتوانند نوعی همدلی فرهنگی علیرغم گسست های ملیتی ایجاد کند همانند عید نوروز و سیزده بدر که مقوله ای فرامرزی است.
درنگاه فرهنگی مولفه های مذهبی هم در دایره وفاق محسوب میشوند همچون ایام محرم و اعیاد قربان و فطر ،این نوع همبستگی از نظر دورکیم همبستگی ارگانیک نامیده میشود که قاطبه مردم در آن مشارکت فعال و موثر دارند تقویت نهادهای مدنی از شاخصهای مهم این جوامع است.
قهرمانان ملی، شعرا، آثار بجا مانده تاریخی همه در بخش فرهنگ یک ملت تعریف میشود بزرگداشت اندیشمندان و فرهیختگان فارغ از هر قوم و مذهب کمک موثری در همبستگی ملی و وفاق اجتماعی دارد.
تجربه نظام های ایدئولوژی نشان میدهد آنچه به نمایش عمومی گذاشته میشود همانند پرده سبز سینما غیر واقعی است انتخابات، تفکیک قوا،آمارهای ارائه شده در مقوله های فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی ،سیاسی و نظامی از نوعی غلو پیروی میکند و همانند فیلمهای اکشن خالی از صحنههای واقعی است و همه در محیط بسته و گلخانهای بوسیله پرده سبز برای عموم به نمایش درمیآید و معمولا در اولین بحران ساختار دروغین فرو می ریزد و رسوایی ببار میآورد.
شاخص بارز حکومت های ایدئولوژی تحمیل و افراط در دشمن سازی است معمولا این سیاست در دراز مدت نتیجه عکس میدهد فروپاشی شوروی و خاطره صف طولانی در برابر شعبه مک دونالد نتیجه اصرار به دشمن سازی مصنوعی است.
دورکیم معتقد است جامعه مدرن نیاز به نظمی جدید دارد اگر مذهب مهمترین و اصلی ترین عامل همبستگی و نظم بوده جامعه جدید نیاز به بازنگری در مولفه های قدیم دارد، هرچند مذهب همچنان نقش خواهد داشت. ولی حضور بلامنازع آن در ساختار قدرت بواسطه خاصیت تمامیت خواهی باید تحت کنترل و محدود باشد صندوق آرا و انتخابات آزاد از اصلی ترین عوامل کنترل و تحدید قدرت است.
در نظم جدید باید به چهار اصل توجه کرد؛
۱- قابلیت ارتقا داشته باشد
۲- قدرت تطبیق با تحولات
۳- تعمیم ارزشی، همزمان با تغییر ارزشها
۴- نقش آفرینی فردی همه آحاد جامعه.
آنتونی گیدنز در کتاب راه سوم میگوید: برای رسیدن به “مای” ملی باید شبکه های اجتماعی را گسترش داد، بالطبع در پی قدرتمند شدن اجتماع،کاهش تراکم در قدرت را خواهیم داشت.
افزایش وفاق باعث مودت اجتماعی عام گرایی اخلاقی، طراوت اجتماعی، افزایش پيشبيني پذیری، احساس امنیت اجتماعی، توزیع منابع و توسعه اجتماعی خواهد بود.
توجه به ارزشهای مشترک فرهنگی همه خورده فرهنگها را تحت پوشش قرار میدهد و نوعی نظم پایدار ایجاد میکند.
توجه و اهمیت به بخش فرهنگی به مرور زمان باعث غنا و تراکم فرهنگ، تساهل و مدارا، توزیع عادلانه منابع ارزشمند ،احترام به قوانین و حقوق بشر، نظم درونی، بسط مودت ،تعامل و همکاری ملی و احساس تعلق خاطر به جامعه و سرزمین را بدنبال دارد.
