کاهش شدید تمایل به فرزندآوری در میان خانواده‌های ایرانی، همراه با فشارهای اقتصادی و اجتماعی، نشان می‌دهد کشور فاقد سیاست جمعیتی منسجم است. کارشناسان هشدار می‌دهند که بدون طراحی نقشه راهی روشن و پایدار، توسعه اقتصادی و حفظ نخبگان با چالش‌های جدی روبه‌رو خواهد شد.

به گزارش سرمایه فردا، در مسیر توسعه اقتصادی، جوامع معمولاً سه مرحله را پشت سر می‌گذارند. در ابتدا نرخ تولد و مرگ‌ومیر هر دو بالا است و رشد جمعیت کند پیش می‌رود. با افزایش سطح درآمد و بهبود خدمات بهداشتی، نرخ مرگ‌ومیر کاهش یافته و جمعیت رشد بیشتری پیدا می‌کند. در مراحل پایانی توسعه، با کاهش همزمان نرخ تولد و مرگ‌ومیر، رشد جمعیت به سطحی متعادل می‌رسد. در چنین شرایطی، کشورهای پیشرفته سیاست‌های جمعیتی خود را بر اساس اهداف اقتصادی، اقلیمی و بلندمدت تنظیم می‌کنند؛ سیاست‌هایی که همزمان رشد جمعیت، بهره‌وری و فناوری را در نظر می‌گیرند. این کشورها حتی در مدیریت مهاجرت نیز گزینشی عمل کرده و پذیرای نخبگان در رشته‌های مختلف هستند.

بر اساس گزارش دبیر ستاد ملی جمعیت، ۷۷.۷ درصد زنان و مردان متأهل در سنین باروری (۲۰ تا ۵۰ سال) تمایلی به فرزندآوری ندارند. مهم‌ترین دلیل این بی‌میلی، نگرانی از آینده فرزندان جدید عنوان شده است. ایران به‌عنوان کشوری در حال توسعه، نیازمند حفظ جمعیت و نخبگان برای ادامه مسیر رشد است، اما موانع اقتصادی و اجتماعی جدی بر سر راه قرار دارد.

کاهش نرخ باروری در ایران به دلایل متعددی وابسته است. خانواده‌ها به دلیل مشکلات اقتصادی و اجتماعی تمایل دارند فرزندان کمتری داشته باشند. افزایش هزینه‌های زندگی، بحران مسکن و بیکاری انگیزه فرزندآوری را کاهش داده است. از سوی دیگر، ارتقای سطح آموزش و تحصیلات، به‌ویژه در میان زنان، نگرش‌ها نسبت به خانواده و زاد و ولد را تغییر داده است. تغییرات فرهنگی و اجتماعی نیز در شهرهای بزرگ باعث شده فرزندآوری کمتر مورد توجه قرار گیرد.

افزایش دسترسی به خدمات بهداشت باروری و برنامه‌های تنظیم خانواده به زوج‌ها امکان داده است کنترل بیشتری بر تعداد فرزندان خود داشته باشند. مشارکت گسترده‌تر زنان در بازار کار و مشغله‌های شغلی نیز زمان کمتری برای تربیت فرزندان باقی گذاشته است. علاوه بر این، افزایش سن ازدواج فرصت باروری را کاهش داده و نگرانی‌های اجتماعی و سیاسی آینده کشور نیز بر تصمیم خانواده‌ها اثر گذاشته است. برخی سیاست‌های دولتی گذشته در زمینه کنترل جمعیت نیز همچنان تأثیرگذار هستند.

این مجموعه عوامل نشان‌دهنده تغییرات عمیق اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی در ایران است که بر روند جمعیت تأثیر گذاشته‌اند. کارشناسان هشدار می‌دهند که کشور نیازمند سیاست جمعیتی مشخص و بلندمدت است؛ سیاستی که بر پایه نقشه راه توسعه طراحی شود و از تصمیمات روزمره و احساسی فاصله بگیرد تا بتواند آینده‌ای پایدار برای جامعه و اقتصاد ایران رقم بزند.