سویه آمریکایی هانتا برخلاف نوع آسیایی در مواردی قابلیت انتقال انسان به انسان را دارد به همین دلیل احتمال شیوع جهانی دارد.
حمیدرضا خالدی:این روزها انتشار اخباری درباره شیوع یک بیماری ویروسی قدیمی اما خطرناک به نام هانتاویروس، دوباره توجه مردم و رسانهها را به خود جلب کرده است. شروع این ماجرا از یک کشتی تفریحی در دل اقیانوس بود و حالا بحثهای زیادی درباره میزان خطر آن در جریان است. بهخصوص شایعاتی که در مورد ورود این ویروس به ایران در فضای مجازی منتشر و باعث بروز نگرانیهای جدی بین شهروندان شده است. موضوعی که با هشدار سازمان بهداشت جهانی نسبت به احتمال انتشار این ویروس در جهان تشدید شده است.
داستان از جایی شروع شد که یک کشتی کروز هلندی به نام «هوندیوس» سفر خود را از اوایل آوریل یا همان ۱۲ فروردین ۱۴۰۵ از کشور آرژانتین آغاز کرد. این کشتی ۱۱۴ مسافر و ۶۱ خدمه داشت و قرار بود از جزایر دورافتاده اقیانوس اطلس جنوبی بازدید کند. اما در اواسط راه، علائم یک بیماری شدید تنفسی بین مسافران دیده شد. متخصصان در این مورد میگویند که این شیوع ناشی از ویروس «آندس» بوده است. تا اوایل ماه می، متاسفانه ۳ مورد مرگ در این کشتی گزارش شد که همین موضوع باعث شد سازمان جهانی بهداشت سریعا وارد عمل شود.
یکی از نگرانیهای اصلی این بود که تعدادی از مسافران قبل از شناسایی کامل بیماری، در منطقه سنت هلنا از کشتی پیاده شده و به کشورهای خود برگشته بودند. گزارشها نشان میدهد ۳۲ نفر از این مسافران که از کشورهای مختلفی مثل بریتانیا، آمریکا، هلند، ترکیه و سنگاپور بودند، بدون اطلاع از آلودگی احتمالی به خانههای خود رفتهاند. پس از پهلو گرفتن نهایی کشتی در جزایر قناری، بقیه مسافران هم تحت نظارت دقیق به کشورهایشان بازگردانده شدند. برای مثال ۱۶ نفر از مسافران آمریکایی در نبراسکا تحت نظر قرار گرفتند که تست یکی از آنها نیز مثبت اعلام شد.
با این حال متخصصان معتقدند که هانتاویروس در سطح جهانی نسبتا نادر است و سالانه بین ۱۰ تا ۱۰۰ هزار مورد ابتلا دارد که بیشتر در آسیا و اروپا رخ میدهد. اما نکته مهم اینجاست که این ویروس دو چهره متفاوت دارد. یک نوع آن که در آسیا و اروپا شایع است و به «تب خونریزیدهنده با سندرم کلیوی» معروف است، نرخ کشندگی ۵ تا ۱۵ درصد دارد. اما نوع دوم که بیشتر در قاره آمریکا دیده میشود و به ریهها حمله میکند، بسیار خطرناکتر است و نرخ مرگ و میر آن بین ۲۰ تا ۴۰ درصد متغیر است. در همین خصوص در سال ۲۰۲۵، آرژانتین شاهد افزایش چشمگیر مبتلایان به این ویروس بوده که احتمالا به خاطر تغییرات اقلیمی و تغییر در کاربری زمین رخ داده است.
«مائده نجفیزاده»، عضو هیئت علمی دانشگاه، درباره ویژگیهای این ویروس توضیح میدهد که هانتاویروس یک دوره نهفتگی متغیر دارد که بین ۵ تا ۴۲ روز طول میکشد، اما بهطور متوسط حدود دو هفته زمان میبرد تا علائم آن ظاهر شوند. او میگوید؛ علائم اولیه خیلی شبیه بیماریهای ویروسی معمولی مثل تب، بدندرد، خستگی شدید و بیاشتهایی است. در مراحل اولیه، دردهای عضلانی و مشکلات گوارشی مثل تهوع و استفراغ هم بسیار برجسته هستند. این علائم اولیه ممکن است پزشک را به اشتباه بیندازد اما بعد از چند روز، بیماری بسته به نوع سویه، یا به سمت نارسایی شدید ریوی میرود و یا باعث اختلال شدید در عملکرد کلیهها میشود.
حالا اما گروهی از شهروندان تلاش میکنند تا هانتا ویروس را به کرونا تشبیه کرده و به خطرناکی آن میدانند. با این وجود «مینو محرز»، فوق تخصص بیماریهای عفونی، در این باره با قاطعیت میگوید که هانتاویروس اصلا شرایطی شبیه کرونا ندارد. وی تاکید میکند که انتقال اصلی این ویروس از طریق تماس با موشها و فضولات جوندگان است و برخلاف کووید ۱۹، سرعت انتشار بالایی ندارد.
«علیرضا رئیسی»، معاون بهداشت وزارت بهداشت هم ضمن تایید این حرف میگوید که این ویروس جدید نیست و سالهاست در دنیا شناخته شده است. وی توضیح میدهد انتقال انسان به انسان در این ویروس بسیار نادر است و سازمان جهانی بهداشت هم خطر همهگیری گسترده آن را بسیار پایین اعلام کرده است. پس نباید نگران یک پاندمی جدید مثل کرونا باشیم.
دکتر«محمدرضا صالحی»، رئیس مرکز تحقیقات مقاومت میکروبی در مورد شیوههای انتقالی «هانتا» توضیح میدهد که این ویروس بیشتر در جوندگان به ویژه موشها دیده میشود. او میگوید این جوندگان معمولا در قسمتهای تاریک کشتیها، انبارهای کاه یا انبارهای مواد غذایی نفوذ میکنند و ویروس از طریق ادرار، مدفوع یا بزاق آنها به محیط منتقل میشود. وقتی انسان در این محیطها شروع به تمیزکاری یا جارو زدن میکند، ذرات ویروس در هوا پخش میشوند و با تنفس وارد بدن انسان میشوند. دکتر رئیسی هم معتقد است که حتی اگر خود موش بیمار نباشد، فضولاتش میتواند انسان را مبتلا کند. درباره انتقال انسان به انسان هم، متخصصان میگویند فقط در نوع خاصی مثل ویروس آندس، آن هم در صورت تماس خیلی نزدیک و طولانی مدت، احتمال انتقال وجود دارد.
یکی از مهمترین دغدغههای ایرانیها در میانه بحرانهای کنونی، ورود این ویروس به کشور است. گرچه تمامی دستاندرکاران و مسئولان همگی به طور مشترک تاکید کردهاند که تا این لحظه هیچ موردی از ابتلا به هانتاویروس در ایران گزارش نشده است. دکتر صالحی معتقد است چون مراودات بینالمللی ما در این بخشها زیاد نیست، احتمال ورود بیماری کم است.
همچنین نجفیزاده اشاره میکند که حتی با وجود گزارشهایی از مشاهده ویروس در کشور ترکیه، به دلیل کنترل ترددها و نبود موارد انتقال مستقیم، جای نگرانی برای هموطنان وجود ندارد. در این میان وزارت بهداشت هم اعلام کرده که تمام دانشگاههای علوم پزشکی در جریان علائم هستند و آزمایشگاه پاستور هم برای تشخیص موارد مشکوک احتمالی کاملا تجهیز شده و البته هنوز موردی از ابتلا به این ویروس گزارش نشده است.
در مورد درمان نیز متخصصان اشاره میکنند که متاسفانه در حال حاضر هیچ واکسن یا داروی ضدویروسی اختصاصی و تایید شدهای برای هانتاویروس وجود ندارد. درمان اصلی به صورت «حمایتی» است؛ یعنی پزشکان تلاش میکنند با پایش مداوم فشار خون، میزان اکسیژن و عملکرد کلیهها، بدن بیمار را مدیریت کنند. دکتر «اورنگ ایلامی»، فوق تخصص عفونی و معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی شیراز میگوید مدیریت بیماری در بخش مراقبتهای ویژه (ICU) سنگ بنای درمان است و شامل اکسیژنرسانی و مدیریت دقیق مایعات بدن میشود. البته او به این نکته هم اشاره میکند که چندین درمان جدید مثل آنتیبادیهای مونوکلونال انسانی و یک واکسن DNA در حال توسعه هستند که نتایج اولیه آنها امیدوارکننده بوده است.
متخصصان معتقدند پیشگیری همچنان موثرترین راهکار است. پزشکان بر این باورند که با حذف جوندگان از محل زندگی انسان، میتوان خطر را به حداقل رساند. توصیه میشود ساختمانها در برابر جوندگان مقاوم شوند و مواد غذایی در ظرفهای ایمن نگهداری شوند. به اعتقاد آنها افرادی که محیطهای آلوده به جوندگان را تمیز میکنند، حتما باید از ماسکهای تنفسی قوی (N95)، دستکش و تکنیکهای تمیز کردن مرطوب استفاده کنند تا ذرات ویروس در هوا پخش نشود. در عین حال به نظر میرسد بهترین راه مقابله را رعایت مراقبتهای معمول بهداشتی مثل شستن مکرر دستها و اقدامات حفاظت فردی میداند.
دکتر پیام طبرسی، رئیس بخش بیماریهای عفونی بیمارستان مسیح دانشوری، در تحلیل وضعیت فعلی معتقد است که ویروس هانتا هنوز به یک اپیدمی گسترده تبدیل نشده و موارد ابتلا فعلا محدود به افرادی است که در آن کشتی تفریحی حضور داشتند. وی تاکید میکند تا این لحظه هیچ گزارشی مبنی بر ابتلای فردی خارج از آن کشتی منتشر نشده و از نظر او در حال حاضر با خطر بالقوهای در مورد این ویروس روبهرو نیستیم.
این متخصص عفونی با اشاره به تفاوت سویههای این ویروس در گفتوگو با «هفتصبح» توضیح میدهد که هانتا ویروس چیز عجیب و جدیدی نیست بلکه حتی در ایران هم نوعی از آن مشاهده شده است. وی در این خصوص میگوید: تفاوت سویهای که در ایران مشاهده شده با سویه مورد نظری که در کشتی تفریحی دیده شده در این است که ویروس هانتای موجود در ایران فقط قابلیت انتقال از حیوان به انسان را دارد ولی هانتای خطرناکی که سامان بهداشت جهانی در مورد آن هشدار داده نوعی از این ویروس است که قدرت انتقال انسان به انسان را دارد.
در واقع این نوع فقط مختص منطقه آمریکای جنوبی و کشور آرژانتین است و در منطقه ما وجود ندارد. طبرسی معتقد است نگرانی سازمان جهانی بهداشت هم دقیقا بابت همین موضوع بوده و هست که مبادا این سویه خاص ناگهان به مناطق دیگر منتقل شود؛ چرا که هانتاویروس موجود در ایران و جنوب شرق آسیا اصلا انتقال انسان به انسان ندارد.
رئیس بخش عفونی بیمارستان مسیح دانشوری با ذکر اینکه سازمان جهانی بهداشت هنوز اعلام خطر «فوری» و «خطرناک» نکرده، میگوید این ویروس برخلاف کووید، در طول این ۳۰ سال جهش خاصی نداشته و رفتارش برای پزشکان قابل ارزیابی است. ضمن آنکه هنوز فراگیری و گستردگی کووید را ندارد. البته ویروسها ممکن است هر لحظه جهش خاصی داشته باشند و همین مسئله نگران کننده است.
اما ویروس هانتای آفریقایی با نوع آسیایی آن چه تفاوتی دارد؟ سوالی که طبرسی در پاسخ به آن میگوید: ویروسی که در کشورهای آفریقایی مشاهده میشود به خاطر آنکه از طریق تنفس و انسان به انسان منتقل میشود خطرناک است و مرگ و میر هم دارد ولی هانتا ویروسی که ما در کشورمان داریم مرگ و میرچندانی ندارد.
وی برای روشنتر شدن سطح خطر این بیماری، بر این نکته تاکید میکند که در حال حاضر ویروس ایبولا به مراتب خطرناکتر از ویروس هانتا است. بهخصوص اینکه تیم ملی فوتبال کنگو نیز که خاستگاه اصلی این ویروس است، به جام جهانی رفته است و معلوم نیست که آیا بازیکنان این تیم مبتلا به ایبولا باشند یا نه؟
چون باید مسافران و افراد مشکوک 21 روز در قرنطینه باشند تا مشخص شود که آیا مبتلا به ایبولا هستند یا نه؟ بنابراین صرف آزمایشهای روتین نمیتواند چندان موید این نکته باشد که فردی به این ویروس مبتلا هست یا نه. گرچه به گفته رئیس بخش عفونی بیمارستان مسیح دانشوری، ویروس «ایبولا» که در آمریکای جنوبی و کشورهای آفریقایی شایع هستند هنوز از مرزهای آفریقا فراتر نرفتهاند.
وی در خصوص روند درمان مبتلایان به هانتا نیزمانند دیگر پزشکان اشاره میکند که این بیماری هنوز درمان خاص و اختصاصی ندارد و تمام اقدامات به صورت حمایتی انجام میشود. دکتر طبرسی با اطمینان خاطر میگوید که فعلا در ایران هیچ موردی نداریم، اما چون دوره نهفتگی این ویروس ممکن است تا ۴۲ روز طول بکشد، باید منتظر ماند تا این بازه زمانی بگذرد و وضعیت نهایی مسافران کشتی کروز که در کشورهای مختلف پیاده شدهاند مشخص شود، هرچند که تا الان از افراد در تماس با مسافران کشتی هم مورد مثبتی گزارش نشده است.
نگاهی به نظرات متخصصان نشان میدهد که اگرچه هانتاویروس یک بیماری جدی با نرخ مرگ و میر نگران کننده در برخی سویهها است، اما به دلیل نوع انتقال خاص آن، جای نگرانی چندانی در جامعه وجود ندارد. سازمان جهانی بهداشت ریسک جهانی این موضوع را پایین ارزیابی کرده و سیستم بهداشتی ایران هم در حالت آمادهباش و پایش است.
مردم باید به جای توجه به شایعات غیرعلمی و نگاههای ژورنالیستی که فقط به دنبال ایجاد نگرانی هستند، به توصیههای رسمی وزارت بهداشت توجه کنند. با رعایت اصول بهداشت محیط و کنترل جوندگان، میتوان به راحتی از سلامت خود و خانواده محافظت کرد. ضمن آنکه به گفته وزارت بهداشت، نظام سلامت کشور با آگاهی کامل از ماهیت این ویروس، تمام پیشبینیهای لازم را انجام داده است تا امنیت بهداشتی جامعه حفظ شود.
تمام حقوق برای پایگاه خبری سرمایه فردا محفوظ می باشد کپی برداری از مطالب با ذکر منبع بلامانع می باشد.
سرمایه فردا