در حال حاضر تعداد اتوبوسهای فعال و شاغل در تهران از ۸۰۰ دستگاه در ابتدای دوره به بیش از ۳۲۰۰ دستگاه رسیده است که روزانه ۱.۵ میلیون مسافر را جابهجا میکنند. هرچند این رشد چشمگیر است، اما هنوز با افق ۱۱ هزار دستگاهی که شهردار تهران وعده داده، فاصله وجود دارد.
شهلا رضایی | وضعیت حمل و نقل عمومی در کلانشهر تهران طی دهههای اخیر همواره یکی از پیچیدهترین گرههای مدیریت شهری بوده است. در این میان کمبود اتوبوس و فرسودگی شدید ناوگان که از دورههای گذشته به ارث رسیده بود، در سالهای اخیر به یک چالش امنیتی و رفاهی تبدیل شد. پایتختی که برای جابهجایی استاندارد مسافران خود به حداقل ۱۱ هزار دستگاه اتوبوس نیاز دارد، در ابتدای این دوره مدیریت شهری با کمتر از ۸۰۰ دستگاه اتوبوس فعال کار خود را آغاز کرد.
این بحران، شهرداری تهران را بر آن داشت تا با اتخاذ یک رویکرد چندجانبه، ترکیبی از قراردادهای کلان خارجی با تولیدکنندگان چینی و فعالسازی ظرفیتهای داخلی را در دستور کار قرار دهد. اکنون در میانه این مسیر پرفراز و نشیب، همزمانی نوسازی ناوگان با طرحهای حمایتی نظیر رایگان شدن خدمات حمل و نقل عمومی و البته محاصره دریایی ایران که ورود اتوبوسها را سخت میکند این ناوگان گسترده در ظاهر با چالشهایی مواجه شده که میتواند عملکرد آن را تحت تاثیر قرار دهد. موضوعی که البته مدیران اتوبوسرانی و سخنگوی شهرداری آن را رد میکنند.
نوسازی در میانه بحران؛ شکست حصر تامین تجهیزات
عبدالمطهر محمدخانی، سخنگوی شهرداری تهران، با اشاره به روند ورود اتوبوسهای جدید، این حرکت را گامی فراتر از یک خرید ساده توصیف میکند. او معتقد است تامین ناوگان در شرایطی که محاصره دریایی و فشارهای بینالمللی در ایام جنگ رمضان به اوج خود رسیده بود، یک پیام دیپلماتیک روشن به همراه داشت. به گفته او، در حالی که فضاسازیهای گستردهای برای توقف خدماترسانی در تهران صورت گرفته بود، ورود و رونمایی از ۳۵ دستگاه اتوبوس دوکابین و ۵۰ دستگاه اتوبوس برقی نشان داد که مدیریت شهری سنگر خدمت را متناسب با شرایط سخت توسعه داده است.
محمدخانی با اعلام اینکه مجموع قراردادهای اتوبوس در این دوره به ۶ هزار دستگاه میرسد، تاکید کرد که شهرداری تهران به تمام تعهدات مالی خود عمل کرده است. این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که همواره عدم پرداخت پیشپرداختها به عنوان مانع اصلی در تولیدات داخلی مطرح میشد. اکنون با پرداخت کامل هزینهها، انتظار میرود تولیدکنندگان داخلی با سرعت بیشتری تعهدات خود را تا پایان سال محقق کنند تا فشار از روی خطوط پرتردد شهر برداشته شود. هماکنون نیز ۵۰ دستگاه اتوبوس دوکابین دیگر در گمرکات کشور مستقر هستند که تلاش برای ترخیص و ورود آنها به شبکه حمل و نقل با وجود سختیهای تحریم ادامه دارد.
چالش بلیت رایگان
یکی از موضوعاتی که طی روزهای اخیر به بحث اول رسانههای شهری تبدیل شده، موضوع رایگان شدن بلیت مترو و اتوبوس است. این طرح که ریشه در تصمیمات حمایتی دوران جنگ دارد، اکنون در مسیر قانونی شدن در شورای شهر قرار گرفته است. طبق گفته سخنگوی شهرداری، هماهنگی نزدیکی میان شهرداری و شورا در این زمینه وجود دارد. هرچند در ابتدا با تمدید یکماهه طرح مخالفت شده بود، اما با تصویب یکفوریت طرح جدید، مقرر شد تا زمان تصویب نهایی در صحن شورا، مسیر رایگان بودن خدمات متوقف نشود تا شهروندان دچار بلاتکلیفی نشوند.
این طرح قرار است در قالب یک مدل جامع تحت عنوان «باشگاه شهروندی» اجرایی شود. ایده اولیه که توسط نایب رئیس شورا مطرح شده، قابلیت پوشش صددرصدی افراد را از طریق قالبهای حمایتی دارد. تحلیلهای اقتصادی شهرداری نشان میدهد که رقم دریافتی از مردم بابت بلیت در مقایسه با هزینههای واقعی نگهداری و سوخت، بسیار ناچیز است و رایگان شدن آن نه تنها درآمد شهرداری را با مدلهای پیشبینی شده کاهش نمیدهد، بلکه با تشویق مردم به استفاده از حمل و نقل عمومی، هزینههای جانبی شهر در حوزه ترافیک و آلودگی هوا را به شدت پایین میآورد.
تحول در ناوگان ۱۸ متری پس از ۱۵ سال وقفه
در بخش عملیاتی، مهدی علیزاده، مدیرعامل شرکت واحد اتوبوسرانی تهران، جزئیات بیشتری از نوسازی ناوگان بیآرتی ارائه میدهد. اوبا ذکر اینکه به جای «تراموا» فعلا ۱۵ دستگاه اتوبوس ۱۸ متری جدید به خطوط تندرو وارد ناوگان میشود میگوید: اینها بخشی از قرارداد ۲۰۰ دستگاهی است. اهمیت این موضوع در اینجاست که نوسازی اتوبوسهای دوکابین در تهران حدود ۱۵ سال متوقف شده بود. طبق آمارهای ارائه شده، تاکنون ۱۰۰ دستگاه از این قرارداد وارد کشور شده که ۵۰ دستگاه آن در حال نصب تجهیزات فنی برای ورود به خطوط هستند و ۵۱ دستگاه دیگر در گمرک بندرعباس مراحل ترخیص را طی میکنند.
علیزاده تاکید میکند که نوسازی ۱۲ خط اتوبوسرانی با ۱۵۰ دستگاه اتوبوس در اوج ایام جنگ انجام شد تا رضایت نسبی شهروندان جلب شود. علاوه بر این، نهضت بازسازی اتوبوسهای قدیمی یا همان «اورهال» نیز با بازسازی ۶۰۰ دستگاه اتوبوس که بیش از ۱۵ سال عمر داشتند، دنبال شده است. البته این بازسازیها تنها برای اتوبوسهایی انجام شده که از لحاظ اقتصادی صرفه داشته و شأن مسافران را حفظ کند.
مدیریت شهری میان دو جبهه
نکته قابل تامل در سخنان مسئولان شهرداری، مقایسه خسارات وارده به زیرساختها در دورههای مختلف است. سخنگوی شهرداری مدعی است که آسیبهای وارده به تجهیزات شهری و آتشنشانی در جریان اغتشاشات دیماه، به مراتب سنگینتر از آسیبهای مستقیم ناشی از جنگ بوده است. از دست رفتن ۸ دستگاه ماشین آتشنشانی نو در آن ایام، ضربه بزرگی به توان عملیاتی شهر زد. با این حال، تاکید بر این است که تحریم و فشار خارجی هرگز به عنوان بهانهای برای توقف خدماترسانی پذیرفته نشده است.
افق ۱۱ هزارتایی تهران
در حال حاضر تعداد اتوبوسهای فعال و شاغل در تهران از ۸۰۰ دستگاه در ابتدای دوره به بیش از ۳۲۰۰ دستگاه رسیده است که روزانه ۱.۵ میلیون مسافر را جابهجا میکنند. هرچند این رشد چشمگیر است، اما هنوز با افق ۱۱ هزار دستگاهی که شهردار تهران وعده داده، فاصله وجود دارد. مدیریت شهری معتقد است با نهایی شدن قراردادهای چینی و تسریع در تحویل ۷۰۰ دستگاه باقیمانده از قرارداد شرکت عقاب و سایر تولیدکنندگان داخلی، تهران تا پایان سال شاهد تحولی بزرگ خواهد بود. هدف نهایی این است که با افزایش کیفیت و کمیت ناوگان و همچنین اجرای طرحهای حمایتی نظیر بلیت رایگان، استفاده از حمل و نقل عمومی به انتخاب اول شهروندان تبدیل شود و گرههای کور ترافیکی پایتخت باز گردد.
