گرانی سوخت در کشورهای جهان

به گزارش سرمایه فردا، پنجمین هفته جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در حالی سپری می‌شود که تبعات اقتصادی این درگیری، فراتر از مرزهای خاورمیانه، دامان بسیاری از کشورهای جهان را گرفته است. نمودار منتشر شده توسط تجارت نیوز، تصویری روشن از میزان افزایش قیمت بنزین و گازوئیل در کشورهای مختلف پس از جنگ رمضان ارائه می‌دهد. این نمودار نشان می‌دهد که نیجریه با ۵۴ درصد افزایش قیمت بنزین و ۲.۸۷ درصد افزایش قیمت گازوئیل، بیشترین آسیب را دیده است. در مقابل، برزیل با تنها ۲ درصد افزایش، کمترین تأثیر را از این بحران پذیرفته است. این گزارش نگاهی دارد به جزئیات این افزایش‌ها و پیامدهای آن برای اقتصاد و معیشت مردم کشورهای مختلف.

نیجریه؛ بیشترین آسیب با ۵۴ درصد افزایش

نیجریه با ۵۴ درصد افزایش قیمت بنزین و ۲.۸۷ درصد افزایش قیمت گازوئیل، بیشترین آسیب را از بحران انرژی ناشی از جنگ خاورمیانه دیده است. این کشور آفریقایی که یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان نفت در قاره آفریقا است، به دلیل کمبود ظرفیت پالایشگاهی، بخش قابل توجهی از بنزین مورد نیاز خود را وارد می‌کند. با بسته شدن تنگه هرمز و افزایش قیمت نفت، هزینه واردات سوخت این کشور به شدت افزایش یافته است.

علاوه بر این، نیجریه با چالش‌های داخلی متعددی نیز مواجه است. ناامنی در مناطق نفتی، اختلال در تولید و حمل و نقل، و وابستگی به واردات، همگی عواملی هستند که این کشور را در برابر شوک‌های قیمتی آسیب‌پذیر کرده‌اند. افزایش ۵۴ درصدی قیمت بنزین در نیجریه، فشار مضاعفی بر معیشت مردم وارد کرده و نارضایتی‌های اجتماعی را تشدید نموده است. دولت نیجریه برای کاهش این فشار، ناچار به افزایش یارانه‌های سوخت شده که خود فشار بیشتری بر بودجه کشور وارد می‌کند.

مجارستان و استرالیا؛ آسیب شدید اما کمتر از نیجریه

مجارستان با ۴۷ درصد افزایش قیمت بنزین و ۲.۶۹ درصد افزایش قیمت گازوئیل، دومین کشور آسیب‌دیده از بحران انرژی است. این کشور اروپای مرکزی که به شدت به واردات انرژی وابسته است، پس از جنگ اوکراین و قطع روابط گازی با روسیه، وابستگی خود به واردات از خلیج فارس را افزایش داده است. بسته شدن تنگه هرمز، این وابستگی را به یک نقطه ضعف استراتژیک تبدیل کرده است. دولت مجارستان برای مهار افزایش قیمت‌ها، ناچار به استفاده از ذخایر استراتژیک خود شده، اما این ذخایر نیز محدود هستند و نمی‌توانند برای مدت طولانی پاسخگوی نیاز کشور باشند.

استرالیا با ۴۲ درصد افزایش قیمت بنزین و ۲.۵۲ درصد افزایش قیمت گازوئیل، در رتبه سوم قرار دارد. این کشور که خود از تولیدکنندگان بزرگ انرژی است، اما بخش قابل توجهی از نفت مورد نیاز خود را وارد می‌کند، با افزایش قیمت‌های جهانی سوخت مواجه شده است. استرالیا که اقتصاد صنعتی وابسته به حمل و نقل دارد، افزایش قیمت سوخت را مستقیماً در قیمت کالاها و خدمات منعکس کرده و این موضوع فشار مضاعفی بر بودجه خانوارها وارد کرده است.

آمریکا و کانادا؛ تولیدکنندگان بزرگ، آسیب متوسط

آمریکا با ۳۰ درصد افزایش قیمت بنزین و ۲.۴۱ درصد افزایش قیمت گازوئیل، در رتبه چهارم قرار دارد. این کشور که بزرگ‌ترین تولیدکننده نفت جهان است، به دلیل ساختار پالایشگاهی خود و وابستگی به واردات نفت سنگین از خلیج فارس، از افزایش قیمت‌های جهانی تأثیر پذیرفته است. با این حال، به دلیل تولید داخلی قابل توجه، آسیب دیدگی آمریکا نسبت به کشورهای واردکننده محض کمتر بوده است. دولت بایدن برای مهار افزایش قیمت‌ها، از ذخایر استراتژیک نفت خود استفاده کرده و با افزایش تولید داخلی، تلاش کرده است تا اثرات بحران را کاهش دهد.

کانادا با ۲۵ درصد افزایش قیمت بنزین و ۲.۳۷ درصد افزایش قیمت گازوئیل، در رتبه پنجم قرار دارد. این کشور که سومین تولیدکننده بزرگ نفت جهان است، اما بخش قابل توجهی از نفت تولیدی خود را صادر می‌کند و بنزین مورد نیاز خود را از واردات تأمین می‌نماید، از افزایش قیمت‌های جهانی تأثیر پذیرفته است. کانادا که اقتصاد وابسته به منابع طبیعی دارد، افزایش قیمت سوخت را به عنوان یک چالش جدی برای رقابت‌پذیری صنایع خود تلقی می‌کند.

اروپا؛ آسیب متفاوت، از فرانسه تا آلمان و انگلیس

فرانسه با ۱۷ درصد افزایش قیمت بنزین و ۲.۱۸ درصد افزایش قیمت گازوئیل، آلمان با ۱۰ درصد افزایش و ۲.۱۱ درصد، و انگلیس با ۹ درصد افزایش و ۲.۱۵ درصد، در رتبه‌های بعدی قرار دارند. این کشورها که پیش از این به گاز روسیه وابسته بودند، پس از جنگ اوکراین، ساختار تأمین انرژی خود را تغییر داده و وابستگی خود به واردات از خلیج فارس را افزایش داده‌اند.

فرانسه با اتکا به انرژی هسته‌ای، وابستگی کمتری به نفت و گاز دارد و به همین دلیل، آسیب کمتری از بحران دیده است. آلمان که موتور صنعتی اروپا است، با وجود وابستگی شدید به واردات انرژی، با مدیریت هوشمندانه و استفاده از ذخایر استراتژیک خود، توانسته است اثرات بحران را تا حدودی کاهش دهد. انگلیس نیز با بهره‌گیری از منابع نفت و گاز دریای شمال، توانسته است آسیب‌پذیری خود را نسبت به شوک‌های قیمتی کاهش دهد.

با این حال، افزایش قیمت سوخت در این کشورها، فشار مضاعفی بر بودجه خانوارها و هزینه‌های تولید صنایع وارد کرده است. در آلمان، افزایش قیمت سوخت به افزایش هزینه‌های حمل و نقل و در نتیجه افزایش قیمت کالاها منجر شده است. در فرانسه، اعتراضات به افزایش قیمت سوخت، دولت را ناچار به ارائه بسته‌های حمایتی جدید کرده است.

چین، کره و برزیل؛ کمترین آسیب

چین با ۱۰ درصد افزایش قیمت بنزین و ۲.۱۸ درصد افزایش قیمت گازوئیل، کره جنوبی با ۶ درصد افزایش و ۲.۲۰ درصد، و برزیل با تنها ۲ درصد افزایش و ۲.۱۲ درصد، کمترین آسیب را از بحران انرژی دیده‌اند.

چین به عنوان بزرگ‌ترین واردکننده نفت جهان، با اتکا به ذخایر استراتژیک گسترده و قراردادهای بلندمدت با تولیدکنندگان نفت، توانسته است اثرات شوک قیمتی را کاهش دهد. همچنین سیاست‌های دولت چین برای کنترل قیمت سوخت در بازار داخلی، از جهش‌های ناگهانی جلوگیری کرده است.

کره جنوبی با وجود وابستگی شدید به واردات انرژی، با اتکا به ذخایر استراتژیک ۲۰۰ روزه خود و مدیریت هوشمندانه، توانسته است افزایش قیمت سوخت را محدود نگه دارد. با این حال، صنایع انرژی‌بر کره مانند فولاد و پتروشیمی، با افزایش هزینه‌های تولید مواجه شده‌اند و این موضوع، رقابت‌پذیری آنها را در بازارهای جهانی کاهش داده است.

برزیل با تنها ۲ درصد افزایش قیمت بنزین، کمترین آسیب را از بحران انرژی دیده است. این کشور که خود از تولیدکنندگان بزرگ نفت است و بخش قابل توجهی از نفت مورد نیاز خود را از منابع داخلی تأمین می‌کند، با افزایش تولید اتانول از نیشکر، توانسته است وابستگی خود به واردات بنزین را کاهش دهد. با این حال، افزایش قیمت گازوئیل در برزیل، که ۲.۱۲ درصد بوده، فشار مضاعفی بر حمل و نقل و صنایع وابسته به آن وارد کرده است.

تحلیل راهبردی؛ چرا افزایش قیمت سوخت در کشورها متفاوت است؟

نمودار افزایش قیمت سوخت در کشورهای مختلف پس از جنگ رمضان، نشان‌دهنده چند واقعیت مهم است. نخست، کشورهایی که تولیدکننده نفت هستند و پالایشگاه‌های داخلی دارند، مانند آمریکا و کانادا، آسیب کمتری دیده‌اند. دوم، کشورهایی که به واردات انرژی وابسته هستند اما ذخایر استراتژیک گسترده دارند، مانند چین و کره، توانسته‌اند افزایش قیمت را محدود کنند. سوم، کشورهایی که به طور همزمان هم وابسته به واردات هستند و هم ذخایر استراتژیک محدودی دارند، مانند نیجریه، بیشترین آسیب را دیده‌اند.

نکته مهم دیگر، تفاوت میان افزایش قیمت بنزین و گازوئیل است. در حالی که بنزین عمدتاً مصرف خانگی دارد و افزایش قیمت آن مستقیماً بر بودجه خانواده‌ها تأثیر می‌گذارد، گازوئیل سوخت اصلی حمل و نقل و صنایع است و افزایش قیمت آن، هزینه‌های تولید و حمل و نقل را بالا می‌برد و در نهایت به افزایش قیمت همه کالاها منجر می‌شود.

جنگ خاورمیانه و هزینه‌های جهانی

نمودار تجارت نیوز نشان می‌دهد که جنگ خاورمیانه، هزینه‌های سنگینی بر اقتصاد کشورهای مختلف در سراسر جهان تحمیل کرده است. نیجریه با ۵۴ درصد افزایش قیمت بنزین، بیشترین آسیب را دیده و برزیل با تنها ۲ درصد افزایش، کمترین تأثیر را پذیرفته است. آمریکا با ۳۰ درصد افزایش، اروپا با افزایش‌های ۹ تا ۱۷ درصدی، و کشورهای آسیایی با افزایش‌های ۶ تا ۱۰ درصدی، در رتبه‌های بعدی قرار دارند.

این افزایش‌ها، در حالی رخ می‌دهند که ایران همچنان تنگه هرمز را بسته نگه داشته و جریان انرژی جهان را تحت کنترل خود درآورده است. هر روز که این آبراه بسته می‌ماند، فشار بر اقتصاد کشورهای واردکننده افزایش می‌یابد و ذخایر استراتژیک آنها تحلیل می‌رود. در چنین شرایطی، نه تنها کشورهای منطقه، که کل جهان هزینه‌های این جنگ را می‌پردازند.