کالابرگ اردیبهشت ۱۴۰۵؛ چقدر اضافه می‌شود و چه فرمولی پشت آن است؟

به گزارش سرمایه فردا، بالاخره پس از هفته‌ها انتظار و التماس مردم برای افزایش مبلغ کالابرگ، جزئیات جدیدی از فرمول افزایش آن منتشر شده است. رامین رئیس کمیته نظارت بر قوانین کمیسیون اجتماعی مجلس، اعلام کرده که مبلغ کالابرگ یا «به موازات افزایش تورم و قیمت دلار» افزایش می‌یابد و یا اینکه «سبد غذایی استاندارد ۲۳۸۶ کیلوکالری» به عنوان مبنا قرار می‌گیرد. در این گزارش، نگاهی می‌اندازیم به جزئیات این فرمول‌ها، جدول افزایش مبلغ بر اساس نرخ ارز و تورم، و چشم‌انداز پیش روی مردم در اردیبهشت ماه ۱۴۰۵.

دولت از همان ابتدا وعده داده بود که مبلغ کالابرگ الکترونیک (ماهانه یک میلیون تومان) به موازات افزایش تورم و نرخ ارز، افزایش خواهد یافت. اما در عمل، از دی‌ماه ۱۴۰۴ تا اردیبهشت ۱۴۰۵، نه تنها مبلغ افزایش نیافت، بلکه به دلیل تورم ۷۳.۵ درصدی، ارزش واقعی آن روز به روز کاهش یافت. حالا اما ظاهراً مجلس و دولت بر سر یک «فرمول مشخص» برای افزایش مبلغ به توافق رسیده‌اند. رامین رئیس کمیته نظارت بر قوانین کمیسیون اجتماعی، جزئیات این فرمول را تشریح کرده است. بر اساس این فرمول، مبلغ جدید کالابرگ یا بر اساس «افزایش نرخ ارز» محاسبه می‌شود، یا بر اساس «سبد غذایی استاندارد ۲۳۸۶ کیلوکالری». هر کدام که زودتر تأمین شود، ملاک عمل قرار می‌گیرد. در ادامه، این دو روش را به تفصیل بررسی می‌کنیم.

فرمول اول؛ افزایش کالابرگ متناسب با نرخ ارز

ساده‌ترین روش برای محاسبه مبلغ جدید کالابرگ، «گره زدن آن به نرخ ارز» است. منطق این روش این است که عمده کالاهای اساسی (گندم، برنج، روغن، نهاده‌های دامی) وارداتی هستند و قیمت آنها مستقیماً به نرخ ارز وابسته است. اگر نرخ ارز افزایش یابد، قیمت این کالاها نیز افزایش می‌یابد و اگر کالابرگ به همان نسبت افزایش یابد، قدرت خرید مردم حفظ خواهد شد.

بر اساس اعلام رئیس کمیته نظارت بر قوانین کمیسیون اجتماعی، «نرخ ارز نسبت به آبان ۱۴۰۴ حدود ۲۶ درصد افزایش یافته است». چرا آبان ۱۴۰۴؟ چون در آن ماه، مبلغ یک میلیون تومان کالابرگ بر اساس نرخ ارز ۲۸,۵۰۰ تومانی تصویب شده بود. حالا اگر همین افزایش ۲۶ درصدی را به مبلغ یک میلیون تومان اعمال کنیم، کالابرگ جدید حدود یک میلیون و ۲۶۰ هزار تومان می‌شود (۲۶۰ هزار تومان اضافه). این روش، ساده و شفاف است و به راحتی قابل محاسبه. اگر دولت این روش را انتخاب کند، مردم از اردیبهشت ماه، ماهانه یک میلیون و ۲۶۰ هزار تومان کالابرگ دریافت خواهند کرد.

تحلیل و نقد: این روش، هرچند ساده است، اما «کمترین تأثیر را در جبران تورم ۷۳.۵ درصدی» دارد. چون تورم فروردین ۷۳.۵ درصد بوده، اما نرخ ارز «فقط» ۲۶ درصد افزایش یافته است. بنابراین، افزایش ۲۶ درصدی کالابرگ، فقط ۲۶۰ هزار تومان اضافه دارد. در حالی که برای جبران تورم ۷۳.۵ درصدی، باید کالابرگ به حدود یک میلیون و ۷۳۵ هزار تومان می‌رسید. اما دولت ممکن است به دلیل محدودیت منابع، این روش را انتخاب کند. ۲۶۰ هزار تومان اضافه برای هر نفر، یعنی برای ۸۰ میلیون نفر، ماهانه حدود ۲۰,۸۰۰ میلیارد تومان هزینه اضافی. این رقم در مقایسه با گزینه‌های دیگر (مثلاً افزایش ۷۳.۵ درصدی که هزینه آن حدود ۵۸,۸۰۰ میلیارد تومان است) بسیار کمتر است. بنابراین، دولت احتمالاً به سراغ این گزینه خواهد رفت. هرچند مردم راضی نخواهند بود، اما به هر حال بهتر از هیچی است. ۲۶۰ هزار تومان اضافه، کم است، اما حداقل «تغییر جهت» را نشان می‌دهد. امیدواریم که دولت در ماه‌های آینده، با افزایش درآمدهای نفتی و آزاد شدن منابع ارزی، بتواند کالابرگ را به سطح تورم هم برساند. اما فعلاً که نه.

فرمول دوم؛ حفظ سبد غذایی استاندارد ۲۳۸۶ کیلوکالری

روش دوم و «مد نظر مجلس»، «حفظ سبد غذایی استاندارد ۲۳۸۶ کیلوکالری» است. این سبد، مقدار انرژی روزانه مورد نیاز یک فرد متوسط (شامل کالری، پروتئین، چربی، ویتامین‌ها و مواد معدنی) را مشخص می‌کند. وزارت رفاه هر ماه قیمت این سبد را محاسبه کرده و منتشر می‌کند. اگر دولت بخواهد این سبد را به صورت کامل تحت پوشش کالابرگ قرار دهد، مبلغ کالابرگ باید برابر با قیمت این سبد باشد.

بر اساس جدیدترین آمار (فروردین ۱۴۰۵)، قیمت سبد غذایی استاندارد ۲۳۸۶ کیلوکالری برای یک نفر حدود ۲ میلیون و ۵۰۰ هزار تا ۲ میلیون و ۷۰۰ هزار تومان برآورد شده است. این رقم، بیش از دو برابر مبلغ فعلی کالابرگ است. اگر دولت این روش را انتخاب کند، کالابرگ جدید باید حدود ۲.۵ میلیون تومان شود.

تحلیل و نقد: این روش، «عادلانه‌ترین» روش است، اما «پرهزینه‌ترین» نیز هست. اگر دولت بخواهد کالابرگ را از یک میلیون به ۲.۵ میلیون تومان برساند، هزینه اضافی برای ۸۰ میلیون نفر، حدود ۱۲۰ هزار میلیارد تومان در ماه خواهد بود. این رقم، حتی از کل بودجه سالانه کشور هم بیشتر است. بنابراین، این روش در کوتاه‌مدت «غیرممکن» است. مگر اینکه دولت از صندوق توسعه ملی منابع قابل توجهی برداشت کند (که آن هم ریسک‌های خاص خود را دارد). به نظر می‌رسد که این روش بیشتر یک «شعار انتخاباتی» بوده تا یک هدف عملی. مجلس خوب می‌داند که دولت توان پرداخت ۲.۵ میلیون تومان کالابرگ را ندارد. شاید هدف این است که فشار را روی دولت بیاورد تا حداکثر ممکن را افزایش دهد. در نهایت، احتمالاً دولت و مجلس بر سر یک مبلغ میانی (مثلاً ۱.۵ تا ۱.۶ میلیون تومان) توافق خواهند کرد. اما هنوز چیزی قطعی نیست. مردم باید منتظر بمانند و ببینند که چه می‌شود. این روزها صبر طلایی‌ترین دارایی است. هم در بازار ارز، هم در بازار کالابرگ. صبور باشیم.

چالش تأمین منابع؛ مشکل اصلی اجرا

صرف نظر از اینکه کدام فرمول انتخاب شود، بزرگ‌ترین چالش پیش روی افزایش کالابرگ، «تأمین منابع مالی» است. دولت برای افزایش ۲۶۰ هزار تومانی (گزینه اول)، ماهانه به ۲۰,۸۰۰ میلیارد تومان منابع اضافی نیاز دارد. دولت این منابع را از کجا تأمین خواهد کرد؟ سه گزینه وجود دارد.

گزینه اول؛ استفاده از صندوق توسعه ملی. دولت می‌تواند از صندوق توسعه ملی (منابع ارزی حاصل از فروش نفت و گاز) برداشت کند. این کار نیاز به مصوبه مجلس دارد. در فروردین ۱۴۰۵، مجلس اجازه برداشت ۲ میلیارد دلار (حدود ۳۰۰ همت) از صندوق را برای تأمین کالاهای اساسی صادر کرده است. بخشی از این منابع می‌تواند صرف افزایش کالابرگ شود. گزینه دوم؛ افزایش درآمدهای مالیاتی. دولت می‌تواند با افزایش مالیات بر عایدی سرمایه، مالیات بر خانه‌های خالی، و مالیات بر عایدی ارز، منابع جدیدی تأمین کند. اما این کار نیاز به تصویب قوانین جدید دارد و زمان‌بر است. گزینه سوم؛ چاپ پول. بدترین گزینه. اگر دولت نتواند منابع را از دو گزینه قبلی تأمین کند، ممکن است مجبور شود از بانک مرکزی استقراض نماید (چاپ پول). این کار پایه پولی را افزایش می‌دهد و تورم را تشدید می‌کند. به عبارت دیگر، ممکن است کالابرگ را افزایش دهیم، اما قدرت خرید مردم بیشتر از قبل کاهش یابد. این یک «اشتباه استراتژیک» خواهد بود.

بهترین گزینه، استفاده از منابع صندوق توسعه ملی است. چون این منابع، ارزی هستند و اگر صرف واردات کالاهای اساسی شوند، فشار کمتری روی نرخ ارز ایجاد می‌کنند. همچنین، استفاده از صندوق توسعه ملی، تورم‌زا نیست (چون پول جدیدی چاپ نمی‌شود). دولت باید هر چه سریع‌تر با مجلس هماهنگ شود و مجوز برداشت از صندوق را دریافت کند. در غیر این صورت، مجبور به چاپ پول خواهد شد که عواقب آن بسیار وخیم‌تر از نفعی است که کالابرگ دارد. مردم باید بدانند که افزایش کالابرگ اگر با چاپ پول همراه باشد، نه تنها کمکشان نمی‌کند، بلکه ضررشان هم می‌دهد. چون تورم بیشتر می‌شود و قدرت خرید واقعی‌شان پایین‌تر می‌آید. پس بهتر است دولت کمی دیرتر اقدام کند، اما با منابع سالم. نه اینکه عجله کند و با چاپ پول، فاجعه‌ای بزرگ‌تر بیافریند. یک قدم درست، بهتر از ده قدم اشتباه است. عجله نکنید. اما زیاد هم معطل نکنید. مردم دارند از گرسنگی می‌میرند. نه واقعاً، دارند از گرسنگی می‌میرند. شاید نه در تهران، اما در سیستان و بلوچستان، در خوزستان، در کهگیلویه و بویراحمد. کالابرگ برای همین مردم است. نه برای ما که در تهران هستیم و کلی امکانات داریم. پس هر چه سریع‌تر تصمیم بگیرید. تکلیف مردم را روشن کنید. بلاتکلیفی، از خود فقر بدتر است. امتحان کرده‌اند، می‌گویند بلاتکلیفی، انسان را از پا درمی‌آورد. امید دارند مردم را. آنها را سرگردان نکنید. نگذارید امیدشان را از دست بدهند. امید، آخرین چیزی است که می‌میرد. اگر امید بمیرد، دیگر نمی‌شود کاری کرد. لطفاً مواظب امید مردم باشید. خیلی زود است که امیدها را از دست بدهیم. برای خودمان، برایمان، برای ایران. همیشه به آینده امید داریم. حتی وقتی خیلی تاریک است. شاید برای همین است که زنده‌ایم. امید داریم. نه؟

نتیجه‌گیری؛ مبلغ جدید هنوز قطعی نیست، اما تلاش‌ها ادامه دارد

بر اساس اعلام رئیس کمیته نظارت بر قوانین کمیسیون اجتماعی، مبلغ جدید کالابرگ یا بر اساس فرمول «افزایش نرخ ارز» (یک میلیون و ۲۶۰ هزار تومان) تعیین می‌شود و یا بر اساس «سبد غذایی استاندارد ۲۳۸۶ کیلوکالری» (حدود ۲.۵ میلیون تومان). هر کدام از این دو فرمول، مزایا و معایب خود را دارند. فرمول اول، «کم‌هزینه» است، اما «کم‌اثر». فرمول دوم، «عادلانه» است، اما «پرهزینه». با توجه به محدودیت منابع دولت، احتمال اینکه گزینه اول (یک میلیون و ۲۶۰ هزار تومان) مبنای کار قرار گیرد، بسیار بالاست. اما هنوز هیچ چیز قطعی نیست. دولت در حال رایزنی با مجلس برای تأمین منابع است. به محض اینکه نهایی شود، به مردم اطلاع داده خواهد شد. مبلغ کالابرگ اردیبهشت ماه، احتمالاً در روزهای پایانی اردیبهشت واریز خواهد شد. مردم (به ویژه دهک‌های پایین) باید صبور باشند. در این مدت، می‌توانند با برنامه‌ریزی دقیق، هزینه‌های خود را مدیریت کنند و از خریدهای غیرضروری پرهیز نمایند. خدا قوت. به امید روزهای بهتر. ان‌شاءالله.