پنجشنبه ۳ اردیبهشت ۱۴۰۵
میان تیپ و فردیت؛ بازیگری از کلیشه عبور کرد تا رونق به سینمای ایران برگردد، در زمان خودش تماشاگران برای او هورا میکشیدند.
الهه کاکایی: سوم فروردین، برای سینمای ایران یادآور تولد مردی است که سالها با یک نگاه، یک سکوت و یک ضربه، تماشاگر را میخکوب میکرد؛ مردی که نامش با هیجان، با گیشه و با تصویر قهرمان گره خورده است! جمشید هاشمپور. بازیگری که مسیرش را از حاشیههای کوچک آغاز کرد، از دل یک وقفه طولانی عبور کرد و در نهایت به چهرهای بدل شد که سینما بدون حضورش، چیزی کم داشت.
هاشمپور را نمیتوان در یک قاب خلاصه کرد. او هم ستاره است، هم بازیگرِ در جستوجوی تجربه؛ هم قهرمانی که تماشاگر برایش سوت میزد، هم مردی که در سکوت یک نگاه، عمق اندوه را روایت میکرد. این دوگانگی، همان چیزی است که کارنامهاش را پیچیده و در عین حال جذاب کرده است.
سینمای ایران پس از سالهای پرالتهاب، به چهرهای نیاز داشت که بتواند بار هیجان و امید را به دوش بکشد. در چنین فضایی، هاشمپور با فیزیک آماده، نگاه نافذ و نوعی خشونت کنترلشده، تبدیل به همان تصویری شد که تماشاگر انتظارش را داشت: قهرمانی که در برابر شر میایستد.
نقش «زینال بندری» در «تاراج»، نقطهای تعیینکننده بود؛
شخصیتی که مرز میان قهرمان و ضدقهرمان را جابهجا کرد و نشان داد هاشمپور فقط یک بازیگر اکشن نیست، او میتواند پیچیدگی را هم به تصویر بکشد. از آنجا به بعد، سینما با پدیدهای مواجه شد که سالنها را پر میکرد و مخاطب را همراه خود میکشید. او در دههای که سینما بیش از هر چیز به نفس کشیدن نیاز داشت، با حضورش این نفس را تأمین کرد؛ حضوری که به تنهایی میتوانست فروش یک فیلم را تضمین کند و مخاطب را تا پایان روی صندلی نگه دارد.
یکی از مهمترین ویژگیهای هاشمپور، حرکت میان «تیپ» و «فردیت» است. او از دل یک شمایل تکرارشونده بیرون آمد؛ قهرمانی سرسخت، کمحرف و عملگرا. تماشاگر دقیقا میدانست با چه شخصیتی روبهروست، همین شناخت هم بخشی از جذابیت ماجرا بود.
اما آنچه کارنامهاش را متمایز میکند، لحظههایی است که از این قالب فاصله میگیرد. در «مادر»، «پرده آخر» یا «هیوا»، او وجه دیگری از بازیگریاش را نشان میدهد؛ جایی که دیگر خبری از مشت و تعقیب نیست و سکوت، نگاه و مکث، ابزار اصلی اوست.
این تغییر مسیر، جسورانه بود. چراکه جدا شدن از تصویری که مخاطب دوست دارد، همیشه ریسک دارد. با این حال، هاشمپور نشان داد که میتواند در نقشهایی آرامتر، حتی شکنندهتر، همانقدر اثرگذار باشد.
در تاریخ سینمای ایران، تعداد بازیگرانی که بتوانند برای سالها بهتنهایی بار اقتصاد سینما را به دوش بکشند، زیاد نیست. هاشمپور یکی از همان معدود چهرههاست. او در دورهای، تعریف «ستاره» را به معنای واقعی کلمه به نمایش گذاشت؛ بازیگری که حضورش دلیل اصلی تماشای فیلم بود. تماشاگران به دیدن او میرفتند، حتی اگر داستان را از پیش حدس میزدند.
این رابطه خاص میان بازیگر و مخاطب، چیزی فراتر از تکنیک بازیگری است؛ نوعی اعتماد شکلگرفته که سالها زمان میبرد تا به دست آید. او در فیلمهایی مانند «عقابها»، «افعی» و «تیغ و ابریشم»، فقط یک بازیگر نبود، یک پدیده اجتماعی بود؛ کسی که تصویر قهرمان را در ذهن جمعی تثبیت کرد.
از اواخر دهه هفتاد، هاشمپور مسیر تازهای را انتخاب کرد؛ گزیدهکار شد، به سراغ نقشهایی رفت که فاصله بیشتری با کلیشههای پیشین داشتند. این تغییر، نشانه بلوغی بود که کمتر دربارهاش صحبت شده است. در «واکنش پنجم»، «قارچ سمی» یا «مسافر ری»، او دیگر آن قهرمان بیوقفه نیست؛ انسانی است با تردید، با زخم، با گذشتهای که روی دوشش سنگینی میکند.
حتی در نقشهای کوتاهتر، مانند «کیفر»، حضوری دارد که به سادگی از ذهن پاک نمیشود.این دوره، نشان میدهد که او از بازیگرِ صرفاً فیزیکی فاصله گرفته و به سمت بازیگری درونیتر حرکت کرده است؛ جایی که نگاه و سکوت، بیش از هر حرکت دیگری معنا میسازد.
جمشید هاشمپور از آن دست بازیگرانی است که دوربین دوستش دارد؛ حضوری دارد که قاب را پر میکند، حتی اگر دیالوگی نگوید. این ویژگی، چیزی نیست که به سادگی به دست بیاید؛ ترکیبی است از تجربه، کاریزما و درک دقیق از تصویر. کارنامه او، مسیری است از یک قهرمان محبوب به یک بازیگر چندوجهی. مسیری که در آن، هم گیشه معنا دارد، هم کیفیت، هم ارتباط با مخاطب، هم جسارت برای تغییر.
شاید بهترین توصیف برای او این باشد: بازیگری که هم در هیاهوی تعقیب و گریز معنا پیدا میکند، هم در سکوت یک نگاه. مردی که از دل سینمای پرحادثه برخاست و در آرامش نقشهای متفاوت، به بلوغ رسید. و همین، دلیل ماندگاری اوست؛ ماندگاری مردی که قهرمان را به سینمای ایران برگرداند، بعد آرامآرام، خودِ قهرمان را از نو تعریف کرد.
تمام حقوق برای پایگاه خبری سرمایه فردا محفوظ می باشد کپی برداری از مطالب با ذکر منبع بلامانع می باشد.
سرمایه فردا