شوک نفتی تازه؛ نوسان نفت بین ۱۰۰ تا ۱۲۶ دلار

به گزارش سرمایه فردا، صبح امروز، بازار جهانی نفت دوباره افت کرد. تشدید اقدامات سختگیرانه آمریکا علیه ایران، افزایش ریسک‌ها در تنگه هرمز و خبر رسمی خروج امارات از اوپک، سه عاملی بودند که دست به دست هم دادند تا قیمت نفت برنت را به بالاترین سطح چهار سال اخیر یعنی بیش از ۱۲۶ دلار در هر بشکه برسانند. نفت ایران هم از مرز ۱۱۰ دلار گذشت. تحولی که نگرانی از اختلال طولانی‌مدت در عرضه جهانی انرژی را به شدت تقویت کرده است. اما حالا دوباره کمی افت کرده و نفت برنت ۱۰۸ دلار شد، هرچند پشت پرده این آفت مشخص نیست.

از اواخر فوریه تا حالا، جهان بدترین بحران انرژی چند دهه اخیر را پشت سر گذاشته است. بسته شدن تنگه هرمز، قیمت نفت را از ۷۰ به بالای ۱۰۰ دلار رساند. اما هفته جاری، دو عامل تازه به این آتش دامن زده است: از یک طرف، لفاظی‌های نظامی بین ایران و آمریکا بالا گرفته و از احتمال حملات گسترده‌تر صحبت می‌شود. از طرف دیگر، امارات متحده عربی رسماً از اوپک و اوپک پلاس خارج شده است. نتیجه این شد که برنت به بالای ۱۲۶ دلار جهش کرد و رکوردی چهار ساله را به نام خود ثبت نمود. در این گزارش، هر یک از این عوامل را جداگانه بررسی می‌کنیم و می‌بینیم که این شوک چه تأثیری بر اقتصاد جهان خواهد گذاشت.

تشدید تنش‌ها؛ از تهدید تا ضدتهدید

این روزها تنش لفظی بین تهران و واشنگتن دارد اوج می‌گیرد. دونالد ترامپ در مصاحبه‌ای گفته بود اگر نفت نتواند از خطوط لوله یا کشتی‌ها عبور کند، ممکن است «انفجار داخلی» در تأسیسات نفتی ایران رخ بدهد؛ انفجاری که به گفته او قابل ترمیم نیست. این حرف با واکنش تند مقامات ایرانی روبه‌رو شد. محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، این توصیه را «آشغالی» خواند و گفت که عمدتاً اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، آن را به ترامپ القا کرده است.

قالیباف در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «سه روز گذشته و هنوز هیچ چاهی منفجر نشده است. ما می‌توانیم این مدت را تا ۳۰ روز تمدید کنیم و از چاه به صورت زنده تصویربرداری کنیم. این همان توصیه آشغالی است که تیم ترامپ از افرادی مثل بسنت می‌گیرد و باعث شده قیمت نفت به بالای ۱۲۰ دلار برسد. ایستگاه بعدی: ۱۴۰ دلار.» این اظهارات نشان می‌دهد که هر قدم برای بالا بردن تنش، قیمت نفت را به سطوحی می‌برد که قبلاً سابقه نداشته است. در بازارهای مالی، تردید و عدم قطعیت بزرگ‌ترین موتور افزایش قیمت است. و این روزها، عدم قطعیت در اوج خود قرار دارد.

زلزله در اوپک؛ خروج امارات و تبعات بلندمدت

۲۸ آوریل ۲۰۲۶، امارات متحده عربی به طور رسمی اعلام کرد که از اول ماه مه از اوپک و اوپک پلاس خارج می‌شود. بعد از نزدیک به ۶۰ سال عضویت، این تصمیم یک زلزله سیاسی در معادلات انرژی جهان محسوب می‌شود. تحلیلگران معتقدند دلیل اصلی این جدایی، نارضایتی مزمن امارات از «سقف تولیدی» است که اوپک برایش تعیین کرده است.

امارات در سال‌های اخیر میلیاردها دلار سرمایه‌گذاری کرده تا ظرفیت تولیدش را به حدود ۵ میلیون بشکه در روز برساند. اما سهمیه اوپک برای این کشور چیزی در حدود ۳ میلیون بشکه است. یعنی امارات به خاطر محدودیت‌های اوپک نمی‌تواند از سرمایه‌گذاری‌های کلانش استفاده کند. به همین خاطر، ابوظبی تصمیم گرفته از قفس بیرون بزند و هر چه در توان دارد، نفت تولید و صادر کند. هرچند در کوتاه‌مدت و به دلیل بسته بودن تنگه هرمز، این تصمیم تأثیر چندانی روی بازار نمی‌گذارد، اما در بلندمدت می‌تواند تعادل قدرت در اوپک را به هم بزند. با خروج سومین تولیدکننده بزرگ اوپک، این سازمان عملاً تبدیل به یک ائتلاف دو نفره (عربستان و عراق) می‌شود که توانایی مدیریت عرضه جهانی را از دست می‌دهد. در آن صورت، بازار نفت وارد دوران جدیدی از بی‌ثباتی و رقابت تمام‌عیار بر سر سهم بازار خواهد شد.

قیمت نفت تا کجا پیش می‌رود؟

آخرین داده‌های رسمی نشان می‌دهد قیمت نفت برنت حدود یک هفته پیش (۲۲ آوریل ۲۰۲۶) چیزی در حدود ۱۲۳ دلار بوده است. اما با تشدید تنش‌ها و خروج امارات، این رقم روزهای بعد پرواز کرد. شاخص نفت خام وست تگزاس اینترمدیت آمریکا هم با جهشی قابل توجه روبه‌رو شد و دوباره از مرز ۱۰۰ دلار عبور کرد.

پیش‌بینی قیمت نفت در این شرایط کار بسیار دشواری است. تحلیلگران سه سناریو را مطرح می‌کنند. سناریوی اول (خوش‌بینانه) این است که تنش‌ها فروکش کند و مذاکرات صلح پیش برود. در این صورت، انتظار می‌رود قیمت نفت به زیر ۱۰۰ دلار برگردد. سناریوی دوم (واقع‌بینانه) وضعیت فعلی یعنی «نه جنگ و نه صلح» ادامه پیدا کند. در این حالت، نفت در محدوده ۱۰۰ تا ۱۲۰ دلار نوسان خواهد داشت. سناریوی سوم (بدبینانه) تشدید جنگ و عملیات نظامی گسترده علیه تأسیسات نفتی ایران است. در این صورت، قیمت نفت می‌تواند به ۱۴۰ یا حتی ۱۵۰ دلار در هر بشکه هم برسد. قالیباف هم به همین سناریو اشاره کرده و ایستگاه بعدی قیمت نفت را ۱۴۰ دلار خوانده است. این هشداری است که بازار سرمایه‌گذاران نباید آن را نادیده بگیرد.

نتیجه‌گیری؛ نفت گران، آرامش ارزان

وقتی قیمت نفت به بالاترین سطح چهار سال اخیر رسید. برنت از مرز ۱۲۶ دلار عبور کرد و نفت ایران ۱۱۰ دلاری شد. دو عامل اصلی این جهش عبارت بودند از تشدید تنش‌های لفظی و نظامی بین ایران و آمریکا و خروج بی‌سابقه امارات از ائتلاف اوپک پلاس. در کوتاه‌مدت، ادامه این روند می‌تواند نفت را به ۱۴۰ دلار هم برساند. این یعنی بنزین و گازوئیل در سراسر جهان گران‌تر می‌شود، تورم بالا می‌رود و رکود اقتصادی تشدید می‌شود. کشورهای مصرف‌کننده نفت، مخصوصاً کشورهای فقیر و در حال توسعه، بیشترین ضربه را از این گرانی می‌خورند. با این حال خبر افزایس ۱۸۸ هزار بشکه‌ای هر عضو اوپک پلاس و همچنین بسته پیشنهادی جدید ایران قیمت نفت را تعدیل کرد.

در بلندمدت، خروج امارات از اوپک می‌تواند منجر به فروپاشی تدریجی این سازمان شود و جهان را به دوران «رقابت تمام‌عیار» و «نوسانات شدید قیمت» برگرداند. دوره‌ای که نه مصرف‌کنندگان از آن سود می‌برند (چون قیمت‌ها قابل پیش‌بینی نیست) و نه تولیدکنندگان (چون نمی‌توانند برای بودجه خود برنامه‌ریزی کنند). جهان منتظر است ببیند مذاکرات ایران و آمریکا به کجا می‌رسد و جنگ خاورمیانه چه پایانی خواهد داشت. تا آن روز، قیمت نفت روی لبه تیغ راه می‌رود. سرمایه‌گذاران و سیاست‌گذاران باید خود را برای نوسانات شدید آماده کنند. گرانی نفت، دیگر فقط یک تیتر اقتصادی نیست؛ به یک واقعیت تلخ در سفره مردم جهان تبدیل شده است. شاید وقت آن رسیده که به جای جنگ بر سر نفت، به فکر صلح باشیم. صلحی که گرانی را از سفره مردم بردارد. اما به نظر می‌رسد که نه تهران، نه واشنگتن و نه تل‌آویو، هنوز به چنین نتیجه‌ای نرسیده‌اند. پس فعلاً باید با نفت ۱۲۶ دلاری کنار بیاییم. چه بخواهیم، چه نخواهیم.