دارایی‌های بلوکه‌شده ایران کجاست؟

به گزارش سرمایه فردا، در حالی که اخبار از امضای تفاهمنامه ایران و آمریکا حکایت دارد، یکی از حساسترین موضوعات مذاکرات، سرنوشت دارایی‌های بلوکه‌شده ایران در سراسر جهان است. وال‌استریت ژورنال در گزارشی تازه، فهرستی از این دارایی‌ها و کشورهای میزبان آنها را منتشر کرده است. چین با ۲۰ تا ۵۰ میلیارد دلار در صدر این فهرست قرار دارد. قطر با همین محدوده و عراق با ۱۵ میلیارد دلار در رتبه‌های بعدی هستند. هند و کره جنوبی هر کدام ۷ میلیارد دلار، ژاپن حدود ۳ میلیارد دلار، و آمریکا نیز ۲ میلیارد دلار از دارایی‌های ایران را در اختیار دارند. اما این پول‌ها دقیقاً کجا هستند و با آزاد شدن آنها چه اتفاقی برای اقتصاد ایران خواهد افتاد؟

چین؛ بزرگترین طلبکار یا بزرگترین میزبان؟

بر اساس گزارش وال‌استریت ژورنال، چین با در اختیار داشتن ۲۰ تا ۵۰ میلیارد دلار از دارایی‌های مسدودشده ایران، در صدر این فهرست قرار دارد. این رقم بسیار گسترده است و نشان می‌دهد که پکن در سال‌های اخیر، به ویژه پس از تشدید تحریم‌ها، نقش مهمی در خرید نفت ایران و ذخیره منابع ارزی آن ایفا کرده است. منابع چینی معمولاً به دلیل عدم شفافیت کامل، به سختی قابل ردیابی هستند و این محدوده ۲۰ تا ۵۰ میلیارد دلاری، نشان از ابهام در میزان دقیق این دارایی‌ها دارد. آزاد شدن این منابع، می‌تواند بزرگترین شوک مثبت به اقتصاد ایران باشد، اما اجرای آن به شدت به روابط پکن و واشنگتن و نحوه اجرای تفاهم بستگی دارد.

قطر و عراق؛ همسایگان پولدار

قطر با دارایی‌های ۲۰ تا ۵۰ میلیارد دلاری (شامل ۶ میلیارد دلار کمک‌های بشردوستانه) در رتبه دوم یا حتی هم‌تراز با چین قرار دارد. این رقم قابل توجه است و نشان می‌دهد که قطر در سال‌های اخیر به عنوان یکی از کانال‌های اصلی نقل و انتقال مالی ایران عمل کرده است. بخش قابل توجهی از این پول، مربوط به فروش نفت و گاز ایران از طریق واسطه‌های قطری است.

عراق نیز با ۱۵ میلیارد دلار دارایی بلوکه‌شده، در رتبه سوم قرار دارد. این پول عمدتاً ناشی از صادرات گاز و برق ایران به عراق است که سال‌هاست به دلیل تحریم‌ها، در حساب‌های بانکی عراق مسدود مانده است. آزاد شدن این ۱۵ میلیارد دلار، می‌تواند به سرعت به بهبود وضعیت نقدینگی دولت و کاهش کسری بودجه کمک کند. با توجه به همسایگی و روابط نزدیک تهران و بغداد، احتمال آزادسازی این منابع نسبت به سایر کشورها بیشتر است.

هند، کره جنوبی، ژاپن و آمریکا؛ سهم‌های کوچک‌تر، اما حیاتی

هند و کره جنوبی هر کدام ۷ میلیارد دلار از دارایی‌های ایران را در اختیار دارند. این پول عمدتاً ناشی از فروش نفت ایران به این دو کشور در سال‌های قبل از تشدید تحریم‌هاست. با توجه به روابط اقتصادی هند و کره جنوبی با آمریکا، آزادسازی این منابع ممکن است با چالش‌های بیشتری روبرو شود و نیازمند هماهنگی دقیق با واشنگتن باشد.

ژاپن با حدود ۳ میلیارد دلار، یکی از کوچک‌ترین سهم‌ها را دارد، اما به دلیل روابط نزدیک توکیو با واشنگتن، آزادسازی آن می‌تواند یک سیگنال مثبت از سوی آمریکا باشد. آمریکا نیز با ۲ میلیارد دلار، در انتهای این فهرست قرار دارد. این پول عمدتاً مربوط به حساب‌های بلوکه‌شده ایران در بانک‌های آمریکایی است. آزادسازی این ۲ میلیارد دلار، نمادین و حائز اهمیت است و می‌تواند نشان‌دهنده حسن نیت واشنگتن در اجرای تفاهم باشد.

جمع‌بندی؛ آزادسازی دارایی‌ها، فرصتی بزرگ با چالش‌های جدی

مجموع دارایی‌های بلوکه‌شده ایران در سراسر جهان، بسته به منابع مختلف، بین ۱۰۰ تا ۱۲۰ میلیارد دلار برآورد می‌شود. آزاد شدن این منابع، می‌تواند به عنوان یک «فرصت تاریخی» برای اقتصاد ایران تلقی شود. با ورود این حجم ارزی به کشور، نرخ ارز می‌تواند تثبیت شود، کسری بودجه دولت کاهش یابد و سرمایه‌گذاری در پروژه‌های زیربنایی افزایش پیدا کند. با این حال، چالش‌های جدی نیز وجود دارد. اول، بسیاری از این منابع در کشورهایی قرار دارند که تحت تأثیر تحریم‌های ثانویه آمریکا هستند و آزادسازی آنها نیازمند هماهنگی پیچیده با واشنگتن است. دوم، نحوه هزینه‌کرد این منابع بسیار حیاتی است. اگر این پول صرف هزینه‌های جاری و واردات کالاهای مصرفی شود، ممکن است به افزایش تورم و کاهش ارزش پول ملی منجر شود. بهترین استفاده، سرمایه‌گذاری در پروژه‌های زیربنایی، نوسازی صنایع، و تقویت صندوق توسعه ملی است. سوم، آزادسازی این منابع به صورت یکباره می‌تواند شوک ارزی مثبت (کاهش نرخ ارز) ایجاد کند، اما اگر مدیریت نشود، ممکن است به رکود صادراتی و افزایش واردات منجر شود. به نظر می‌رسد سیاست‌گذاران باید با یک «برنامه جامع» برای جذب و تزریق تدریجی این منابع به اقتصاد، از بروز شوک‌های منفی جلوگیری کنند. این یک فرصت بزرگ است، اما مدیریت نادرست آن می‌تواند به یک تهدید تبدیل شود.