ایران با قرار گرفتن در رتبه هفتم جهان و برخورداری از ۲۹۲ هزار دلار ثروت طبیعی سرانه، در جمع کشورهایی قرار دارد که از نظر منابع زیرزمینی جزو غول‌های جهان محسوب می‌شوند. اما تجربه کشورهایی مانند عربستان، کانادا و استرالیا نشان می‌دهد که داشتن منابع فراوان به‌تنهایی کافی نیست؛ این مدیریت، جمعیت و کیفیت حکمرانی است که تعیین می‌کند ثروت طبیعی به رفاه تبدیل شود یا به فرصت از دست‌رفته.

به گزارش سرمایه فردا، کشورهایی که بیشترین ثروت طبیعی سرانه را در اختیار دارند، لزوماً ثروتمندترین یا موفق‌ترین اقتصادها نیستند. منابع طبیعی فقط «پتانسیل» هستند؛ این جمعیت، کیفیت حکمرانی و نحوه مدیریت است که تعیین می‌کند این ثروت چگونه به رفاه تبدیل شود یا برعکس، به یک بار سنگین تبدیل گردد.

در صدر این فهرست، عربستان قرار دارد؛ کشوری که به لطف ذخایر عظیم نفت و گاز و جمعیت نسبتاً کم، به سرانه‌ای نزدیک به یک میلیون دلار رسیده است. این ترکیب کم‌نظیر باعث شده عربستان بالاترین ثروت طبیعی سرانه جهان را داشته باشد و از این مزیت برای تقویت نفوذ اقتصادی و سیاسی خود استفاده کند.

ثروت و منابع طبیعی کشورها

کانادا با حدود ۸۲۲ هزار دلار سرانه در جایگاه بعدی قرار دارد. تنوع منابع—از انرژی و جنگل گرفته تا معادن گسترده—در کنار جمعیت محدود، برای این کشور یک مزیت استراتژیک بلندمدت ساخته است. استرالیا نیز با حدود ۷۲۷ هزار دلار سرانه، یکی از ابرقدرت‌های معدنی جهان محسوب می‌شود؛ کشوری که اقتصادش بر صادرات مواد خام و فشار جمعیتی پایین استوار است.

پس از این سه کشور، روسیه، ونزوئلا و عراق قرار دارند؛ کشورهایی که به ترتیب ۵۲۱، ۴۵۹ و ۳۴۰ هزار دلار ثروت طبیعی سرانه دارند. اما تفاوت بزرگ میان آن‌ها در نحوه مدیریت این منابع است؛ برخی از این کشورها با وجود ثروت عظیم، به دلیل مشکلات ساختاری، تحریم‌ها یا سوءمدیریت، نتوانسته‌اند این دارایی‌ها را به رفاه پایدار تبدیل کنند.

ایران نیز با حدود ۲۹۲ هزار دلار درآمد سرانه در رتبه هفتم جهان قرار دارد؛ جایگاهی که نشان می‌دهد کشور از نظر منابع طبیعی در میان غنی‌ترین‌های جهان است. اما این ثروت بالقوه زمانی معنا پیدا می‌کند که به رشد اقتصادی، اشتغال و رفاه عمومی تبدیل شود—چیزی که در عمل به دلیل چالش‌های مدیریتی، تحریم‌ها و ساختار ناکارآمد اقتصادی، کمتر محقق شده است.

جالب اینکه آمریکا با وجود اقتصاد بزرگ و پیشرفته‌اش، تنها حدود ۱۳۰ هزار دلار ثروت طبیعی سرانه دارد و در رتبه هشتم قرار می‌گیرد. چین نیز با ۱۰۸ هزار دلار در رتبه دهم است. این دو کشور نشان می‌دهند که قدرت اقتصادی الزاماً از منابع طبیعی نمی‌آید؛ بلکه از فناوری، بهره‌وری، سرمایه انسانی و مدیریت کارآمد سرچشمه می‌گیرد.

در مجموع، این داده‌ها یک پیام روشن دارند: منابع طبیعی یک مزیت هستند، اما تضمین ثروت نیستند. کشورهایی که توانسته‌اند از این منابع پلی به سمت توسعه بسازند، امروز در جایگاه‌های بالای اقتصادی قرار دارند؛ و کشورهایی که این فرصت را از دست داده‌اند، با وجود ثروت زیرزمینی، همچنان با چالش‌های اقتصادی و اجتماعی دست‌وپنجه نرم می‌کنند.