تقلب در زنجیره تأمین قطعات؛ تولیدات چینی با لوگوی بهران موتور گلپایگان

به گزارش سرمایه فردا، در حالی که شعار حمایت از تولید داخل و قطع وابستگی به واردات، سال‌هاست که بر درب کارخانه‌ها و وزارتخانه‌ها نقش بسته، یک گزارش تکان‌دهنده از «تعطیلی یک واحد تولیدی قطعه‌ساز» به دلیل «استفاده خودروساز از قطعات چینی ارزان‌تر» پرده برداشته است. مسئول واحد تولیدی تعطیل‌شده، در نامه‌ای هشدار داده است که «مسئولیت توقف‌های احتمالی آینده شرکت زامیاد به عهده بهران موتور خواهد بود.» این گزارش به تحلیل ابعاد این فاجعه و پیامدهای آن بر صنعت قطعه‌سازی می‌پردازد.

جزئیات ماجرا؛ قطعه چینی، قاتل تولید داخلی

بر اساس اظهارات بهنام یکه‌دغان (مدیرعامل شرکت تعطیل‌شده محور استیل شو)، بهران موتور گلپایگان با وجود اینکه «حداقل سه سازنده داخلی» برای قطعه «سیلندر ترمز خودرو رگلاژ عقب نیسان» در کشور فعالیت می‌کنند و قطعات با کیفیت و قیمت رقابتی تولید می‌نمایند، به دلایل نامعلومی «اقدام به مصرف قطعه چینی» کرده است. نتیجه این اقدام، کاهش شدید سفارشات از قطعه‌سازان داخلی و در نهایت «تعطیلی کامل شرکت محور استیل شو» بوده است. یکه‌دغان تأکید کرده است که «اکسل‌های ارسالی به شرکت زامیاد» گواه این ادعا است. او حتی اعلام کرده که در صورت لزوم، «نام بازرگانی که قطعه چینی از آن خریداری شده است» را نیز افشا خواهد کرد. این اتفاق، یک «مصداق بارز نادیده گرفتن توانمندی‌های داخلی» به نفع واردات است. این در حالی است که قانون حداکثر استفاده از توان تولیدی و خدماتی کشور (قانون حمایت از کالای ایرانی) به صراحت، وزارتخانه‌ها، شرکت‌های دولتی و نهادهای عمومی را ملزم به اولویت دادن به کالا و خدمات داخلی کرده است. متأسفانه، به نظر می‌رسد برخی خودروسازان، به جای اجرای این قانون، به دنبال سود کوتاه‌مدت از طریق واردات قطعات ارزان‌قیمت چینی هستند، بدون توجه به هزینه‌های بلندمدت آن (تعطیلی واحدهای تولیدی، بیکاری کارگران و وابستگی به خارج).

پیامدها؛ از تعطیلی واحدهای تولیدی تا بحران در زنجیره تأمین

این تصمیم، سه پیامد فاجعه‌بار به دنبال دارد. نخست، «تعطیلی واحدهای تولیدی داخلی و افزایش بیکاری». شرکت محور استیل شو تنها یکی از قربانیان این سیاست است. اگر این روند ادامه یابد، ده‌ها واحد قطعه‌سازی کوچک و متوسط دیگر نیز مجبور به تعطیلی خواهند شد و صدها کارگر ماهر بیکار می‌گردند. این در حالی است که نرخ بیکاری جوانان در ایران (۲۰ تا ۳۰ ساله) حدود ۲۵ درصد است و هر واحد تعطیل‌شده، آمار بیکاری را به طرز فاجعه‌باری افزایش می‌دهد. دوم، «افزایش وابستگی به واردات و خروج ارز». با تعطیلی واحدهای داخلی، خودروسازان ناچار به واردات قطعات از چین (یا سایر کشورها) می‌شوند. این واردات، ضمن خروج ارز از کشور، امنیت تأمین قطعات را نیز به خطر می‌اندازد (هرگونه تنش سیاسی با چین یا مشکل لجستیکی می‌تواند زنجیره تأمین را فلج کند). سوم، «کاهش کیفیت قطعات و افزایش خرابی خودروها». تجربه نشان داده است که قطعات چینی (به ویژه قطعات غیر اورجینال) از کیفیت پایین‌تری نسبت به نمونه‌های داخلی (که با استانداردهای روز اروپا تولید می‌شوند) برخوردارند. استفاده از این قطعات، عمر مفید خودرو را کاهش داده و هزینه تعمیرات را برای مصرف‌کننده نهایی افزایش می‌دهد.

هشدار قطعه‌ساز؛ مسئولیت توقف‌های آینده با بهران موتور است

یکه‌دغان در پایان نامه خود، یک هشدار جدی به مدیران بهران موتور و زامیاد داده است: «امیدوارم با این قیمت دلار، از من تولیدکننده داخلی ارزان‌تر خریده باشند و باز هم بتونند بخرند. چون ما تعطیل شدیم و مسئولیت توقف‌های احتمالی آینده شرکت زامیاد به عهده شرکت بهران موتور خواهد بود.» این هشدار بسیار مهم است. اگر بهران موتور به دلیل وابستگی به قطعات چینی (که ممکن است با اختلال در لجستیک مواجه شوند)، نتواند قطعات مورد نیاز زامیاد را تأمین کند، خط تولید زامیاد متوقف خواهد شد و صدها میلیارد تومان سرمایه ملی (و هزاران شغل) به خطر خواهد افتاد. همچنین، عدم تأمین قطعات یدکی در بازار، باعث کاهش رضایت مشتریان و افزایش قیمت خودروهای دست دوم خواهد شد. این یک «بمب ساعتی» است که مدیریت بهران موتور و زامیاد باید هر چه سریع‌تر برای خنثی کردن آن اقدام کنند.

حمایت از تولید داخل، شعار نیست، ضرورت است

تعطیلی شرکت محور استیل شو به دلیل استفاده بهران موتور از قطعه چینی، یک «فاجعه ملی» است. این رویداد نشان می‌دهد که شعار «حمایت از کالای ایرانی» هنوز در عمل اجرا نمی‌شود و خودروسازان بزرگ، به جای تقویت زنجیره تأمین داخلی، به دنبال منافع کوتاه‌مدت از طریق واردات قطعات ارزان هستند. این سیاست، در بلندمدت نه تنها صنعت قطعه‌سازی را نابود می‌کند، بلکه خودروسازان را نیز به «واردکنندگان صرف قطعه» تبدیل کرده و آنها را در برابر شوک‌های خارجی (تحریم، جنگ، اختلال در حمل و نقل) آسیب‌پذیر می‌سازد. وزارت صمت و سازمان حمایت از مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان باید هر چه سریع‌تر به این موضوع ورود کنند و با برگزاری جلسه فوری با مدیران بهران موتور و زامیاد، آنها را ملزم به اولویت دادن به قطعه‌سازان داخلی (که توانایی تولید با کیفیت و قیمت رقابتی دارند) نمایند. در غیر این صورت، نه تنها محور استیل شو، که ده‌ها واحد تولیدی دیگر نیز در آینده نزدیک تعطیل خواهند شد و مسئولیت آن بر عهده کسانی است که با بیتوجهی به قانون، چرخ تولید داخلی را متوقف کردند.