ترس بازارهای جهانی از بن‌بست مذاکرات؛ سقوط تاریخی تراشه‌سازان و تشدید بحران ژئوپلیتیک

به گزارش سرمایه فردا، بازارهای مالی جهان روز جمعه شوک بزرگی را تجربه کردند. محور اصلی این شوک، بن‌بست مذاکرات ایران و آمریکا و تداوم اختلال در تنگه هرمز بود، اما دامنه آن به سرعت به صنایع حساس دیگر مانند نیمه‌هادی‌ها (تراشه‌سازی) نیز کشیده شد. شاخص بورس کره جنوبی (KOSPI) با سقوط تاریخی بیش از ۶ درصد، از رکورد ۸,۰۰۰ واحدی عقب نشست. دو غول فناوری این کشور، سامسونگ الکترونیکس (۸.۶ درصد) و اس‌کی هاینیکس (۷.۷ درصد)، بیشترین کاهش را تجربه کردند. در آمریکا، سهام شرکت‌های بزرگی مانند Micron Technology، NVIDIA، Broadcom، AMD و Intel در معاملات پیش‌گشایش کاهش یافتند. در اروپا نیز سهام ASML هلند حدود ۴.۵ درصد ریزش کرد. این گزارش به تحلیل علل این سقوط همزمان و پیامدهای آن برای اقتصاد جهانی می‌پردازد.

ایران، نقطه مرکزی بحران

دو عامل اصلی در این سقوط همزمان نقش داشتند. عامل اول، «افزایش نگرانی‌های ژئوپلیتیکی ناشی از توقف مذاکرات آمریکا و ایران» است. دونالد ترامپ به صراحت اعلام کرده است که «صبر آمریکا در برابر ایران رو به پایان است.» اگرچه حملات مستقیم آمریکا به ایران فعلاً متوقف شده، اما واشنگتن همچنان محدودیت‌هایی علیه بنادر ایران اعمال کرده و مذاکرات برای پایان دادن به بحران به بن‌بست کامل رسیده است. سفر ترامپ به پکن و گفتگوهای او با شی جین پینگ درباره «ضرورت باز نگه داشتن تنگه هرمز» نیز نتیجه ملموسی نداشته است. بن‌بست دیپلماتیک، به معنای تداوم اختلال در زنجیره تأمین انرژی و کالاهای اساسی است که یک شوک عرضه منفی بزرگ به اقتصاد جهانی وارد می‌کند. سرمایه‌گذاران از این «ریسک سیستماتیک» می‌ترسند و ترجیح می‌دهند از بازارهای ریسکی (سهام) خارج شوند.

عامل دوم، «هشدار در مورد اختلال در زنجیره تأمین تراشه» است. قیمت تراشه‌ها در ماه‌های اخیر به دلیل افزایش تقاضا برای هوش مصنوعی و دیتاسنترها، روند صعودی داشت. اما اکنون، دو تهدید جدی این صنعت را نشانه گرفته است. نخست، «اعتصاب ۱۸ روزه اتحادیه کارگری سامسونگ از ۲۱ مه». سامسونگ و اس‌کی هاینیکس، با هم بیش از ۴۲ درصد وزن شاخص KOSPI را تشکیل می‌دهند. اعتصاب در سامسونگ می‌تواند تولید تراشه‌های حافظه (DRAM و NAND) را مختل کند و زنجیره تأمین جهانی را با بحران مواجه سازد. دوم، «وابستگی صنعت تراشه به کالاهای اساسی عبوری از تنگه هرمز». تولید تراشه نیازمند مواد شیمیایی خاص، گازهای نجیب (ماندن هلیوم) و تجهیزات پیشرفته است که بخش قابل توجهی از آنها از طریق خلیج فارس و تنگه هرمز حمل می‌شود. تداوم اختلال در این آبراه، به معنای افزایش هزینه‌های حمل و نقل و احتمال کمبود مواد اولیه است. به همین دلیل، سرمایه‌گذاران همزمان از دو جبهه (ژئوپلیتیک و زنجیره تأمین) احساس خطر کرده‌اند و به فروش سهام شرکت‌های تراشه‌سازی روی آورده‌اند.

KOSPI؛ زنگ خطری برای کل بازارهای آسیایی

سقوط ۶ درصدی شاخص کره جنوبی در یک روز، یک «رویداد خرسی شدید» (Bearish Event) محسوب می‌شود. از آنجایی که اقتصاد کره جنوبی به شدت به تجارت بین‌المللی (به ویژه صادرات تراشه و خودرو) وابسته است، هرگونه اختلال در زنجیره تأمین جهانی و افزایش هزینه‌های حمل و نقل، مستقیماً به سودآوری شرکت‌های کرهای ضربه می‌زند. اعتصاب در سامسونگ نیز یک «شوک داخلی» به این بازار وارد کرده است. واکنش منفی سرمایه‌گذاران به این دو خبر، بسیار شدید و غیرمنتظره بود. این سقوط می‌تواند به سایر بازارهای آسیایی (از جمله بورس توکیو، شانگهای و حتی بورس تهران در صورت بازگشایی) سرایت کند. سرمایه‌گذاران نهادی در حال ارزیابی مجدد ریسک‌های ژئوپلیتیک و اختلالات زنجیره تأمین هستند.

آمریکا و اروپا نیز در امان نماندند

فشار فروش به بازارهای آمریکا و اروپا نیز سرایت کرده است. سهام Micron Technology، NVIDIA و Broadcom در معاملات پیش‌گشایش کاهش یافتند. AMD و Intel نیز با افت بیشتری مواجه شدند. در اروپا، سهام ASML (تأمین‌کننده انحصاری تجهیزات لیتوگرافی پیشرفته) حدود ۴.۵ درصد سقوط کرد. دلیل این کاهش همگانی، «ارتباط زنجیره‌ای صنعت تراشه» است. هرگونه اختلال در تولید سامسونگ و SK Hynix (دو تولیدکننده بزرگ تراشه‌های حافظه) بر قیمت تمام شده سرورها، کامپیوترها و گوشی‌های هوشمند در سراسر جهان تأثیر می‌گذارد. همچنین، وابستگی این شرکت‌ها به مواد اولیه و تجهیزات عبوری از تنگه هرمز و کانال سوئز، آنها را در برابر بحران خاورمیانه آسیب‌پذیر کرده است.

جمع‌بندی؛ بحرانی که بازارها را قفل می‌کند

خلاصه آنکه بازارهای جهانی این روزها با یک «طوفان کامل» مواجه هستند. از یک سو، «بحران ژئوپلیتیک خاورمیانه (بن‌بست مذاکرات ایران و آمریکا و بسته بودن تنگه هرمز)» که امنیت انرژی و کالاهای اساسی را تهدید می‌کند. از سوی دیگر، «تهدیدات داخلی زنجیره تأمین تراشه (اعتصاب در سامسونگ)» که می‌تواند تولید رایانه، گوشی هوشمند و خودروهای برقی را مختل کند. سقوط شاخص KOSPI و افت سهام شرکت‌های بزرگ تراشه‌سازی، یک «هشدار جدی» به تمام سرمایه‌گذاران جهانی است: ریسک‌های سیستماتیک (جنگ و اختلال در زنجیره تأمین) در حال بازگشت هستند و ممکن است روند صعودی بازارهای سهام را متوقف کنند. سرمایه‌گذاران باید برای افزایش نوسانات و احتمال اصلاح عمیق‌تر در بازارهای جهانی آماده باشند. تا زمانی که بن‌بست مذاکرات حل نشود و امنیت تنگه هرمز بازنگردد، جو حاکم بر بازارها، جو «فرار از ریسک» (Risk-Off) خواهد بود. آرامش فعلی در بازارهای داخلی (به دلیل تعطیلی بورس و نبود نمادهای بزرگ) موقتی است و با بازگشایی کامل، اثر این شوک‌های جهانی خود را نشان خواهد داد. مراقب باشید.