رامتین لطیفی: در میانه یکی از پرتنشترین مقاطع ژئوپلیتیکی سالهای اخیر، ائتلاف نفتی اوپکپلاس اعلام کرد که تولید خود را در ماه ژوئن بهطور محدود افزایش خواهد داد؛ تصمیمی که در ظاهر برای «ثبات بازار» اتخاذ شده اما در عمل، بهدلیل اختلال گسترده در مسیرهای صادراتی خلیج فارس، بیشتر جنبهای نمادین و پیاممحور دارد تا عملیاتی.
در بیانیه رسمی، اوپکپلاس اعلام کرد هفت کشور عضو این توافق، شامل الجزایر، عراق، قزاقستان، کویت، عمان، روسیه و عربستان سعودی، تصمیم گرفتهاند روزانه ۱۸۸هزار بشکه به سهمیه تولید خود بیفزایند. این تصمیم پس از نشست مجازی این کشورها برای بررسی شرایط بازار جهانی و چشمانداز عرضه و تقاضا اتخاذ شد. با این حال، نکته قابلتوجه در این بیانیه، عدم اشاره به امارات متحده عربی است؛ کشوری که تنها چند روز پیش اعلام کرد از این ائتلاف خارج میشود. سکوت اوپکپلاس درباره این خروج، از نگاه بسیاری از تحلیلگران، نشانهای از شکافهای درونی در این سازمان و تلاش برای حفظ ظاهر «وضعیت عادی» در بحبوحه بحران است.
افزایش اعلامشده در شرایطی صورت میگیرد که جنگ علیه ایران که از ۲۸ فوریه آغاز شده و بسته شدن تنگه راهبردی هرمز، عملا صادرات نفت بخش بزرگی از تولیدکنندگان منطقه را مختل کرده است. تنگه هرمز که یکی از حیاتیترین شریانهای انرژی جهان به شمار میرود، در حالت عادی روزانه حدود ۲۰ تا ۲۱ میلیون بشکه نفت، معادل نزدیک به یکپنجم مصرف جهانی را عبور میدهد.
مسدود شدن این مسیر، نهتنها صادرات کشورهای کلیدی مانند عربستان، عراق و کویت را کاهش داده، بلکه حتی تولیدکنندگانی را که ظرفیت افزایش تولید داشتند، با محدودیت جدی مواجه کرده است. در چنین شرایطی، افزایش ۱۸۸هزار بشکهای تولید، حتی اگر بهطور کامل محقق شود، در برابر کاهش چند میلیون بشکهای صادرات، رقمی ناچیز به حساب میآید. به همین دلیل، بسیاری از ناظران این اقدام را پیامی سیاسی به بازارها میدانند؛ پیامی مبنی بر اینکه اوپکپلاس آماده است در صورت پایان جنگ و بازگشایی مسیرهای صادراتی، عرضه را افزایش دهد.
بر اساس این توافق، سهمیه تولید عربستان سعودی، بهعنوان بزرگترین تولیدکننده اوپکپلاس، در ماه ژوئن به حدود ۱۰.۲۹۱ میلیون بشکه در روز افزایش خواهد یافت. این در حالی است که تولید واقعی این کشور در ماه مارس حدود ۷.۷۶ میلیون بشکه در روز گزارش شده؛ فاصلهای قابل توجه که نشان میدهد بخش بزرگی از ظرفیت تولید عملا بلااستفاده مانده است.
این شکاف میان «سهمیه» و «تولید واقعی» تنها یک عدد خشک نیست، بلکه نشانهای از یک واقعیت پیچیدهتر است: تولیدکنندگان بزرگ منطقه، حتی اگر از نظر فنی توان افزایش استخراج را داشته باشند، در عمل با موانع صادراتی، محدودیتهای بیمهای، ناامنی مسیرهای کشتیرانی و افزایش هزینههای حملونقل مواجهاند. به بیان دیگر، ظرفیت تولید بهتنهایی کافی نیست؛ آنچه اهمیت دارد، توان رساندن نفت به بازار است—عنصری که در شرایط جنگی بهشدت آسیبپذیر میشود. در نتیجه، عربستان و دیگر تولیدکنندگان، در موقعیتی متناقض قرار گرفتهاند: از یکسو قادر به افزایش تولید هستند و از سوی دیگر، امکان بهرهبرداری از این ظرفیت را ندارند. این وضعیت، بهطور غیرمستقیم به افزایش قیمتها دامن زده و نقش این کشورها را در مدیریت بازار جهانی پیچیدهتر کرده است.
اختلال در عرضه نفت خلیج فارس، بازارهای جهانی را بهشدت تحت تأثیر قرار داده است. قیمت نفت در هفتههای اخیر به بیش از ۱۲۵ دلار در هر بشکه رسیده؛ سطحی که نهتنها بالاترین رقم در چهار سال گذشته محسوب میشود، بلکه فشار تورمی قابل توجهی بر اقتصادهای واردکننده انرژی وارد کرده است. افزایش قیمت نفت، بهطور زنجیرهای بر قیمت سوخت، حملونقل، مواد غذایی و حتی تولید صنعتی تأثیر میگذارد.
در ایالات متحده و اروپا، دادهها نشان میدهد که هر افزایش ۱۰ دلاری در قیمت نفت میتواند نرخ تورم را بین ۰.۲ تا ۰.۴ درصد بالا ببرد. در همین حال، برخی تحلیلگران هشدار دادهاند که اگر روند فعلی ادامه یابد، جهان ممکن است با کمبود سوخت جت در بازهای یک تا دو ماهه مواجه شود؛ مسئلهای که میتواند صنعت هوانوردی را نیز دچار اختلال کند.
طبق گزارش ماه گذشته اوپک، تولید نفت خام این ائتلاف در ماه مارس به حدود ۳۵.۰۶ میلیون بشکه در روز رسیده که نسبت به ماه فوریه، کاهش چشمگیر ۷.۷ میلیون بشکهای را نشان میدهد. این افت ناگهانی، یکی از شدیدترین کاهشهای ماهانه در سالهای اخیر به شمار میرود و نشاندهنده عمق اختلال در زنجیره تأمین انرژی است.
در همین حال، خروج امارات متحده عربی از اوپکپلاس، تنها یک تصمیم اداری یا فنی نیست، بلکه میتواند نشانهای از تغییرات ساختاری در درون این ائتلاف باشد. امارات که یکی از تولیدکنندگان بزرگ و دارای ظرفیت رو به رشد است، در سالهای اخیر بارها نسبت به سهمیهبندیهای محدودکننده اعتراض کرده و خواستار آزادی عمل بیشتر در تولید شده بود.
این خروج، میتواند پیامدهایی فراتر از بازار نفت داشته باشد. از یکسو، ممکن است سایر اعضا نیز به بازنگری در تعهدات خود فکر کنند و از سوی دیگر، هماهنگی در سیاستهای تولیدی که ستون اصلی قدرت اوپکپلاس بوده، تضعیف شود. در چنین شرایطی، خطر شکلگیری رقابتهای پنهان یا آشکار میان تولیدکنندگان افزایش مییابد؛ رقابتی که میتواند به نوسانات شدیدتر قیمتها در آینده منجر شود. واقعیت این است که اوپکپلاس در حالی از افزایش محدود تولید نفت خبر داده که بسته بودن تنگه هرمز راه صادرات را مسدود کرده است با این حال امارات با امید به صادرات از بندر فجیره بدون نکنه هرمز از اوپک خارج شد، اما حملات دیروز ایران به امارات همه معادلات را تغییر داد.
یکی از مهمترین دردسرهای ساختار فروش نفت، وجود «تراستیها»ست؛ همانهایی که بدون پشتوانه مالی و…
یکی از بخشهای خیلی جالب دوران جنگ «طرح اجتماعمحور» است. در این طرح، سازمان بهزیستی…
افت شدید بازدیدها، جهش قیمتها و توقف خلق آثار؛ روایت نفسهای به شماره افتاده هنر…
افزایش هزینه انرژی و مواد اولیه باعث شده قیمت تمامشده تولید سفال ساختمانی به شکل…