جمعه ۱ اسفند ۱۴۰۴
در حالی که همه نشانهها حاکی از احتمال یک توافق یا یک جنگ در هفتههای آینده است، بازارها در بلاتکلیفی کامل به سر میبرند. جامعه فریز شده، کسبوکارها آسیب دیدهاند و سرمایهگذاران در بزرگترین دوراهی زندگی خود گرفتار شدهاند.
به گزارش سرمایه فردا، ایران در یکی از حساستترین لحظات خود از سال ۱۳۵۷ تاکنون قرار گرفته است. در حالی که همه چیز متوقف شده و جامعه در نوعی «فلج انتظار» فرو رفته، اخبار ضدونقیض از مذاکرات احتمالی در آنکارا تا تهدیدات نظامی فزاینده، سرمایهگذاران را در بزرگترین دوراهی زندگیشان قرار داده است. کانالهای غیرسیاسی هم از فضای نظامی حاکم متأثر شدهاند، کسبوکارهای کوچک با کاهش ۳۰ درصدی مرسولات پستی دستوپنجه نرم میکنند و همه چشم به سرنوشتی دوختهاند که در پایتختهای منطقه رقم میخورد.
کسبوکارهای کوچک تحت فشار هستند. سایتهای داخلی کار میکنند اما خریدها کم شده. دلایل مختلفی دارد: هم بودجه خانوار تحت فشار است، هم شاید کسی دل و دماغ ندارد. همه ذهنها درگیر این است که چه اتفاقی خواهد افتاد و متأسفانه جامعه متوقف شده، فریز شده در این حالت.
کانالهایی که هیچ ارتباطی به مسائل سیاسی و نظامی ندارند، عمده مطالبشان به این سمت رفته و روی فعالیت اصلی خودشان تمرکز ندارند. به نوعی میتوانیم بگوییم همه چیز متوقف شده برای اینکه ببینند نتیجه این جریان چیست.
الجزیره گزارش داده که در موضوع ایران، احتمالاً لحن دیپلماتیک بر لحن نظامی غلبه پیدا کرده و طرف ایرانی در حال بررسی پیشنهاد مذاکرات مستقیم است. اما یک نکته مهم را باید در نظر بگیریم.
روز گذشته رهبر جمهوری اسلامی سخنرانی بسیار تندی داشت. دو سه نکته خاص در آن بود. ایشان گفت: «اگر آمریکاییها بدانند، اگر جنگ راه بیفتد این بار جنگ منطقهای است» و بحث اینکه منطقه به آتش کشیده میشود. این حرفها همه را نگران کرده.
نکته جالب اینجاست که معمولاً در زمانهایی که مذاکره در جریان بوده، آقای خامنهای در خصوص مسائل سیاست خارجی صحبت نمیکرده. یعنی در میانه مذاکرات، خیلی مواقع بوده که سخنرانی داشته اما همه منتظر بودند حرفی بزند که نشان دهد به چه سمت و سویی خواهیم رفت. ولی معمولاً آمده و اصلاً در مورد مسائل روز صحبت نکرده.
این بار اما قضیه فرق میکند. قطریها آمدند و یک ساعت و نیم در ایران بودند، کلاً از فرودگاه خارج نشدند و بعدش این اتفاق افتاد. ایشون فرداش چنین صحبتی کرد. این موضوع همه را به این سمت برد که صحبتهای قطریها احتمالاً یک لحن تهدیدآمیز جدی داشته؛ اینکه اگر شروط آمریکاییها پذیرفته نشود، منجر به یک درگیری خواهد شد.
نجاح محمدعلی، کارشناس عراقی، به نقل از منابعی گفته که وزیر خارجه قطر پیامی از ترامپ به ایران منتقل کرده است.
روز گذشته آژانس اجرای قوانین دریای مالزی دو کشتی را که در حال انتقال نفت به یکدیگر بودند (باتری به باتری میکردند) توقیف کرد. منشأ نفت را مشخص اعلام نکرده، ولی روی این کشتی تعدادی ملوان ایرانی حضور داشتند. مبدأ مشخص است. بعضیها میگویند مال شرکت نیکو بوده. ما موضعی از سمت مقامات نفت ایران تا این لحظه نداشتیم. ولی به نظر میرسد بحث مکانیزم بازرسیها و اینکه چنین اتفاقاتی بیفتد، دارد استارت میخورد. این مسئله مسبوق به سابقه نبوده و پیام روشنی داشت.
یک مقام ارشد آمریکایی به خبرگزاریها گفته که دولت ترامپ از طریق چندین کانال به ایران اطلاع داده که برای برگزاری دیدار و مذاکره بر سر یک توافق آمادگی دارد. گفته شده ترکیه، مصر و قطر در حال تلاش برای سازماندهی دیداری بین ویتکاف و مقامهای ایرانی در آنکارا در اواخر همین هفته هستند. دو منبع این را اعلام کردند. یک مقام از همان کشورها گفته: «کار در جریان است و ما نهایت تلاشمان را خواهیم کرد.»
مقامهای آمریکایی تأکید کردند که اظهارات اخیر رئیسجمهور ترامپ در مذاکرات «بلوف» نیست، اما ایالات متحده نمیداند تهران به دیپلماتهایش اجازه خواهد داد توافقی را نهایی کنند که برای آمریکا قابل قبول باشد یا نه.
یک نکته مهم را باید در میان این خوشبینیها در نظر گرفت. ترامپ در جنگ ۱۲ روزه، ۴۵ دقیقه قبل از اینکه اسرائیلیها حمله کنند، اعلام کرد که مذاکرات در جریان است و روند بسیار خوبی دارد. این لحن را داشت و ۴۵ دقیقه بعد حمله اسرائیلیها شروع شد.
پس این که ما در این جریان به یکباره شاهد مثبت شدن خبرها هستیم، نباید وزن قابل توجهی به آن بدهیم. نمیتوانیم فرض کنیم که پس حتماً مذاکرهای در ترکیه اتفاق میافتد، حتماً موفقیتآمیز است، حتماً قبل از آن درگیری استارت نمیخورد. این اتفاق بر اساس تجربه بسیار نزدیک در همین یک سال افتاده.
بازار سهام در نقطهای قرار دارد که قیمتها واقعاً یک قمار است. اگر ما اینجا بخریم و هیچ اتفاقی نیفتد، یک برد شیرین خواهیم داشت. بالعکس، اگر بخریم و اتفاقی بیفتد، همه خواهند گفت با آن همه خبر منفی، کدام عقل سلیمی به شما گفته سهم بخرید؟ اگر نخریم و جنگ نشود و برود بالا، با خودمان فکر خواهیم کرد که قیمتها در آن نقطه بودند، چرا نخریدم؟
این دوراهی بزرگ، هم برای سرمایهگذاران بورس ایران وجود دارد و هم برای ترامپ و جمهوری اسلامی. واقعاً به یک اندازه میتوانیم بگوییم که نمیدانند باید چکار کنند.
اسرائیلیها خیلی تلاششان را زیاد کردند چون احساس میکنند دارد توافقی اتفاق میافتد. کانال ۱۲ اسرائیل گفته که تلآویو به واشنگتن در خصوص «فریبکاری تهران» هشدار داده و تأکید کرده: «پایان دادن به برنامه هستهای، موشکی و حمایت از نیابتیها سه شرطی است که ما از آن نخواهیم گذشت. اگر آمریکاییها در میانه راه مسیر را عوض کنند، ما به مسیر خودمان ادامه خواهیم داد.»
این نکته بسیار مهمی است. شکاف بین تلآویو و واشنگتن را نشان میدهد. اما نوبت قبل هم همین اتفاق افتاد. پیامهای آقای عراقچی اینطور بود که بالاخره آمریکاییها متوجه شدند اسرائیل دارد آنها را به اشتباه میاندازد و ازش فاصله گرفتند. و بعد یکدفعه حمله اتفاق افتاد.
من فکر میکنم سطح اعتماد طرفین و ماها به خبرهایی که میخوانیم، در پایینترین سطح خودش است.
گذرگاه رفح باز شد. ساکنین میتوانند رفتوآمد کنند، اما محدود به ۱۵۰ نفر و تحت نظارت اسرائیلیها. معیارهای تعیین شدهای دارد که میتوانند کسی را رد کنند یا نکنند. ولی به هر حال به صورت محدود این باز شده و از غزه میشود خارج شد.
والاستریت ژورنال گفته حملات هوایی آمریکا به ایران هنوز در کوتاهمدت پیشبینی نمیشود، چون آمریکا هنوز در حال انتقال توانمندیهای دفاع هوایی به منطقه برای سناریوی واکنش سریع ایران است. ارتش آمریکا میتواند همین امروز حملات هوایی محدودی انجام دهد اگر اسرائیل دستور بدهد. اما حمله قاطعی که ترامپ مدنظر دارد و واکنش گسترده از سمت ایران را در پی خواهد داشت، مستلزم ادامه تقویت سامانههای دفاعی است.
چند سامانه تاد هم به تازگی به عربستان رسیده. پایگاههای اردن، کویت، بحرین، عربستان و قطر در حال حاضر سامانههای تاد دارند، اما در حال تکمیل هستند و هنوز به صورت کامل تکمیل نشدهاند.
با توجه به خبرهای خط و نشانهایی که در خصوص آتش زدن منطقه بود، به نظر میرسد همه این کشورها آمریکا را تحت فشار میگذارند که مادامی که سامانههای دفاعی به صورت کامل منتقل نشده، هیچ حملهای اتفاق نیفتد. لذا اسرائیلیها میگویند دو تا هشت هفته فاصله داریم تا یک درگیری که میتواند اتفاق بیفتد.
بازم عرض میکنم اینها همه خبرهایی است که میتواند برای به چالش کشیدن طرف مقابل باشد. شما تا حدی آمادگی خودت را حفظ میکنی، یک روز، دو روز، یک هفته، دو هفته، و بعد از آن سطح بالای هشدار یک مقدار شاید عقبنشینی کند.
دیپلماتهای ایرانی به واشنگتن پست گفتند: «در وضعیت کنونی هیچ مذاکرهای با آمریکا ممکن نیست. شرایط برای مذاکره غیرمنطقی و غیرقابل بحث است.» آنها گفتند بعد از اینکه ترامپ از معترضان حمایت کرد، جمهوری اسلامی دیدش این است که جنگی که در پیش خواهد بود، احتمالاً جنگ وجودی برای جمهوری اسلامی خواهد بود. آن را یک جنگ شبیه به جنگ ۱۲ روزه نمیبیند. آقای خامنهای هم دیروز گفت که آن اعتراضات «کودتا» بود. این خبر را زد و بعد پاک کرد.
رئیس ستاد کل ارتش اسرائیل ارزیابی کرده که دو تا هشت هفته فاصله داریم تا حملهای که از سمت آمریکاییها اتفاق بیفتد. روز گذشته جلساتی نه در کابینه اسرائیل، بلکه محدود به خود نتانیاهو با مقامات دفاعی و ارتش برگزار شد که به صورت فورس صورت گرفت. خیلیها را به سمت این ذهنیت برد که یک اتفاق پشت پرده هست، چون این جلسات بعد از آن صورت گرفت که ناو آمریکایی از اسرائیل رفت و مقامات نظامی آمریکا وارد تلآویو شدند و خارج شدند.
سفیر آمریکا در اسرائیل گفته: «ما در حال آماده شدن برای حمله به ایران در اواسط ژانویه بودیم، اما پس از ارزیابی پیامدهای احتمالی، عقبنشینی کردیم. تصمیم عاقلانهتری بود.» اگر خاطرتان باشد عرض کردم ۱۴ ژانویه قصد حمله داشتند. بعد برای دو هفته تا ۲۸ ژانویه آن را تمدید میکنند، به ایران مهلت مذاکره میدهند به واسطه فشارهایی که کشورهای همپیمان میآورند. این چیزی است که از خبرها برآمده. بعد از آن دیگر مشخص نیست چه اتفاقی افتاد. با تهدیدهایی که صورت گرفت، آنها شروع کردند سیستمهای دفاعی خودشان را افزایش دادن.
اسرائیلیها معتقدند یک جنگ کوتاهمدت یا یک ضربه محدود در حال حاضر خطرش بیشتر است از عدم جنگ. آنها معتقدند یا باید یک جنگ گسترده باشد که تواناییهای نظامی را از بین ببرد، یا اینکه اصلاً جنگ صورت نگیرد، چون منفعتی به آن صورت نخواهد داشت.
آقای عراقچی شب گذشته به تصمیم گفته که «گفتگوها فعلاً ثمربخش بوده است.»
ترامپ یک واکنشی داشت به صحبتهای روز گذشته آقای خامنهای. خبرنگار به او گفت که خامنهای گفته اگر حمله از سمت آمریکا صورت بگیرد، جنگ منطقه آغاز میشود. ترامپ گفت: «چرا نباید این را بگوید؟ البته که این را خواهد گفت. ما بزرگترین و قدرتمندترین کشتی جهان را داریم، خیلی نزدیک به ایران هستند. امیدوارم بتونیم به توافق برسیم. اگر به توافق نرسیم، آن وقت خواهیم فهمید که آیا او درست میگفت یا نه.»
تهدیدهای ترامپ تا این لحظه عوض نشده. به دیپلماسی زمان دادند. ضمن اینکه این زمان دادن به دیپلماسی میتواند برای تقویت ساختار دفاعی باشد. یعنی چون نیازمند زمان هستند، در این مهلت دارند این کار را انجام میدهند تا ظاهر قضیه را حفظ کنند. ما باید به این توجه کنیم.
ترامپ میخواهد برنامه هستهای ایران را از بین ببرد، اما اسرائیل به دنبال از بین بردن توان موشکی هم هست. این تفاوت نگاه ترامپ و اسرائیل است. اگر واقعاً ترامپ چنین دیدی داشت، من فکر میکنم توان هستهای از بین رفته و میتوانست با یک آفر مثل فروش نفت آزاد، اورانیوم را به مرور خارج کند. پیشنهادی که ترکها دادند این بود که نیمی از اورانیوم غنی شده خارج شود و در مقابل ایران نفت بفروشد و مذاکرات را آغاز کند.
کانال ۱۲ اسرائیل گفته در هفتههای اخیر مذاکراتی بین امارات، اسرائیل و آمریکا در جریان بوده. اماراتیها میخواهند تمام مدیریت غیرنظامی غزه در دست آنها باشد. اسرائیل هم با این موافق است و پیشنویسهایی رد و بدل شده.
وزیر دفاع اسرائیل و نخستوزیر بنیامین نتانیاهو به صورت خصوصی و خارج از کابینه ملاقات کردند که در صحبتها عرض کردم. یک مقام آمریکایی تأیید کرده که ممکن است دیداری بین آمریکا و ایران در انتهای همین هفته در ترکیه برگزار شود. این خیلی مهم خواهد بود.
از خبرهای سیاسی و نظامی فاصله بگیریم و برویم سراغ بازار. صندوقهای اهرمی روز گذشته نصفه و نیمه مثبت و منفی معامله شدند. آخرین قیمتها نسبت به قیمتهای پایانی شرایط بهتری داشت. حبابها یک مقدار کمتر شد، اما حباب منفیها همچنان سنگین است.
ارزش معاملات روز گذشته بالغ بر ۱۸ همت بود. ورود و خروج پول به آن صورت نداشتیم. کدهای بزرگ یعنی سرانههای خرید بزرگ، ۴۴۰ میلیارد تومان ورود پول داشتند. سرانههای خرید کوچک خروج پول داشتند. یعنی پولهای حقیقی بزرگتر اقدام به خرید کردند و ریسک کردند. طبیعی است معمولاً پولهای درشت قدرت ریسک بیشتری نسبت به سرمایههای کوچک دارند.
در صندوقهای طلا اما معکوس اتفاق افتاد. پولهای حقیقی کوچکتر (سرانههای خرید حقیقی کوچک) خریدار بودند. پولهای درشتتر فروشنده بودند. میتوانیم بگوییم یک جابجایی انجام دادند.
آخرین قیمت صندوقهای طلا پایینتر از قیمت پایانی بود. بازار جهانی باز شد. اونس طلا ۵ درصد منفی، ۴۶۵۰ دلار است. از ۵۵۰۰ دلار چند روز قبل، نوسانات واقعاً بزرگ شده. اونس نقره ۸ درصد منفی، به ۷۸ دلار رسیده. یک سقوط آزاد را داشته. امروز صندوقهای نقره قرار است باز شوند با آن محدودیت خریدی که اتفاق افتاده. جریان مشخص است و فشار فروش سهمگین خواهد بود.
عرضه کامودیتیهای اساسی به صورت ساختاری دچار اختلال شده، توسعه معادن جدید متوقف شده. از سال ۲۰۱۵، معادن جدید مس تقریباً ۹۰ درصد کاهش پیدا کرده. یعنی هیچ معدن جدیدی تقریباً راه نیفتاده. در سنگ آهن از ۲۰۰۰ این حالت هست. در نیکل و طلا هم چنین وضعیتی وجود دارد. در مورد طلا گفته از ۲۰۱۲ به این طرف ۶۰ درصد کاهش در توسعه معادن جدید داشتیم. با توجه به زمانبر بودن توسعه معادن که باید اکتشاف صورت بگیرد و بهرهبرداری و فروش، ما فاصله داریم تا اینکه عرضه بتواند خودش را برساند.
در بازار کاتد مس، با توجه به اتفاقاتی که افتاده و بسته شدن صادرات غیررسمی، ما بر چهارمین هفته رقابتی نداریم و روی قیمتهای پایه محصولات رقابت میشود.
ایران در یکی از حساستترین مقاطع تاریخ خود قرار گرفته است. در حالی که همه نشانهها حاکی از احتمال یک توافق یا یک جنگ در هفتههای آینده است، بازارها در بلاتکلیفی کامل به سر میبرند. جامعه فریز شده، کسبوکارها آسیب دیدهاند و سرمایهگذاران در بزرگترین دوراهی زندگی خود گرفتار شدهاند.
در این میان، تنها استراتژی معقول، متنوعسازی داراییها و آمادگی برای هر سناریویی است. نه میتوان همه تخممرغها را در سبد طلا گذاشت، نه همه را در سبد سهام. فردا که پردهها کنار برود، ما باید آماده باشیم.
تمام حقوق برای پایگاه خبری سرمایه فردا محفوظ می باشد کپی برداری از مطالب با ذکر منبع بلامانع می باشد.
سرمایه فردا